ಭಾರತೀಯ ಕಾಲಗಣನೆಯು ಕೇವಲ ದಿನ, ತಿಂಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕಹಾಕುವ ವಿಧಾನವಲ್ಲ; ಅದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಚಲನೆ, ಮಾನವನ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಾಸವೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಷಾಢ ಮಾಸ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಈ ಮಾಸವು ಮಳೆಗಾಲದ ಆರಂಭ, ಕೃಷಿಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯ ಪ್ರಾರಂಭ ಹಾಗೂ ಗುರುಭಕ್ತಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ.
ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಮಾಸಾನಾಂ ಮಾರ್ಗಶೀರ್ಷೋಽಹಮ್” ಎಂದು. ಈ ವಾಕ್ಯವು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಾಸವೂ ದೈವಿಕ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಆಷಾಢ ಮಾಸವೂ ಭಾರತೀಯ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ.
ಪ್ರಕೃತಿಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ:
ಆಷಾಢ ಮಾಸವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜೂನ್–ಜುಲೈ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ವೇಳೆಗೆ ಮಳೆಗಾಲ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಭೂಮಿಯು ಹಸಿರಿನ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ. ಒಣಗಿದ ನದಿಗಳು ತುಂಬುತ್ತವೆ, ಮರಗಳು ಚಿಗುರುತ್ತವೆ, ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. ರೈತನು ಹೊಸ ಬೆಳೆಯ ಕನಸಿನೊಂದಿಗೆ ಹೊಲವನ್ನು ಉಳುಮೆ ಮಾಡಿ ಬೀಜ ಬಿತ್ತುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಷಾಢವು ಆಸೆ, ಹೊಸ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಭಾರತೀಯ ಋಷಿಗಳು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ದೈವಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಕಂಡರು. ಮಳೆಯು ಕೇವಲ ನೀರಲ್ಲ; ಅದು ಜೀವದಾಯಕವಾದ ದೈವಿಕ ಅನುಗ್ರಹವಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆಷಾಢ ಮಾಸವು ಮಾನವನು ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಮರಸ್ಯದಿಂದ ಬದುಕುವ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯ ಆರಂಭ:
ಆಷಾಢ ಶುಕ್ಲ ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ದೇವಶಯನಿ ಏಕಾದಶಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನದಿಂದ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಶ್ರೀಮಹಾವಿಷ್ಣುವು ಕ್ಷೀರಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಯೋಗನಿದ್ರೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧು-ಸಂತರು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಧರ್ಮೋಪದೇಶ, ಶಾಸ್ತ್ರ ಅಧ್ಯಯನ, ಸತ್ಸಂಗ ಹಾಗೂ ಜನಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.
ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯವು ಆತ್ಮಸಂಯಮ, ಸಾತ್ವಿಕ ಜೀವನ, ಉಪವಾಸ, ಜಪ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಅವಧಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಗತಿಯ ಜೊತೆಗೆ ಆಂತರಿಕ ಪ್ರಗತಿಯೂ ಅಗತ್ಯ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ಗುರು ಪೂರ್ಣಿಮೆ- ಜ್ಞಾನದ ಆರಾಧನೆ:
ಆಷಾಢ ಮಾಸದ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯನ್ನು ಗುರು ಪೂರ್ಣಿಮೆ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಸ ಪೂರ್ಣಿಮೆ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವೇದಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಮಹಾಭಾರತ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಮಹರ್ಷಿ ವೇದವ್ಯಾಸರಿಗೆ ಈ ದಿನವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುಗಳಿಗೆ ಪರಮೋನ್ನತ ಸ್ಥಾನವಿದೆ.
ಗುರುರ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಗುರುರ್ವಿಷ್ಣುಃ ಗುರುರ್ದೇವೋ ಮಹೇಶ್ವರಃ।
ಗುರುಃ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪರಬ್ರಹ್ಮ ತಸ್ಮೈ ಶ್ರೀ ಗುರುವೇ ನಮಃ॥
ಗುರು ಕೇವಲ ಪಾಠ ಕಲಿಸುವವರಲ್ಲ; ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡುವವರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಗುರು ಪೂರ್ಣಿಮೆಯು ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನಪರಂಪರೆಯ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ.
ಆಯುರ್ವೇದದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆಷಾಢ:
ಆಯುರ್ವೇದದ ಪ್ರಕಾರ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ದೇಹದ ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಾತ್ವಿಕ ಆಹಾರ, ಶುಚಿಯಾದ ನೀರು, ನಿಯಮಿತ ಜೀವನಶೈಲಿ ಹಾಗೂ ಉಪವಾಸಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಇವು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲ; ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ರಮಗಳಾಗಿವೆ.
ದಾನ ಮತ್ತು ಸೇವೆಯ ಮಹತ್ವ:
ಆಷಾಢ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಅನ್ನದಾನ, ಗೋದಾನ, ವಿದ್ಯಾದಾನ, ವಸ್ತ್ರದಾನ ಹಾಗೂ ಅಗತ್ಯವಿರುವವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ದಾನದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ವಿಶಾಲವಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಕರುಣೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.
ಆಷಾಢ ಮಾಸದ ಸಂದೇಶ:
ಆಷಾಢ ಮಾಸವು ನಮಗೆ ಹಲವು ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ:
- ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
- ಗುರುಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸಿ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಬೇಕು.
- ಆತ್ಮಸಂಯಮ, ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಸಾತ್ವಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
- ದಾನ, ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಪರೋಪಕಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬೇಕು.
- ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನದ ಮೂಲಕ ಮನಸ್ಸಿನ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕು.
ಹೀಗೆ, ಆಷಾಢ ಮಾಸವು ಕೇವಲ ಪಂಚಾಂಗದ ಒಂದು ತಿಂಗಳಲ್ಲ; ಅದು ಪ್ರಕೃತಿ, ಕೃಷಿ, ಆರೋಗ್ಯ, ಗುರುಭಕ್ತಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಧನೆಯ ಸಮಗ್ರ ಜೀವನದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಮಳೆ ಭೂಮಿಗೆ ಹೊಸ ಜೀವವನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ, ಆಷಾಢ ಮಾಸವು ಮಾನವನ ಜೀವನಕ್ಕೂ ಹೊಸ ಚೈತನ್ಯ, ಹೊಸ ಆಶಯ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಆತ್ಮಬಲವನ್ನು ತುಂಬುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರು ಆಷಾಢ ಮಾಸವನ್ನು ಭಕ್ತಿ, ಸಂಯಮ, ಸೇವೆ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯ ಮಾಸವೆಂದು ಗೌರವಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಂದಿನ ವೇಗದ ಜೀವನದಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು, ಗುರುಗಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಧರ್ಮಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ಕಾಲವೇ ಆಷಾಢ ಮಾಸ.
- ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್. ಕೆ ಕಲ್ಗುಡಿ, ಶಿಕ್ಷಕರು, ವರ್ತೂರು
