ಹಬ್ಬಗಳ ಆರ್ಥಿಕತೆ - ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಎಕಾನಮಿ

ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ದೇಶದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ (ಬಿಸಿನೆಸ್) ವಹಿವಾಟು

ದೀಪಾವಳಿ ಎಂದರೆ ಪಟಾಕಿ ಅಲ್ಲ, ಅದು 3.5 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ.ದಸರಾ ಎಂದರೆ ಅಂಬಾರಿ ಅಲ್ಲ, ಅದು 5000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ.

ಕುಂಭಮೇಳ ಎಂದರೆ ಸ್ನಾನವಲ್ಲ, ಅದು 2 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ.ನಾವು ಹಬ್ಬವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತೇವೆ, ಆದರೆ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಹಬ್ಬವನ್ನು GDP ಯ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಭಾರತದ ನಿಜವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿ ಇರುವುದು ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ಹಬ್ಬದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ.ಇದನ್ನೇ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಎಕಾನಮಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಾರತ – ಹಬ್ಬಗಳೇ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಇರುವ ದೇಶ

ಜಗತ್ತಿನ ಯಾವ ದೇಶದಲ್ಲೂ ಭಾರತದಷ್ಟು ಹಬ್ಬಗಳಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 30 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೊಡ್ಡ ಹಬ್ಬಗಳು, 100 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಣ್ಣ ಹಬ್ಬಗಳು, ಪ್ರತಿ ದಿನ ಎಲ್ಲೋ ಒಂದು ಜಾತ್ರೆ.

Confederation of All India Traders (CAIT) ಪ್ರಕಾರ. 2023 ರ ದೀಪಾವಳಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 3.75 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ವ್ಯಾಪಾರ. ಒಂದೇ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ. ಇದು ಅನೇಕ ದೇಶಗಳ ವಾರ್ಷಿಕ ಬಜೆಟ್‌ಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದು.2024 ರ ದಸರಾ-ದುರ್ಗಾ ಪೂಜಾ1.5 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ವ್ಯಾಪಾರ. ರಾಖಿ ಹಬ್ಬ 12,000 ಕೋಟಿ.ಹೋಳಿ 15,000 ಕೋಟಿ.

ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರದ 40% ಹಬ್ಬಗಳ 4 ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ – ಆಗಸ್ಟ್‌ನಿಂದ ನವೆಂಬರ್ ವರೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನೇ Festive Quarter ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಕಂಪನಿಗಳು ಇಡೀ ವರ್ಷ ಕಾಯುವುದು ಈ 4 ತಿಂಗಳಿಗಾಗಿ.

ದಸರಾ – ಮೈಸೂರಿನಿಂದ ಒಂದು ಪಾಠ. ನಮ್ಮ ಮೈಸೂರು ದಸರಾವನ್ನೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ.ಮೈಸೂರು ದಸರಾ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಅರಮನೆ ದೀಪ, ಅಂಬಾರಿ ಅಲ್ಲ. ಅದು ಮೈಸೂರಿನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಜೀವನಾಡಿ.

10 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 15 ಲಕ್ಷ ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಮೈಸೂರಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.ಹೋಟೆಲ್ ಉದ್ಯಮ 10 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 500 ಕೋಟಿ. ಮೈಸೂರಿನ 300 ಹೋಟೆಲ್‌ಗಳು 3 ತಿಂಗಳ ಮುಂಚೆಯೇ House Full. ಸಾರಿಗೆ KSRTC 1000 ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಬಸ್, ಆಟೋ ಚಾಲಕನಿಗೆ ದಿನಕ್ಕೆ 3000 ರೂಪಾಯಿ ಆದಾಯ.

ಹೂವಿನ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ 50 ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಹೂವು ಮಾರಾಟ. ಚಾಮುಂಡಿ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೂವು ಕೊಡುವ ರೈತನಿಗೆ ದಸರಾ ಎಂದರೆ ದೀಪಾವಳಿ.ಕುಂಬಾರ, ಬೊಂಬೆ ಮಾಡುವವ, ಚಾಮರ ಮಾಡುವವ, ಸೀರೆ ನೇಯುವವ ಇಡೀ ವರ್ಷದ ದುಡಿಮೆ ಈ 10 ದಿನದಲ್ಲಿ.ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಅಂಕಿ ಪ್ರಕಾರ ಒಂದು ಮೈಸೂರು ದಸರಾದಿಂದ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ 5000 ಕೋಟಿ ಪರೋಕ್ಷ ಆದಾಯ*. ಸರ್ಕಾರ ಖರ್ಚು ಮಾಡುವುದು 30 ಕೋಟಿ, ವಾಪಸ್ ಬರುವುದು 5000 ಕೋಟಿ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ROI (Return on Investment) ಬೇರೆ ಯಾವುದರಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲ. ಇದೇ ರೀತಿ ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ ದುರ್ಗಾ ಪೂಜಾ – 50,000 ಕೋಟಿ ಆರ್ಥಿಕತೆ. UNESCO ಅದನ್ನು Intangible Cultural Heritage ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದು ಕೇವಲ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಅದು 3 ಲಕ್ಷ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ.

ಕುಂಭಮೇಳ – ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆ. 2025 ರ ಪ್ರಯಾಗರಾಜ್ ಮಹಾಕುಂಭಮೇಳ ನೋಡಿ. 45 ದಿನಗಳು 66 ಕೋಟಿ ಜನರು ಬಂದರು – ಅಮೆರಿಕದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಎರಡು ಪಟ್ಟು, ಸರ್ಕಾರ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದ್ದು 7500 ಕೋಟಿ, ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ ನಡೆದಿದ್ದು 2 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿಯಿಂದ 3 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಎಂದು ಅಂದಾಜು ಹೇಗೆ.ಒಬ್ಬ ಯಾತ್ರಿಕ ಸರಾಸರಿ 5000 ರೂಪಾಯಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದರೆ – ರೈಲು ಟಿಕೆಟ್, ಊಟ, ಟೆಂಟ್, ದೋಣಿ, ಹೂವು, ಪ್ರಸಾದ. 66 ಕೋಟಿ x 5000 = 3.3 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ. ಒಂದು ಕುಂಭಮೇಳದಲ್ಲಿ 1 ಲಕ್ಷ ದೋಣಿಗಾರರಿಗೆ 6 ತಿಂಗಳ ಕೆಲಸ, 2 ಲಕ್ಷ ಟೆಂಟ್ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಕೆಲಸ, 50,000 ಆಹಾರ ಮಳಿಗೆಗಳು, ರೈಲ್ವೆಗೆ 2000 ಕೋಟಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆದಾಯ ಕುಂಭಮೇಳ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಪುಣ್ಯವಲ್ಲ, ಅದು ಉದ್ಯೋಗ ಮೇಳ.

ಹಬ್ಬಗಳು ಉಳಿಸುವ 5 ಉದ್ಯಮಗಳು. ಹಬ್ಬಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಉದ್ಯಮಗಳು ಸಾಯುತ್ತಿದ್ದವು:

1. ಕೈಮಗ್ಗ ಮತ್ತು ಜವಳಿ ದೀಪಾವಳಿ, ದಸರಾ, ಸಂಕ್ರಾಂತಿ, ಉಗಾದಿಗೆ ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ನಮ್ಮ ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಭಾರತದ ಜವಳಿ ಉದ್ಯಮದ 60% ಮಾರಾಟ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲೇ. ಮೈಸೂರು ಸಿಲ್ಕ್, ಕಾಂಜೀವರಂ, ಬನಾರಸ್ ಸಿಲ್ಕ್ – ಎಲ್ಲವೂ ಹಬ್ಬಗಳಿಂದಲೇ ಜೀವಂತ. ಒಂದು ಬನಾರಸ್ ನೇಕಾರನಿಗೆ ದೀಪಾವಳಿ ಎಂದರೆ 6 ತಿಂಗಳ ಸಂಬಳ.

2. ಕುಶಲಕರ್ಮ (Handicrafts) ದಸರಾ ಬೊಂಬೆ, ದೀಪಾವಳಿ ಹಣತೆ, ಗಣೇಶ ಮೂರ್ತಿ, ದುರ್ಗಾ ಮೂರ್ತಿ. ಕುಮ್ಟಾ, ಕುಮಾರ, ಚನ್ನಪಟ್ಟಣದ ಗೊಂಬೆ – ಇವರೆಲ್ಲರ ಬದುಕು ಹಬ್ಬ. ಚೀನಾ ವಸ್ತುಗಳು ಬಂದ ಮೇಲೂ ಭಾರತೀಯ ಕುಶಲಕರ್ಮ ಉಳಿದಿರುವುದು ಹಬ್ಬಗಳಿಂದಲೇ.

3. ಹೂವು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣು ಬೆಳೆಗಾರರು ದೇವರಿಗೆ ಹೂವು ಬೇಕು, ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಹಣ್ಣು ಬೇಕು. ಹಬ್ಬದ ದಿನ ಬೆಂಗಳೂರಿನ KR ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನಕ್ಕೆ 10 ಕೋಟಿ ಹೂವು ಮಾರಾಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಲ್ಲಿಗೆ ಬೆಳೆದ ರೈತನಿಗೆ ಹಬ್ಬವೇ ATM.

4. ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮತ್ತು ಬೀದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ದೊಡ್ಡ ಮಾಲ್‌ಗಳಿಗೆ ಹಬ್ಬದ ಲಾಭ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂದುಕೊಳ್ಳಬೇಡಿ. ನಿಜವಾದ ಲಾಭ ಬೀದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗೆ. ದಸರಾ ಎಕ್ಸಿಬಿಷನ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಜಿಲೇಬಿ ಅಂಗಡಿಯವ ದಿನಕ್ಕೆ 50,000 ಗಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೀಪಾವಳಿ ಪಟಾಕಿ ಅಂಗಡಿ, ಹೋಳಿ ಬಣ್ಣದ ಅಂಗಡಿ – ಇವೆಲ್ಲವೂ 3 ತಿಂಗಳು ದುಡಿದು ಇಡೀ ವರ್ಷ ತಿನ್ನುವವರು.

5. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ವಾರಣಾಸಿ ದೀಪಾವಳಿ, ಮೈಸೂರು ದಸರಾ, ಕೇರಳ ಓಣಂ, ಗೋವಾ ಕಾರ್ನಿವಲ್ – ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ Brand. ಭಾರತದ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ 30% ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲೇ.

ಹೊಸ ಟ್ರೆಂಡ್ – ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬ. ಹಿಂದೆ ಹಬ್ಬ ಎಂದರೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಹೋಗುವುದು. ಇಂದು ಹಬ್ಬ ಎಂದರೆ Amazon, Flipkart ನಲ್ಲಿ Big Billion Days, Great Indian Festival.

2024 ರ ದೀಪಾವಳಿಯಲ್ಲಿ Amazon ಮತ್ತು Flipkart 7 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ 90,000 ಕೋಟಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದವು.ಅದರಲ್ಲಿ 70% ಮೊಬೈಲ್, TV, ಬಟ್ಟೆ.

– UPI ವಹಿವಾಟು ಒಂದೇ ದಿನಕ್ಕೆ 50,000 ಕೋಟಿ ದಾಟಿತು.ಇದರಿಂದ ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಗೆ ಹೊಡೆತ ಬಿದ್ದಿದೆಯಾ ಹೌದು, ಸ್ವಲ್ಪ. ಆದರೆ ಸಣ್ಣ ವ್ಯಾಪಾರಿಯೂ ಈಗ WhatsApp, Instagram ನಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಮೈಸೂರಿನ ಸೀರೆ ಅಂಗಡಿಯವರು ಈಗ ದಸರಾ ಸೀರೆಗಳನ್ನು Instagram Live ನಲ್ಲಿ ಮಾರುತ್ತಾರೆ, ಅಮೆರಿಕಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಹಬ್ಬಗಳ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಈಗ Offline + Online – ಎರಡೂ.ಸಮಸ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರ ಹಬ್ಬಗಳ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ಎರಡು ದೊಡ್ಡ ಶತ್ರುಗಳಿವೆ

1. ಚೀನಾ ಆಮದು. ದೀಪಾವಳಿ ಹಣತೆ ಚೀನಾದಿಂದ, ಗಣೇಶ ಮೂರ್ತಿ ಚೀನಾದಿಂದ, ಹೋಳಿ ಬಣ್ಣ ಚೀನಾದಿಂದ. ಇದರಿಂದ ಭಾರತದ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗೆ ನಷ್ಟ. CAIT ಪ್ರಕಾರ ದೀಪಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಚೀನಾ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ 1 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಭಾರತದಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಪರಿಹಾರ ವೊಕಲ್ ಫಾರ್ ಲೋಕಲ್. 2023 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ “ಚೀನಾ ಹಣತೆ ಬೇಡ, ಮಣ್ಣಿನ ಹಣತೆ ಕೊಳ್ಳಿ” ಎಂದ ಮೇಲೆ ಮಣ್ಣಿನ ಹಣತೆ ಮಾರಾಟ 30% ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಕುಂಬಾರನಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಜೀವ ಬಂದಿತು.

2. ಪರಿಸರ ಹಾನಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್ ಆಫ್ ಪ್ಯಾರಿಸ್ ಗಣೇಶ, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಹೂವು, ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಣ್ಣ – ಇದು ಹಬ್ಬದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ನಾಶ.ಪರಿಹಾರ: Green Festival Economy ಮಣ್ಣಿನ ಗಣೇಶ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಬಣ್ಣ, ಬಾಳೆ ಎಲೆ ಊಟ. ಇದು ಪರಿಸರಕ್ಕೂ ಒಳ್ಳೆಯದು, ಸ್ಥಳೀಯ ರೈತ, ಕುಂಬಾರನಿಗೂ ಒಳ್ಳೆಯದು.

ಹಬ್ಬವೇ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಸರ್ಕಾರಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಂದರೆ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ, ರಸ್ತೆ, IT Park ಎಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಭಾರತದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾದರಿ ಬೇರೆ.ಇಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕಟ್ಟಿದರೆ 100 ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಕೆಲಸ. ಜಾತ್ರೆ ಮಾಡಿದರೆ 1000 ಜನರಿಗೆ ಊಟ. ಹಬ್ಬ ಆಚರಿಸಿದರೆ ಇಡೀ ಊರಿಗೆ ಸಂಭ್ರಮ.ಹಬ್ಬಗಳ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಹಣವಲ್ಲ, ಅದು ನಂಬಿಕೆ, ಸಂಬಂಧ, ಪರಂಪರೆಯ ಆರ್ಥಿಕತೆ. ಅಜ್ಜಿ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಬಟ್ಟೆ ಕೊಡಿಸುವುದು, ಅಪ್ಪ ದೀಪಾವಳಿ ಬೋನಸ್ ಕೊಡುವುದು, ಮಕ್ಕಳು ಪಟಾಕಿ ಕೊಳ್ಳುವುದು – ಇದು ಹಣದ ಹರಿವಲ್ಲ, ಇದು ಪ್ರೀತಿಯ ಹರಿವು.ಆರ್ಥಿಕತೆ (Economy) ಎಂಬ ಪದ ಗ್ರೀಕ್ ಪದ Oikonomia ದಿಂದ ಬಂದಿದೆ – ಅಂದರೆ ಮನೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವುದು. ಹಬ್ಬಗಳು ನಮ್ಮ ಮನೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ, ನಮ್ಮ ಊರನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ, ನಮ್ಮ ದೇಶವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿವೆ.ಹಾಗಾಗಿ ಮುಂದಿನ ಬಾರಿ ದೀಪಾವಳಿ ಬಟ್ಟೆ ಕೊಳ್ಳುವಾಗ, ಮೈಸೂರು ಸಿಲ್ಕ್ ಕೊಳ್ಳಿ. ಗಣೇಶ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಮಣ್ಣಿನ ಗಣೇಶ ಕೊಳ್ಳಿ. ಹೂವು ಕೊಳ್ಳುವಾಗ ರೈತನಿಂದ ಕೊಳ್ಳಿ. ಏಕೆಂದರೆ ನೀವು ಒಂದು ಹಣತೆ ಕೊಂಡರೆ, ಅದು ದೇವರಿಗೆ ಬೆಳಕಲ್ಲ, ಅದು ಕುಂಬಾರನ ಮನೆಗೆ ಬೆಳಕು. ಇದೇ ಫೆಸ್ಟಿವಲ್ ಎಕಾನಮಿ – ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿಸುವ ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ.

ಕೊಪ್ಪಳದ ಶ್ರೀ ಗವಿಸಿದ್ದೇಶ್ವರರ ಜಾತ್ರೆ, ದಾರವಾಡದ ಯಮನೂರ ಊರುಸು, ಬನಶಂಕರಿ ಜಾತ್ರೆ, ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕಡಲೆ ಪರಿಷ, ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಪುಷ್ಕರ ಜಾತ್ರೆ ( ಪ್ರಪಂಚದ ದೊಡ್ಡ ಒಂಟೆ ಜಾತ್ರೆ ).

ಪುರಿ ಜಗನ್ನಾತ ಜಾತ್ರೆ ಇಂತಹ ಸ್ಥಳೀಯ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಜಾತ್ರೆಗಳು ಇಂದು ಆರ್ಥಿಕ ವಹಿವಾಟಿನ ಮುಲಗಳಾಗಿವೆ.