ಜಗದಗಲ ಭಾರತವರ್ಷ- ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪ್ರಭಾವ

ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇಂದಿನ ಜಾಗತಿಕ ಮನ್ನಣೆಯವರೆಗೆ, ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪ್ರಭಾವವು ತನ್ನ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಮೂಲಕ ರಾಜಕೀಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಭಾರತದ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸದ ಈ ‘ಮೃದು ಶಕ್ತಿ’ (soft power) ಏಷ್ಯಾದಾದ್ಯಂತದ ಸಮಾಜಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ರೂಪಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಅನಿಶ್ಚಿತ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಹೇಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಅವಲೋಕಿಸಲಾಗಿದೆ.

• ದಿಗಂತ ಚಕ್ರವರ್ತಿ

ಅದು 1897ನೇ ವರ್ಷ. ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳ ತಮ್ಮ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪ್ರವಾಸದ ನಂತರ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾಷಣವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು, “ಈಗ ಭಾರತವೇ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು” ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಭಾವುಕ ಘೋಷಣೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಜಾಗತಿಕ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಹಾದಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗಿದ್ದ ಆಳವಾದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಅದು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂದು ಅವರು “ಭಾರತವು ನಶಿಸಿಹೋದರೆ ಏನಾಗಬಹುದು? ಆಗ ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ಇಡೀ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ, ನೈತಿಕ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ, ಧರ್ಮದ ಮೇಲಿನ ಸಹಾನುಭೂತಿ ಮತ್ತು ಉದಾತ್ತ ಆದರ್ಶಗಳೆಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಅದರ ಬದಲಿಗೆ ಕಾಮ ಮತ್ತು ಐಷಾರಾಮಿಗಳೇ ದೇವ-ದೇವತೆಗಳಾಗಿ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಹಣವೇ ಅದಕ್ಕೆ ಪೂಜಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ವಂಚನೆ, ಬಲಪ್ರಯೋಗ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳೇ ಅದರ ಆಚರಣೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಮಾನವನ ಆತ್ಮವೇ ಅದಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತದೆ” ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದರು.

ವಿವೇಕಾನಂದರಿಗೆ ಭಾರತವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಭೌಗೋಳಿಕ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದೊಂದು ನಾಗರಿಕತೆ, ಜೀವನ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಮಾನವಕುಲದ ಕಲ್ಯಾಣದೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ನೈತಿಕ ಹಾಗೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಭವಿಷ್ಯವು ಜಗತ್ತಿನ ಭವಿಷ್ಯದೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಇದೇ ರೀತಿಯ ಭಾವನೆಯನ್ನು ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟಾಗೋರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ‘ಧರ್ಮೇರ್ ಸರಳ್ ಆದರ್ಶ’ (ಧರ್ಮದ ಸರಳ ಆದರ್ಶ) ಎಂಬ ಪ್ರಬಂಧದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಅವರು, “ಧರ್ಮದ ಸರಳ ಆದರ್ಶವು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸೇರಿತ್ತು; ಅದರ ನೈಜ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನಾವು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು” ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದರು. ಇಬ್ಬರೂ ಚಿಂತಕರು ಭಾರತವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಭೂಪ್ರದೇಶವಾಗಿ ನೋಡದೆ, ಶಾಶ್ವತ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳ ರಕ್ಷಕನಾಗಿ ನೋಡಿದ್ದರು.

ಆದರೆ, 1947ರಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸವು ಒಂದು ದುರಂತದ ತಿರುವು ಪಡೆಯಿತು. ‘ದ್ವಿರಾಷ್ಟ್ರ ಸಿದ್ಧಾಂತ’ದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನಡೆದ ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆಯು ನಡೆದೇ ಹೋಯಿತು. ದೇಶದ ಏಕತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ನಡೆದ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಪ್ರಯತ್ನಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಇಭ್ಭಾಗ ಮಾಡಿತು. ಒಂದೇ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ನಿರಾಶ್ರಿತರಾದರು. ಕೋಮು ಹಿಂಸಾಚಾರವು ಉಪಖಂಡವನ್ನು ಆವರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಎರಡು ಹೊಸ ದೇಶಗಳ ಜನನದೊಂದಿಗೆ ಅಪಾರ ಮಾನವ ದುರಂತ ಸಂಭವಿಸಿತು. ಆ ಆಘಾತ ಅಲ್ಲಿಗೇ ಮುಗಿಯಲಿಲ್ಲ. ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತವು ತದನಂತರ ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ, ಗಡಿ ಸಂಘರ್ಷಗಳು, ಪ್ರತ್ಯೇಕತಾವಾದಿ ಚಳವಳಿಗಳು ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಬಾಹ್ಯ ಹಾಗೂ ಆಂತರಿಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂತು. ಆದರೂ ಭಾರತವು ತಲೆಬಾಗಲಿಲ್ಲ.

ವಿಭಜನೆಯು ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಭೂಪಟವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿತೇ ಹೊರತು, ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕತೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಅಳಿಸಿಹಾಕಲು ಅದರಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದಿಂದ ಪಸರಿಸಿದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಭಾವವು ಇಂದಿನ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ, ನೇಪಾಳ, ಶ್ರೀಲಂಕಾ, ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ್, ಥಾಯ್ಲೆಂಡ್, ಕಾಂಬೋಡಿಯಾ, ವಿಯೆಟ್ನಾಂ, ಮಲೇಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ತನ್ನ ಅಚ್ಚನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ಪ್ರಭಾವವು ಕೇವಲ ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದ ಬಹುಪಾಲು ಪ್ರದೇಶಗಳೂ ಸಹ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯ, ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿನಿಮಯದ ಕುರುಹುಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಸಂರಕ್ಷಿಸಿವೆ.

ಈ ನಾಗರಿಕತೆಯ ನಿರಂತರತೆಗೆ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ಅತ್ಯಂತ ಗಮನಾರ್ಹ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮುಸ್ಲಿಂ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪ್ರಭಾವವು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಬಾಲಿ ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲಿನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿವೆ. ಯೋಗ್ಯಕರ್ತಾ ಬಳಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಂಬನನ್ ದೇವಾಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ‘ರಾಮಾಯಣ ಬ್ಯಾಲೆ’ ನೃತ್ಯ ರೂಪಕವು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲಾಂಛನ ‘ಗರುಡ’ ಆಗಿದೆ, ಅಲ್ಲಿನ ಸರ್ಕಾರಿ ವಿಮಾನಯಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ‘ಗರುಡ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ’ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಇಂಡೋನೇಷಿಯನ್ನರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಮೂಲದ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮುಸ್ಲಿಂ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಸಮಾಜದಲ್ಲೂ ರಾಮ, ಅರ್ಜುನ, ಭೀಮ ಮತ್ತು ಗಣೇಶನಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳು ಯಾವುದೇ ವಿವಾದದ ವಿಷಯಗಳಾಗಿರದೆ, ದೇಶದ ಹಂಚಿಕೆಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರ ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಸುದೀರ್ಘ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂಬಂಧವು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಜಾಗತಿಕ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ಜಕಾರ್ತದಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರಬೋವೊ ಸುಬಿಯಾಂತೊ ಅವರು ತಮ್ಮ ವಂಶಾವಳಿಯ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡಕ್ಕೆ ಗುರುತಿಸಬಹುದೆಂದು ತಳೀಯ (genetic) ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳಿದರು. “ನನ್ನಲ್ಲಿ ಭಾರತೀಯ ಡಿಎನ್‌ಎ ಇದೆ” ಎಂದು ಅವರು ಘೋಷಿಸಿದರು.

ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಹೇಳಿಕೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. 2025ರ ಭಾರತ ಭೇಟಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಅವರು ಭಾರತ ಮತ್ತು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯವು ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದರು. ಅನೇಕ ಇಂಡೋನೇಷಿಯನ್ ಪದಗಳು ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ಬಂದಿವೆ, ಅಸಂಖ್ಯಾತ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಹೆಸರುಗಳು ಭಾರತೀಯ ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅಂಶಗಳು ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ದೈನಂದಿನ ಜೀವನವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಲೇ ಇವೆ. ಅವರು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹೇಳಿದಂತೆ, “ಭಾರತವು ನಮ್ಮ ವಂಶವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿದೆ.”

ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಭಾವನೆ ಎಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕುವುದು ಆಳವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ದಶಕಗಳಿಂದ ದಾಖಲಿಸಿರುವ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಇವು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಕಡಲ ವ್ಯಾಪಾರ, ಬೌದ್ಧಿಕ ವಿನಿಮಯ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂವಹನ ಮತ್ತು ಜನರ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕದ ಮೂಲಕ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕತೆಯು ವಿಶಾಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. ಈ ವಿಸ್ತರಣೆಯು ಮಿಲಿಟರಿ ವಿಜಯ ಅಥವಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಮೂಲಕ ಸಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಇದು ವಿಚಾರಗಳ ಆಕರ್ಷಣೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂವಾದ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವದ ಮೂಲಕ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ.

ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ಧರ್ಮಗ್ರಂಥಗಳೇ ಈ ಮುಕ್ತ ಮನಸ್ಸಿನ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಋಗ್ವೇದವು ಹೀಗೆ ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ: “ಆ ನೋ ಭದ್ರಾಃ ಕ್ರತವೋ ಯಂತು ವಿಶ್ವತಃ” – ಅಂದರೆ “ಉದಾತ್ತ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ನಮಗೆ ಬರಲಿ.” ಹಾಗೆಯೇ, ಮಹಾ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸೂಕ್ತಿ “ವಸುಧೈವ ಕುಟುಂಬಕಮ್” – ಅಂದರೆ “ಇಡೀ ಜಗತ್ತೇ ಒಂದು ಕುಟುಂಬ” – ಮಾನವಕುಲವನ್ನು ಕಿರಿದಾದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಯೋಚಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ತತ್ವಗಳೇ ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿಯ ತಳಹದಿಯಾಗಿವೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಬಂಧಗಳ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ‘ಮೃದು ಶಕ್ತಿ’ (soft power) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ: ಇದು ಬಲಪ್ರಯೋಗ ಅಥವಾ ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡದ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಶಿಕ್ಷಣ, ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆ ಹಾಗೂ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ.

ಜಗತ್ತು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಗುರುತಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಭಾರತವು ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮರುಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ದಶಕಗಳಿಂದ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಗಳು ‘ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದ’ದ ಸುತ್ತಲೂ ರೂಪಿತವಾಗಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಅಷ್ಟೇ ಮಹತ್ವದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ‘ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಭಾರತೀಯತೆ’ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಬಹುದು. ಇದು ರಾಜಕೀಯ ವಿಸ್ತರಣೆ ಅಥವಾ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ಯೋಜನೆಯಾಗಿರದೆ, ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ, ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಹಂಚಿಕೆಯ ಮಾನವ ಅನುಭವಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಸ್ರಾರು ವರ್ಷಗಳ ವಿನಿಮಯದ ಮೂಲಕ ಬೆಸೆದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮರುಶೋಧನೆಯಾಗಿದೆ.

ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಶಕ್ತಿಯೆಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ, ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅದರ ಅದ್ಭುತ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ. 1893ರಲ್ಲಿ ಚಿಕಾಗೋದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಜಾಗತಿಕ ಧರ್ಮ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಿವೇಕಾನಂದರು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಸಂದೇಶವೂ ಇದೇ ಆಗಿತ್ತು. ಭಾರತವು ಎಂದಿಗೂ ತನ್ನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಇತರರ ಮೇಲೆ ಹೇರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಅದು ಸಂವಾದ, ಪರಸ್ಪರ ಸಮೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿನಿಮಯದ ಮೂಲಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿತು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕತೆಯ ನೆನಪನ್ನು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಇಂದಿಗೂ ಗೌರವದಿಂದ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಇಂದಿನ ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ತೀವ್ರ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿದೆ.

ಉಕ್ರೇನ್ ಯುದ್ಧ, ಪಶ್ಚಿಮ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿದಿರುವ ಸಂಘರ್ಷಗಳು, ಇಂಡೋ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ, ಭಯೋತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಭೌಗೋಳಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಧ್ರುವೀಕರಣವು ಮಾನವಕುಲವನ್ನು ಸಹಕಾರದ ಹೊಸ ಮಾದರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಹುಡುಕಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಇಂತಹ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ನೈತಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ, ಸಹಬಾಳ್ವೆ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಗೌರವ ನೀಡುವ ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕತೆಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತವನ್ನು ಇಂದು ಕೇವಲ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಆರ್ಥಿಕ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಉತ್ತಮ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲ ಒಂದು ನಾಗರಿಕತೆಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ (civilizational state) ನೋಡುತ್ತಿರುವುದಕ್ಕೆ ಇದುವೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.

ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ವಿವೇಕಾನಂದರ “ಈಗ ಭಾರತವೇ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದು” ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಯು ಹೊಸ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅವರು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ಭಾರತವು ರಾಜಕೀಯ ಗಡಿಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಖಂಡಾಂತರಗಳಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು, ಸಂಸ್ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ ನಾಗರಿಕತೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇಂಡೋನೇಷ್ಯಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಪ್ರಬೋವೊ ಸುಬಿಯಾಂತೊ ಅವರ ಇತ್ತೀಚಿನ ಮಾತುಗಳು ಆ ಶಾಶ್ವತ ಸತ್ಯದ ಸಮಕಾಲೀನ ನೆನಪಾಗಿವೆ.

ಭಾರತದ ನಿಜವಾದ ಶಕ್ತಿ ಕೇವಲ ಅದರ ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಮಿಲಿಟರಿ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಅಥವಾ ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅಡಗಿಲ್ಲ. ಅದರ ಪ್ರಭಾವದ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಮೂಲವೆಂದರೆ ಅದರ ಸಹಸ್ರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ ನಾಗರಿಕತೆ – ಅದರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಕಲ್ಯಾಣದ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಸಂದೇಶ. ರಾಜಕೀಯ ಗಡಿಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು, ಭೂಪಟಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬಿಡಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಒಂದು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಭೂಪಟದ ಗೆರೆಗಳೊಳಗೆ ಬಂಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ಸ್ವಂತ ಇತಿಹಾಸವೇ ಆ ಶಾಶ್ವತ ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ವಿವೇಕಾನಂದರ ಭವಿಷ್ಯಸೂಚಕ ಮಾತುಗಳ ಒಂದು ಶತಮಾನದ ನಂತರ, ಭಾರತವು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅವರು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಿನತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದೆ- ವಿಜಯದ ಮೂಲಕ ಅಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ವಿಚಾರಗಳ ಶಾಂತ ಮತ್ತು ಸುದೀರ್ಘ ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ.