ಆದಿಕವಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ವೈಚಾರಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ

ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಆದಿಕವಿ ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ಹೆಸರು ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ರಾಮಾಯಣ ಮಹಾಕಾವ್ಯದ ಮೂಲಕ ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು, ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆ, ತ್ಯಾಗ, ಸತ್ಯ, ನ್ಯಾಯ, ಕರುಣೆ ಹಾಗೂ ಆದರ್ಶ ಜೀವನದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಾರಿದ ಮಹಾನ್ ದಾರ್ಶನಿಕರು ಅವರು. ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ಜಯಂತಿ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಮಹರ್ಷಿಯ ಜನ್ಮಸ್ಮರಣೆಯ ದಿನವಲ್ಲ; ಅದು ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ, ಸಹಬಾಳ್ವೆ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಕಲ್ಪದ ದಿನವಾಗಿದೆ.

ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ಜೀವನದ ಕುರಿತು ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿರುವ ಕಥೆಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹಿಂದಿನ ಬದುಕಿಗಿಂತ ಆತನ ಪ್ರಸ್ತುತ ನಡವಳಿಕೆ, ಚಿಂತನೆ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ಕೊಡುಗೆ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಅವರ ಜೀವನಗಾಥೆ ನಮಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ತಪ್ಪುಗಳ ಅರಿವು ಮೂಡಿದಾಗ ಬದುಕನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು; ಜ್ಞಾನ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಉನ್ನತೀಕರಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರು ಪ್ರೇರಣಾದಾಯಕ ಸಂಕೇತವಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರನ್ನು ಆದಿಕವಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ರಾಮಾಯಣವು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಥಾನಕವಲ್ಲ; ಅದು ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳು, ಕುಟುಂಬದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು, ಆಡಳಿತದ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ, ನ್ಯಾಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನ ನೈತಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಮಹಾಕಾವ್ಯವಾಗಿದೆ. ರಾಮಾಯಣದ ವಿವಿಧ ಪಾತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾನವ ಸ್ವಭಾವದ ಹಲವು ಮುಖಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರ್ಶದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಘರ್ಷ, ಕರ್ತವ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ ಸಂಕಟ, ಅಧಿಕಾರದ ಜೊತೆಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹಾಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕಿನ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ.

ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ವೈಚಾರಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಕೇವಲ ಪೂಜಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಇಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸತ್ಯದ ಪರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದು, ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು, ದುರ್ಬಲರಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದು ಹಾಗೂ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವವರು ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದು ನಿಜವಾದ ವೈಚಾರಿಕ ಮನೋಭಾವವಾಗಿದೆ.

ರಾಮಾಯಣದ ರಚನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕರುಣೆಯ ಭಾವನೆ ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಜೀವಿಯ ನೋವಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಮನಸ್ಸು ಮನುಷ್ಯನಲ್ಲಿರುವ ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಇಂದಿನ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆ, ದ್ವೇಷ, ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾರ್ಥ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಕರುಣೆಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಪುನಃ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಆತನ ಸಂಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಇತರರ ನೋವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಹೃದಯವಂತಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ.

ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಾನತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಉನ್ನತ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಠ ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ಮಾನವೀಯತೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಗೌರವದಿಂದ ಬದುಕುವ ಹಕ್ಕಿದೆ. ಶಿಕ್ಷಣ, ಉದ್ಯೋಗ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಅವಕಾಶಗಳು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ದೊರೆಯಬೇಕು. ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಆತನ ಜನ್ಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಿಂದ ಅಳೆಯದೆ, ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಗೌರವಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಜಯಂತಿಯ ಆಚರಣೆ ಈ ಆಶಯಗಳಿಗೆ ಜೀವ ತುಂಬುವಂತಿರಬೇಕು. ಜಯಂತಿಯಂದು ಮೆರವಣಿಗೆ ನಡೆಸುವುದು, ಭಾವಚಿತ್ರಕ್ಕೆ ಮಾಲಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡುವುದು, ಸಭೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಸ್ಮರಣೆಯ ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಈ ಆಚರಣೆಗಳು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನೈಜ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವುಗಳ ಉದ್ದೇಶ ಸಾರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಡ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ನೆರವು ನೀಡುವುದು, ಹಿಂದುಳಿದ ಸಮುದಾಯಗಳ ಯುವಜನರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುವುದು, ಮಹಿಳೆಯರ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವುದು ಹಾಗೂ ಅಸಮಾನತೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು ಜಯಂತಿಯ ಆಚರಣೆಗೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ರೂಪ ನೀಡಬಲ್ಲವು.

ಇಂದಿನ ಯುವಜನತೆ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ಜೀವನದಿಂದ ವಿಶೇಷ ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆಯಬೇಕು. ಸಾಧನೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಶಾಶ್ವತ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪುಸ್ತಕ ಓದುವ ಹವ್ಯಾಸ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವ, ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ತಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವೇಷದ ಸಂದೇಶಗಳನ್ನು ಹರಡುವ ಬದಲು ಜ್ಞಾನ, ಪ್ರೀತಿ, ಸಹೋದರತ್ವ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಬೇಕು. ಇತಿಹಾಸದ ಮಹನೀಯರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವರಿಂದ ಪಡೆಯಬಹುದಾದ ಉತ್ತಮ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜೀವಜಗತ್ತಿನೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನೂ ಗಮನಿಸಬಹುದು. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಡಿಲಿನಲ್ಲಿ ರೂಪುಗೊಂಡ ಅನೇಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಮಾನವ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಪರಿಸರದ ನಡುವಿನ ನಿಕಟ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇಂದು ಅರಣ್ಯನಾಶ, ಜಲಮಾಲಿನ್ಯ, ವಾಯುಮಾಲಿನ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮಾನವಕುಲದ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಸವಾಲಾಗಿವೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮರಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು, ನೀರನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು, ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಜೀವನಶೈಲಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನಾಗರಿಕನ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಬದುಕನ್ನು ಉಳಿಸುವುದೇ ಆಗಿದೆ.

ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಜಯಂತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾಡಿನ ಜನತೆಗೆ ನೀಡಬೇಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ಸಂದೇಶವೆಂದರೆ, ಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಬದುಕಿನ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬುದು. ಜಾತಿ, ಧರ್ಮ, ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವ ಬದಲು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮೂಢನಂಬಿಕೆ, ಅಸಮಾನತೆ ಮತ್ತು ಶೋಷಣೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಜಾಗೃತರಾಗಬೇಕು. ಸಂವಿಧಾನದ ಆಶಯಗಳಾದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಸಮಾನತೆ, ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಹೋದರತ್ವವನ್ನು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಬೇಕು, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು ಹಾಗೂ ಸಮಾಜದ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಗೌರವಯುತ ಬದುಕು ದೊರೆಯುವಂತೆ ಶ್ರಮಿಸಬೇಕು.

ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಅವರ ಹೆಸರನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯದಿಂದ ಪ್ರೇರಣೆ ಪಡೆದು ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಅಜ್ಞಾನ, ದ್ವೇಷ, ಸ್ವಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಅಸಮಾನತೆಯ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ದೂರಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ. ಜ್ಞಾನದಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಕರುಣೆಯಿಂದ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದು ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯದಿಂದ ಸಮಾಜವನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಸಂಕಲ್ಪವಾಗಬೇಕು.

ಆದಿಕವಿ ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ಜಯಂತಿಯು ನಾಡಿನ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಜ್ಞಾನಪ್ರಜ್ಞೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಲಿ. ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನಮ್ಮ ಬದುಕಿಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಲಿ. ಸಮಾನತೆ, ಸೌಹಾರ್ದತೆ, ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪಕ್ಕೆ ಈ ಜಯಂತಿ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಲಿ. ವಾಲ್ಮೀಕಿಯವರ ವೈಚಾರಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಅರಿತು, ಅದನ್ನು ನಮ್ಮ ನಡೆ-ನುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಅವರ ಸ್ಮರಣೆ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ನಾಡಿನ ಸಮಸ್ತ ಜನತೆಗೆ ಆದಿಕವಿ ಮಹರ್ಷಿ ವಾಲ್ಮೀಕಿ ಜಯಂತಿಯ ಹಾರ್ದಿಕ ಶುಭಾಶಯಗಳು.