ಎಸ್‌ಐಆರ್ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶ: ವಿವಾದಗಳ ಪರಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಮರುಒತ್ತು

ನವದೆಹಲಿ: ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗಳ ವಿಶೇಷ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ (SIR) ಕುರಿತು ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿದ್ದು, ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಒತ್ತಿಹೇಳಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ 28ರಂದು ನ್ಯಾಯಾಲಯವು, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಎಸ್‌ಐಆರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಬಳಸಿದ ‘ತಾರ್ಕಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸ’ (Logical Discrepancy) ವರ್ಗದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆಯ ಕುರಿತು ತಾನು ಇನ್ನೂ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅರ್ಹ ಮತದಾರರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಗೆ ಮರುಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಲು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುವಂತೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಸೂಚಿಸಿತು. ಬಾಧಿತ ಮತದಾರರು ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವವರೆಗೆ ಕಾಯುವ ಬದಲು, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗವೇ ಅವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿಸಿತು.

ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು, ಸ್ಥಾಪಿತ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತವೆ. ಜೊತೆಗೆ, ಔಪಚಾರಿಕ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹೊರಗೆ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಪರ್ಯಾಯ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಚರ್ಚೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಿವೆ.

ಎಸ್‌ಐಆರ್ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ನಿಲುವು

ಭಾರತದ ಮುಖ್ಯ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿಗಳಾದ ಜಾಯ್ಮಲ್ಯ ಬಾಗ್ಚಿ ಮತ್ತು ವಿ. ಮೋಹನಾ ಅವರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪೀಠವು, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ‘ತಾರ್ಕಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸ’ ವರ್ಗವನ್ನು ಬಳಸಲು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಈ ಹಿಂದೆ ನೀಡಿದ್ದ ಅನುಮತಿ ಮಧ್ಯಂತರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತೇ ಹೊರತು, ಅದರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆಯ ಕುರಿತ ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿತು.

ದೆಹಲಿ ಕರಡು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಸರು ಕೈಬಿಡಲಾದ, ಈ ಹಿಂದೆ ನೋಂದಾಯಿತರಾಗಿದ್ದ ಮತದಾರರು ಮತ್ತೆ ಹೆಸರು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಫಾರ್ಮ್ 6 ಮೂಲಕ ಹೊಸದಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕೆಂಬ ಷರತ್ತಿನ ಬಗ್ಗೆಯೂ ನ್ಯಾಯಾಲಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿತು.

ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದವರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಹಿಂದಿ ಮತ್ತು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಪಡೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸಿತು. ವಲಸೆ ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಬೀದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ದಿನಗೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಎದುರಿಸಬಹುದಾದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನೂ ಪರಿಗಣಿಸುವಂತೆ ತಿಳಿಸಿತು.

ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕ್ರಮಗಳ ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ನ್ಯಾಯಾಂಗಕ್ಕಿದೆ. ಅದೇ ವೇಳೆ, ತನ್ನ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ್ದಾಗಿದೆ.

ಪರ್ಯಾಯ ವೇದಿಕೆಗಳ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ. ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವೊಂದನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ತಾವೇ ಹೊಂದಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ.

ದೆಹಲಿಯ ಮತದಾರರ ಹೆಸರು ಕೈಬಿಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ ಅರ್ಜಿಯ ವಿಚಾರಣೆ

ದೆಹಲಿ ಎಸ್‌ಐಆರ್ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮತದಾರರಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ನೋಟಿಸ್‌ಗಳ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಅರ್ಜಿಯ ವಿಚಾರಣೆ ವೇಳೆ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿತು.

ಆರ್‌ಟಿಐ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆ ಅಂಜಲಿ ಭಾರದ್ವಾಜ್ ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಅರ್ಜಿದಾರರು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ವಿರುದ್ಧ ಬಾಕಿ ಇರುವ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಈ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ದೆಹಲಿಯ ಕರಡು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಸರು ಕೈಬಿಡಲಾದವರು ಮತ್ತೆ ಹೆಸರು ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಫಾರ್ಮ್ 6 ಮೂಲಕ ಹೊಸದಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕೆಂಬ ನಿಯಮವನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದರು.

ಈ ಹಿಂದೆ ಮತದಾರರಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರು ಕೈಬಿಡಲಾದವರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಮರುಸೇರ್ಪಡೆಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ರೂಪಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಅರ್ಜಿದಾರರು ಕೋರಿದ್ದರು.

ಅರ್ಜಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಎಸ್‌ಐಆರ್‌ಗೂ ಮುನ್ನ ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಟ್ಟು ಮತದಾರರ ಪೈಕಿ 32.78 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟಿದ್ದ 47,56,722 ಮತದಾರರನ್ನು ಆಗಸ್ಟ್ 31ರಂದು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾದ ಕರಡು ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಕೈಬಿಡಲಾಗಿತ್ತು. ಇವರಲ್ಲಿ 31,59,213 ಮಂದಿಯನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡವರು ಎಂದು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಈ ಹಿಂದೆ ಮತದಾರರಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದವರೂ ಫಾರ್ಮ್ 6 ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಕೇಳುವುದು ಅವರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅರ್ಜಿದಾರರು ವಾದಿಸಿದರು. ಏಕೆಂದರೆ, ಈ ಫಾರ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಅರ್ಜಿದಾರರು ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮತದಾರರಾಗಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಘೋಷಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ತಪ್ಪು ಘೋಷಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಜನಪ್ರತಿನಿಧಿ ಕಾಯ್ದೆ, 1950ರ ಸೆಕ್ಷನ್ 31ನ್ನೂ ಅರ್ಜಿದಾರರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರು.

ವಿಚಾರಣೆ ವೇಳೆ, ತಡವಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಗಣತಿ ನಮೂನೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 30ರ ಗಡುವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಾಗಿ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ತಿಳಿಸಿತು.

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಏಕೆ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿವೆ?

ಅಕ್ಟೋಬರ್ 28ರಂದು ನಡೆದ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಿತು. ಒಂದು, ಅರ್ಹ ಮತದಾರರ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ; ಮತ್ತೊಂದು, ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಾತ್ರ.

ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಿಂದ ಹೆಸರು ಕೈಬಿಡಲಾದವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಲು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು. ‘ತಾರ್ಕಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸ’ ವರ್ಗದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಧ್ಯಂತರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ತೀರ್ಪಿನ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನೂ ಒತ್ತಿಹೇಳಿತು.

ಇಲ್ಲಿರುವ ವಿಶಾಲವಾದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಬಹುದೇ ಎಂಬುದಲ್ಲ. ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಅವು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು. ಆದರೆ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಬದಲಿಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಅಥವಾ ಸಂಘಟನೆಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಮಾನಾಂತರ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅವುಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕಾರವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಬಹುದೇ ಎಂಬುದೇ ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.

ಮಾವೋವಾದಿಗಳ ‘ಜನ ಅದಾಲತ್‌’ಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಬೀದಿಯಲ್ಲೇ ತೀರ್ಮಾನ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ರಾಜಕೀಯ ಕರೆಗಳು ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ವಿವಾದಗಳ ಕುರಿತು ಅನಧಿಕೃತ ವಿಚಾರಣೆಗಳವರೆಗೆ ವಿವಿಧ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಸ್ವರೂಪ ಬೇರೆಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಪರ್ಯಾಯ ವೇದಿಕೆಯೊಂದು ತನ್ನ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ಅಧಿಕಾರ ಚಲಾಯಿಸಲು ಮುಂದಾದಾಗ ಪರಿಶೀಲನೆ ಅಗತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

‘ಜನಸುನ್ವಾಯಿ’ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಯೋಗಗಳು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಬಹುದೇ?

ಎಸ್‌ಐಆರ್ ವಿವಾದದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಚಾರಣೆಗಳನ್ನು (ಜನಸುನ್ವಾಯಿ) ನಡೆಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಮತದಾರರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೈಬಿಟ್ಟಿರುವ ಕುರಿತು ತನಿಖೆ ನಡೆಸಲು ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಯೋಗಗಳನ್ನು ರಚಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಬೇಡಿಕೆಗಳೂ ಕೇಳಿಬಂದಿವೆ.

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಚಾರಣೆಗಳು ಜನರು ತಮ್ಮ ಅಹವಾಲುಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಲು, ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರ ಮುಂದಿಡಲು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಸೆಳೆಯಲು ನೆರವಾಗಬಹುದು. ಸೂಕ್ತ ಕಾನೂನು ಅಥವಾ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನಡಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಸ್ವತಂತ್ರ ತನಿಖೆಗಳೂ ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಪೂರೈಸಬಹುದು.

ಆದರೆ ಇಂತಹ ಯಾವುದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಅಧಿಕಾರವು ಅದರ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಆದೇಶ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಯಾವುದಾದರೂ ಸಂಸ್ಥೆ ತನ್ನನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ಆಯೋಗ ಎಂದು ಕರೆದುಕೊಂಡ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಚಾರಣೆಯೊಂದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಚುನಾವಣಾ ನಿರ್ಧಾರದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ದೆಹಲಿ ಎಸ್‌ಐಆರ್ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿರುವುದು ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಅರ್ಹ ಮತದಾರರಿಗೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪರಿಹಾರ ಒದಗಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ತನ್ನ ಮುಂದಿರುವ ಕಾನೂನು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ‘ತಾರ್ಕಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸ’ ವರ್ಗದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆಯ ಕುರಿತು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪಿಗೆ ಸಮಾನವಲ್ಲ.

ಸಮಾನಾಂತರ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಕುರಿತು ಸಂವಿಧಾನ ಏನು ಹೇಳುತ್ತದೆ?

ಭಾರತದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವಿವಿಧ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಸಂಸತ್ತು ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ, ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ ತನ್ನ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮತ್ತು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ನ್ಯಾಯಾಂಗವು ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಇತ್ಯರ್ಥಪಡಿಸಿ ಸರ್ಕಾರದ ಕ್ರಮಗಳ ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಂವಿಧಾನದ 50ನೇ ವಿಧಿಯು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೇವೆಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಂಗವನ್ನು ಕಾರ್ಯಾಂಗದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲು ರಾಜ್ಯವು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ದೇಶಿಸುತ್ತದೆ. 32ನೇ ಮತ್ತು 226ನೇ ವಿಧಿಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತವೆ. ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರ ಕೋರಲು ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ.

ಈ ನಿಯಮಗಳು ನಾಗರಿಕರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಭೆಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುವುದನ್ನು, ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಅಭಿಯಾನ ನಡೆಸುವುದನ್ನು ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರಿ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಸ್ವತಂತ್ರ ತನಿಖೆಯೊಂದನ್ನು ನಡೆಸುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅದು ಅಸಾಂವಿಧಾನಿಕವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮುಖ್ಯವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೆಂದರೆ, ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಯು ತನ್ನ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯೊಳಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಅಥವಾ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ತಾನೇ ಚಲಾಯಿಸಲು ಮುಂದಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು.

ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ನ್ಯಾಯಾಂಗದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಚಲಾಯಿಸಲು ಮುಂದಾಗುವ ಸಮಾನಾಂತರ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿಯು ನ್ಯಾಯಯುತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನಿನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕುರಿತು ಕಳವಳ ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಅನಧಿಕೃತ ಆಯೋಗವೊಂದು ತನಿಖೆ ನಡೆಸಬಹುದು ಅಥವಾ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ಸಮರ್ಥ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಕೈಗೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತವಾಗಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಸಂವಿಧಾನವು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಹವಾಲನ್ನೂ ಪರಿಶೀಲನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಅಹವಾಲುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲು ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅದು ರೂಪಿಸಿದೆ.

ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಮಹತ್ವ

ಅಕ್ಟೋಬರ್ 28ರ ವಿಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅರ್ಹ ಮತದಾರರ ಹಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವಿವಾದಗಳ ಪರಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಪಾತ್ರ ಎಂಬ ಎರಡು ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪರಿಗಣಿಸಿತು.

ಮತದಾರರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಮತ್ತು ಹೆಸರು ಕೈಬಿಡಲಾದವರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗಕ್ಕೆ ಸೂಚಿಸುವ ಮೂಲಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು. ‘ತಾರ್ಕಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸ’ ವರ್ಗದ ಕಾನೂನುಬದ್ಧತೆಯ ಕುರಿತು ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು ನೀಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಧ್ಯಂತರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ನ್ಯಾಯಾಂಗ ನಿರ್ಧಾರದ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನೂ ಒತ್ತಿಹೇಳಿತು.

ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಟೀಕಿಸಬಹುದೇ ಎಂಬುದಲ್ಲ ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು. ಆದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಘಟನೆಗಳು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳ ಬದಲಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಮಾನಾಂತರ ವೇದಿಕೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದೇ ಎಂಬುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.

ಮಾವೋವಾದಿಗಳ ಜನ ಅದಾಲತ್‌ಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಬೀದಿಯಲ್ಲೇ ತೀರ್ಪು ನೀಡಬೇಕೆಂಬ ರಾಜಕೀಯ ಕರೆಗಳು ಮತ್ತು ಚುನಾವಣಾ ವಿವಾದಗಳ ಕುರಿತು ಅನಧಿಕೃತ ತನಿಖೆಗಳವರೆಗೆ, ಇವುಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಪರಿಣಾಮಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಪರ್ಯಾಯ ವೇದಿಕೆಯೊಂದು ತನ್ನ ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರದ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಮುಂದಾದಾಗ ಅವು ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಒಳಪಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೂಲ ತತ್ವ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ: ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು; ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಪರಿಹರಿಸಬೇಕು. ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಸಂಘಟಿತರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ಕೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಮಾನಾಂತರ ಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಅಧಿಕಾರ ದೊರೆಯುವುದಿಲ್ಲ.

ವಿಕ್ರಮ ಓದುಗರ ವಾಟ್ಸಪ್ ಬಳಗಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಮೊಬೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇವ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಮಗೊಂದು ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸಿ. ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಖ್ಯೆ: 98800 21122