ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜಾದ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ ನಿರ್ಮಾಣ: ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳು

ನವದೆಹಲಿ: ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಹಿಡಿದು AI ತರಬೇತಿ, ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯ ಬೆಂಬಲದವರೆಗೆ, ಸರ್ಕಾರವು ಭಾರತದ ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮರುರೂಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಉದ್ಯಮದ ಅಗತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಉದಯೋನ್ಮುಖ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸುವ ಮೂಲಕ, ದೇಶೀಯ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ದೇಶವು ತನ್ನ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಿದೆ.

ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ 2047 ರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಡಿಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿಯು ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಆದ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಉದ್ಯೋಗಾರ್ಹತೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಬಾರಿಯ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಿರಂತರ ಕಲಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತು, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣ, ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿ, ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ, ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಶಿಪ್, ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಒಂದೇ ಕೌಶಲ್ಯ ವಿಕಾಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಜೀವನ-ಚಕ್ರದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಇದರ ಉದ್ದೇಶವು ಕೇವಲ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ವೇಗದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆ, ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ (AI), ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು (Automation) ಮತ್ತು ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಜಾಗತಿಕ ಶ್ರಮಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವಿರುವ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಗಳು, ನೀತಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಗಳೊಂದಿಗಿನ ಪಾಲುದಾರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ, ಭಾರತವು ನುರಿತ ಕೌಶಲ್ಯದ ಜಾಗತಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಭಾರತದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಕೌಶಲ್ಯ ಸನ್ನದ್ಧತೆ:

ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಸ್ವರೂಪವು ಅದರ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಅವಕಾಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ದೇಶದ ಶೇಕಡಾ 54 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯು 25 ವರ್ಷಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ವಯಸ್ಸಿನವರಾಗಿದ್ದರೆ, ಶೇಕಡಾ 62 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು 15 ರಿಂದ 59 ವರ್ಷಗಳ ಕಾರ್ಯನಿರತ ವಯೋಮಾನದ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಅನುಕೂಲವು 2040 ರ ಸುಮಾರಿನವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದ್ದು, ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವುದು ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿದೆ.

ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಾರ್ಹತೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ‘ಇಂಡಿಯಾ ಸ್ಕಿಲ್ಸ್ ರಿಪೋರ್ಟ್ 2026’ ಪ್ರಕಾರ, ಉದ್ಯೋಗಾರ್ಹತೆಯು 2020 ರಲ್ಲಿದ್ದ ಶೇಕಡಾ 46 ರಿಂದ 2026 ರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 56.4 ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಉಪಕ್ರಮಗಳ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ತಾಂತ್ರಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತದ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಷೇತ್ರಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಗತಿಯು ಬಂದಿದೆ. ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ, ರೋಬೋಟಿಕ್ಸ್, ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣ, ಹವಾಮಾನ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ವಿವಿಧ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗದ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಹೊಸ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಕೌಶಲ್ಯಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜಾಗತಿಕ ಕೌಶಲ್ಯ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಭಾರತವು ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯುವ ಸನ್ನಿವೇಶವೂ ಇದೆ. 2030 ರ ವೇಳೆಗೆ ಪ್ರಪಂಚವು ಸುಮಾರು 8.5 ಕೋಟಿ ನುರಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಭಾರತವು ಸುಮಾರು 4.5 ಕೋಟಿ ನುರಿತ ವೃತ್ತಿಪರರ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯನ್ನು ಹೊಂದುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಇದು ವಿದೇಶಿ ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ ಚಲನಶೀಲತೆಗೆ ಮಹತ್ವದ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

ಉದಯೋನ್ಮುಖ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳಿಗೆ ದೇಶದ ಸನ್ನದ್ಧತೆಯೂ ಸುಧಾರಿಸಿದೆ. ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹಣಕಾಸು ನಿಧಿಯ (IMF) ‘AI ಸನ್ನದ್ಧತೆ ಸೂಚಿ’ಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವು 49.3 ಅಂಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಇದು ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಶೀಲ ಆರ್ಥಿಕತೆಗಳ ಸರಾಸರಿ 42.1 ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ದೇಶದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸನ್ನದ್ಧತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಏಕೆ ಮುಖ್ಯ?

ಸರ್ಕಾರವು ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಉದ್ಯೋಗ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೋಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಆರ್ಥಿಕ ರೂಪಾಂತರ, ಉತ್ಪಾದಕತೆಯ ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಸ್ತಂಭವಾಗಿದೆ.

ನುರಿತ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯು ಹೆಚ್ಚಿನ ಉತ್ಪಾದಕತೆ, ಉತ್ತಮ ವೇತನ ಮತ್ತು ಬಲವಾದ ಉದ್ಯಮಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಮಾನವಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ನಿರುದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಅರೆ-ಉದ್ಯೋಗ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಉದ್ಯಮಗಳು ಡಿಜಿಟಲ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ನಿರಂತರ ಕೌಶಲ್ಯ ವರ್ಧನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಬಂದಿದೆ. ಕಾರ್ಮಿಕರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಡೆದ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳದೆ, ಜೀವನಪೂರ್ತಿ ಪ್ರಸ್ತುತರಾಗಿರಲು ನಿಯಮಿತ ತರಬೇತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಶಾಲಾ ಹಂತದಿಂದಲೇ ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲು ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ, ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಯಸ್ಥಳದ ಕಲಿಕೆಗೆ ಹಲವು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ನೀತಿ ನಿರೂಪಕರನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಶಾಲಾ ಹಂತದಿಂದಲೇ ಕೌಶಲ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣ

ಭಾರತದ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೌಶಲ್ಯ ತಂತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪ್ರಯಾಣದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದು.

ಸಮಗ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ: ಶಾಲಾ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ‘ಸಮಗ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ’ ಯೋಜನೆಯು ಒಂದಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವ-ಪ್ರಾಥಮಿಕದಿಂದ XII ತರಗತಿಯವರೆಗಿನ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಕಲಿಕೆಯ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಡಿಸೆಂಬರ್ 2025 ರ ವೇಳೆಗೆ, ದೇಶಾದ್ಯಂತ 25,140 ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದ್ದು, 138 ಅನುಮೋದಿತ ಉದ್ಯೋಗ ಪಾತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ 35.5 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ತಲುಪಲಾಗಿದೆ.

ತರಬೇತಿಯ ಲಭ್ಯತೆಯನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು, ಸರ್ಕಾರವು ‘ಹಬ್-ಅಂಡ್-ಸ್ಪೋಕ್’ (Hub-and-Spoke) ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ, ಇದು ನೆರೆಹೊರೆಯ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ವಿಶೇಷ ವೃತ್ತಿಪರ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ, ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿಗಾಗಿ 975 ಸ್ಪೋಕ್ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಹಬ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಸಚಿವಾಲಯವು 400 ಜವಾಹರ್ ನವೋದಯ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು 200 ಏಕಲವ್ಯ ಮಾದರಿ ವಸತಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ 1,200 ವೃತ್ತಿಪರ ಕೌಶಲ್ಯ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಉದ್ಯಮ-ಸಂಬಂಧಿತ ಕೌಶಲ್ಯಗಳ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದೆ.

ಪಿಎಂ ಶ್ರೀ ಶಾಲೆಗಳು (PM SHRI Schools):

‘ಪಿಎಂ ಸ್ಕೂಲ್ಸ್ ಫಾರ್ ರೈಸಿಂಗ್ ಇಂಡಿಯಾ’ (PM SHRI) ಉಪಕ್ರಮವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ 2020 ಅನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಮಾದರಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಈ ಶಾಲೆಗಳು ನೆರೆಹೊರೆಯ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವಾಗ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕಲಿಕೆ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು 21 ನೇ ಶತಮಾನದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಜೂನ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ, 14,500 ಶಾಲೆಗಳ ಗುರಿಯ ವಿರುದ್ಧ 776 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ 13,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಿಎಂ ಶ್ರೀ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಟಲ್ ಟಿಂಕರಿಂಗ್ ಲ್ಯಾಬ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ನಾವೀನ್ಯತೆಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ: ನಾವೀನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ಯೆ ಪರಿಹರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವು ಸರ್ಕಾರದ ಕೌಶಲ್ಯ ತಂತ್ರದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದೆ.

ಅಟಲ್ ಇನ್ನೋವೇಶನ್ ಮಿಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, 722 ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ 10,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಟಲ್ ಟಿಂಕರಿಂಗ್ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ರೋಬೋಟಿಕ್ಸ್ ಕಿಟ್‌ಗಳು, ಸೆನ್ಸಾರ್‌ಗಳು, 3D ಪ್ರಿಂಟರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಉಪಕರಣಗಳಂತಹ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಈ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ವಿಜ್ಞಾನ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತವೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳ ಮೂಲಕ 1.1 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ನಾವೀನ್ಯತೆ ಆಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಗೆ (AI) ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು:

ಭಾರತದ ಶಿಕ್ಷಣ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆಯು ಒಂದಾಗಿದೆ.

‘ಸ್ಕಿಲ್ಲಿಂಗ್ ಫಾರ್ AI ರೆಡಿನೆಸ್’ (SOAR) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ, VI ರಿಂದ XII ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರು ಮೈಕ್ರೋಸಾಫ್ಟ್, HCL ಟೆಕ್ನಾಲಜೀಸ್ ಮತ್ತು ನಾಸಾಕಾಮ್ (NASSCOM) ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ AI ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಫೆಬ್ರವರಿ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಸುಮಾರು 2.3 ಲಕ್ಷ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು AI ಅರಿವು, ಅಪ್ಲಿಕೇಶನ್ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಿತ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳಿಗೆ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ನಾಗರಿಕರಿಗೆ AI ನ ಮೂಲಭೂತ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು IndiaAI ಮಿಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ‘YUVA AI for ALL’ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಫ್ಯೂಚರ್‌ಸ್ಕಿಲ್ಸ್ ಪ್ರೈಮ್ ಮತ್ತು iGOT ಕರ್ಮಯೋಗಿ ವೇದಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಈ ಉಚಿತ ಕೋರ್ಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಜುಲೈ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ 85 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನೋಂದಣಿಗಳು ದಾಖಲಾಗಿವೆ.

ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ಕೇವಲ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ವಿಶಾಲ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ AI ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಸರ್ಕಾರದ ತಂತ್ರವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದು:

ಸಂಸ್ಥಾಗತ ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ಸರ್ಕಾರವು ‘ವಿದ್ಯಾಂಜಲಿ’ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದೆ.

ಈ ಉಪಕ್ರಮವು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ವೃತ್ತಿಪರರು, ನಿವೃತ್ತ ಶಿಕ್ಷಕರು, ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (NGOs), CSR ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಡಯಾಸ್ಪೊರಾದ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುತ್ತದೆ, ಅವರು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು, ತರಬೇತುದಾರರು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಜೂನ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ, 8.44 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಶಾಲೆಗಳು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ. 5.62 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಮತ್ತು 2,705 CSR ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಾಗೂ NGO ಗಳು ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು, ದೇಶಾದ್ಯಂತ 2.04 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಪ್ರಯೋಜನವನ್ನು ತಲುಪಿಸಿವೆ.

ಭಾರತದ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯ ಕೌಶಲ್ಯ ವರ್ಧನೆ:

ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣವು ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಹಾಕಿದರೆ, ಸರ್ಕಾರದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗಮನವು ಕಾರ್ಯನಿರತ ವಯಸ್ಸಿನ ಜನಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಉದ್ಯಮ-ಸಂಬಂಧಿತ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರ ಮೇಲಿದೆ. ಕೌಶಲ್ಯ ಭಾರತ ಮಿಷನ್ (Skill India Mission) ಮೂಲಕ, ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿ, ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಕಾರ್ಮಿಕರು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯಬಹುದು.

ಈ ಮಿಷನ್ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೌಶಲ ವಿಕಾಸ ಯೋಜನೆ (PMKVY), ಜನ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥಾನ್ (JSS), ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಶಿಪ್ ಉತ್ತೇಜನ ಯೋಜನೆ (NAPS) ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ (ITIs) ಮೂಲಕ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾದ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ತರಬೇತಿ ಯೋಜನೆ (CTS) ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ತರುತ್ತದೆ.

भारत का स्किलिंग इकोसिस्टम अब केवल प्रशिक्षण नहीं, बल्कि रोजगार, उद्यमिता और बेहतर भविष्य पर केंद्रित होगा।

केंद्रीय मंत्री श्री जयन्त चौधरी के नेतृत्व में स्किलिंग एवं व्यावसायिक प्रशिक्षण केंद्रों के चयन मानदंडों को और अधिक सशक्त बनाया गया है, ताकि युवाओं को उद्योगों की… pic.twitter.com/zTOu0zOOr1

— Office of Ch Jayant Singh (@Office_ChJayant) July 22, 2026

PMKVY 4.0: ಉದ್ಯಮದ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕೌಶಲ್ಯ ಜೋಡಣೆ

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೌಶಲ ವಿಕಾಸ ಯೋಜನೆಯ ಇತ್ತೀಚಿನ ಹಂತವು ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರದಿಂದ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಬೇಡಿಕೆ ಆಧಾರಿತ, ಫಲಿತಾಂಶ ಆಧಾರಿತ ತರಬೇತಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿದೆ.

ಜೂನ್ 30, 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ, PMKVY 4.0 ಯೋಜನೆಯು 36 ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು 738 ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ 36 ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ 28.17 ಲಕ್ಷ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದೆ. ಏಪ್ರಿಲ್ 2024 ಮತ್ತು ಮಾರ್ಚ್ 2026 ರ ನಡುವೆ ಮಾತ್ರವೇ ಸುಮಾರು 21.91 ಲಕ್ಷ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಈಗ 68 ಕಸ್ಟಮೈಸ್ ಮಾಡಿದ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು 189 ಭವಿಷ್ಯದ ಕೌಶಲ್ಯ ಉದ್ಯೋಗ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಇದು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್, ಏರೋಸ್ಪೇಸ್, ಕೃಷಿ, ಉಡುಪು, ನಿರ್ಮಾಣ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಆತಿಥ್ಯದಂತಹ ವಲಯಗಳ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ದೇಶಾದ್ಯಂತ 6,800 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೌಶಲ್ಯ ಹಬ್‌ಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ 16,900 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಜನ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥಾನ್ (JSS) ಮೂಲಕ ಸಮುದಾಯ ಆಧಾರಿತ ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿ:

ಜನ್ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥಾನ್ ಯೋಜನೆಯು ನವಸಾಕ್ಷರರು, ಶಾಲೆಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದವರು ಮತ್ತು ಹಿಂದುಳಿದ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಅನೌಪಚಾರಿಕ ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತದೆ.

2018 ರಿಂದ, 36.52 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಫಲಾನುಭವಿಗಳು ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಡಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ತರಬೇತಿದಾರರಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 82 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳೆಯರಿದ್ದರೆ, 4.8 ಲಕ್ಷ ಬುಡಕಟ್ಟು ಫಲಾನುಭವಿಗಳು ಕೌಶಲ್ಯ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಯೋಜನೆಯು ಟೈಲರಿಂಗ್, ಕಸೂತಿ, ಕರಕುಶಲ ವಸ್ತುಗಳು, ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಆರೋಗ್ಯ ಬೆಂಬಲ ಮತ್ತು ಇತರ ಜೀವನೋಪಾಯ ಆಧಾರಿತ ಕಸುಬುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಸೂಕ್ತವಾದ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಡಿಸೆಂಬರ್ 2024 ರಿಂದ, ತರಬೇತುದಾರರು ತಯಾರಿಸಿದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ‘ಉದ್ಯಮ್‌ಕಾರ್ಟ್’ (UdyamKart) ಪೋರ್ಟಲ್ ಮೂಲಕ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ವಿಶಾಲ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ:

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಶಿಪ್ ಉತ್ತೇಜನ ಯೋಜನೆಯು ತರಗತಿಯ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅನುಭವದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಮೂಲಕ “ಗಳಿಸುತ್ತಾ ಕಲಿಯಿರಿ” (Earn While You Learn) ಮಾದರಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.

NAPS 2.0 ಅಡಿಯಲ್ಲಿ, ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್ ಸ್ಟೈಪೆಂಡ್‌ನ ಶೇಕಡಾ 25 ರಷ್ಟನ್ನು (ತಿಂಗಳಿಗೆ ಗರಿಷ್ಠ 1,500 ರೂ.ವರೆಗೆ) ನೀಡುತ್ತದೆ, ಉಳಿದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಉದ್ಯೋಗದಾತರು ಪಾವತಿಸುತ್ತಾರೆ.

2016 ರಿಂದ, ತಯಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಆಟೋಮೊಬೈಲ್‌ನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಐಟಿ ಮತ್ತು ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರದವರೆಗಿನ ಉದ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ 54.41 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಗಳು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. 2025-26 ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ 12.35 ಲಕ್ಷ ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಗಳು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು 6.42 ಲಕ್ಷ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ತಮ್ಮ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಶಿಪ್ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಸರ್ಕಾರವು 2025-26 ರಲ್ಲಿ ನೇರ ನಗದು ವರ್ಗಾವಣೆ (DBT) ಮೂಲಕ 562 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆ.

ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ (ITIs) ಆಧುನೀಕರಣ: ಕೈಗಾರಿಕಾ ತರಬೇತಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (ITIs) ಭಾರತದ ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ.

ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ತರಬೇತಿ ಯೋಜನೆಯು ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇಶಾದ್ಯಂತ 13,888 ITI ಗಳ ಮೂಲಕ 169 ಕಸುಬುಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, 14 ಹೊಸ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು 22 ಹಳೆಯ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ನವೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ನೋಂದಣಿಯೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದು, 2022-23 ರಲ್ಲಿ 12.51 ಲಕ್ಷದಷ್ಟಿದ್ದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2025-26 ರಲ್ಲಿ 14.70 ಲಕ್ಷಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ, ಇದು ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

PM-SETU: ITI ಗಳ ರೂಪಾಂತರ:

ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಆಧುನೀಕರಿಸಲು, ಸರ್ಕಾರವು 2025 ರಲ್ಲಿ PM-SETU (ಉನ್ನತೀಕರಿಸಿದ ITI ಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕೌಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗಾರ್ಹತೆ ರೂಪಾಂತರ) ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು.

ಈ ಯೋಜನೆಯು 200 ಹಬ್ ITI ಗಳನ್ನು 800 ಸ್ಪೋಕ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಹಬ್-ಅಂಡ್-ಸ್ಪೋಕ್ ಮಾದರಿಯ ಮೂಲಕ 1,000 ಸರ್ಕಾರಿ ITI ಗಳನ್ನು ಉದ್ಯಮ-ಸಂಯೋಜಿತ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನಾಗಿ (Centers of Excellence) ಮೇಲ್ದರ್ಜೆಗೇರಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಇದು ಕೌಶಲ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಐದು ನೂತನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮತ್ತು ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 20 ಲಕ್ಷ ಯುವಕರಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲು ಯೋಜಿಸಿದೆ.

ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶವು ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ ITI ಕ್ಲಸ್ಟರ್ ಮೂಲಕ PM-SETU ಅನ್ನು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ತಂದ ಮೊದಲ ರಾಜ್ಯವಾಗಿದೆ, ಹಾಗೂ ಒಡಿಶಾ, ಗುಜರಾತ್ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣದ ಯೋಜನೆಗಳಿಗಾಗಿ 1,237 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹೂಡಿಕೆ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

AI ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಕೌಶಲ್ಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ:

ಡಿಜಿಟಲ್ ಕೌಶಲ್ಯದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಸರ್ಕಾರವು IndiaAI ಮಿಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ AI-ಕೇಂದ್ರಿತ ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.

‘ಫ್ಯೂಚರ್‌ಸ್ಕಿಲ್ಸ್ ಪಿಲ್ಲರ್’ ಪದವಿಯಿಂದ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಮಟ್ಟದವರೆಗೆ AI ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತದೆ, ಜೊತೆಗೆ ಟೈರ್-2 ಮತ್ತು ಟೈರ್-3 ನಗರಗಳಲ್ಲಿ 570 AI ಮತ್ತು ಡೇಟಾ ಲ್ಯಾಬ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಈ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯಗಳು ಕೃಷಿ, ಆರೋಗ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ತಯಾರಿಕೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.

ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಚಿವಾಲಯ ಹಾಗೂ ನಾಸಾಕಾಮ್ ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿರುವ ‘ಫ್ಯೂಚರ್‌ಸ್ಕಿಲ್ಸ್ ಪ್ರೈಮ್’ (FutureSkills Prime) ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಕೌಶಲ್ಯ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.

ಈ ಪೋರ್ಟಲ್ ಈಗ 2,800 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 33 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನೋಂದಾಯಿತ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಮತ್ತು 740 ಟೈರ್-2 ಮತ್ತು ಟೈರ್-3 ನಗರಗಳ ಕಲಿಗೌರವರನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿದೆ. ನೋಂದಾಯಿತ ಕಲಿಗೌರವರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಶೇಕಡಾ 41 ರಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಉದ್ಯೋಗ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಗೆ ಬೆಂಬಲ:

ತರಬೇತಿಯ ಆಚೆಗೆ, ಸರ್ಕಾರವು ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದೆ.

2025 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ‘ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ವಿಕಸಿತ ಭಾರತ ರೋಜಗಾರ್ ಯೋಜನೆ’ಯು EPFO ನಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡ ಮೊದಲ ಬಾರಿಯ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ 15,000 ರೂ.ವರೆಗಿನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಉದ್ಯೋಗದಾತರು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಜೂನ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ, ಈ ಯೋಜನೆಯು ಸುಮಾರು 1,500 ಕೋಟಿ ರೂ. ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನ ವಿತರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಸುಮಾರು 15 ಲಕ್ಷ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದೆ.

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ‘ಪಿಎಂ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ’ ಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಕೌಶಲ್ಯ ತರಬೇತಿ, ಟೂಲ್‌ಕಿಟ್ ನೆರವು, ರಿಯಾಯಿತಿ ಸಾಲ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಸಂಪರ್ಕಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಜೂನ್ 2026 ರ ವೇಳೆಗೆ, 24.5 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳು ಮೂಲಭೂತ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ, 5,165 ಕೋಟಿ ರೂ. ಮೌಲ್ಯದ ಸಾಲಗಳನ್ನು ಮಂಜೂರು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನದ ರೂಪದಲ್ಲಿ 35 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ರೂ. ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಸರ್ಕಾರವು ‘ಸ್ಟಾರ್ಟ್ಅಪ್ ಇಂಡಿಯಾ’ ಕೋರ್ಸ್‌ಗಳು, ‘ನ್ಯಾಷನಲ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಫಾರ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೆನರ್‌ಶಿಪ್ ಅಂಡ್ ಸ್ಮಾಲ್ ಬಿಸಿನೆಸ್ ಡೆವಲಪ್‌ಮೆಂಟ್’ (NIESBUD), ‘ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಎಂಟರ್‌ಪ್ರೆನರ್‌ಶಿಪ್’ (IIE) ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಿಗಳಾಗಲು ಬಯಸುವವರಿಗಾಗಿ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಮೂಲಕ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅವಕಾಶಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ: ಮಹಿಳೆಯರ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯು ಭಾರತದ ಕೌಶಲ್ಯ ತಂತ್ರದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ.

2025 ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾದ ‘ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ AI ಕೆರಿಯರ್ಸ್’ (AI Careers for Women) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ಗ್ರಾಮೀಣ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುತ್ತಿರುವ ಯುವತಿಯರಿಗೆ ತೀವ್ರವಾದ AI ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. 25 AI ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಕೇಂದ್ರಗಳ (AI Centres of Excellence) ಮೂಲಕ ಈಗಾಗಲೇ 10,000 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಿಯರು ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಅಂತೆಯೇ, ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ‘ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ವೇದಿಕೆ’ಯ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾದ ‘ಸ್ವಾವಲಂಬಿನಿ ಮಹಿಳಾ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ’ವು ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು, ಫ್ಯಾಕಲ್ಟಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ತರಬೇತಿಯ ಮೂಲಕ ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಹದಿಹರೆಯದ ಬಾಲಕಿಯರಿಗಾಗಿ, ‘ನವ್ಯಾ’ (NAVYA – ಹದಿಹರೆಯದ ಯುವತಿಯರಿಗಾಗಿ ವೃತ್ತಿಪರ ತರಬೇತಿಯ ಮೂಲಕ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳ ಪೋಷಣೆ) ಉಪಕ್ರಮವು 19 ರಾಜ್ಯಗಳ ಹಿಂದುಳಿದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವು ತಾಂತ್ರಿಕ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ಜೀವನ ಕೌಶಲ್ಯಗಳು, ಹಣಕಾಸು ಸಾಕ್ಷರತೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ, ಬಾಲಕಿಯರು ಸೈಬರ್ ಸೆಕ್ಯುರಿಟಿ, ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್, AI-ಆಧಾರಿತ ಸೇವೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಉದ್ಯೋಗಗಳಂತಹ (green jobs) ಉದಯೋನ್ಮುಖ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಸಶಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ 2026-27 ರಿಂದ ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಹೊಸ ಉತ್ತೇಜನ

ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ 2026-27 ಭಾರತದ ಕೌಶಲ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಉಪಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಘೋಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವು ಸೇರಿವೆ:

• 15,000 ಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು 500 ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ AVGC (ಅನಿಮೇಷನ್, ವಿಶುವಲ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ಸ್, ಗೇಮಿಂಗ್, ಕಾಮಿಕ್ಸ್) ಕಂಟೆಂಟ್ ಕ್ರಿಯೇಟರ್ ಲ್ಯಾಬ್‌ಗಳು.
• NSQF-ಸಂಯೋಜಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಡಿಯಲ್ಲಿ 1.5 ಲಕ್ಷ ಬಹು-ಕೌಶಲ್ಯ ಹೊಂದಿರುವ ಆರೋಗ್ಯ ಶುಶ್ರೂಷಕರಿಗೆ (Caregivers) ತರಬೇತಿ.
• 10,000 ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಗಳಿಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಯೋಜನೆ.
• ಮೂರು ಹೊಸ ಆಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ಇನ್ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಆಯುರ್ವೇದ ಸ್ಥಾಪನೆ.
• ಪೂರ್ವ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವಿನ್ಯಾಸ ಸಂಸ್ಥೆ (NID).
• ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಐದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಟೌನ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ.
• ಖೇಲೋ ಇಂಡಿಯಾ ಮಿಷನ್ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಾ ಪ್ರತಿಭೆಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಒತ್ತು.

ಕೌಶಲ್ಯಪೂರ್ಣ ಭಾರತದತ್ತ:

ಭಾರತದ ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿ ತಂತ್ರವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ತರಬೇತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಗಡಿ ದಾಟಿ, ತರಗತಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಸಮಗ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿದೆ.

ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು AI-ಕೇಂದ್ರಿತ ಕಲಿಕೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅಪ್ರೆಂಟಿಸ್‌ಶಿಪ್‌ಗಳು, ಉದ್ಯಮಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಉಪಕ್ರಮಗಳವರೆಗೆ, ಸರ್ಕಾರವು ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗಿರುವ ಕಾರ್ಯಪಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಉದ್ಯೋಗಾರ್ಹತೆ, ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಉದ್ಯಮದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ಕೌಶಲ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಹೂಡಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ, ದೇಶದ ಕೌಶಲ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ವೇಗವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಜಾಗತಿಕ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಇದನ್ನು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಜಾರಿಗೆ ತಂದರೆ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಉದ್ಯಮದ ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿದರೆ, ಈ ಉಪಕ್ರಮಗಳು ಭಾರತವು ತನ್ನ ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಅನುಕೂಲವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು 2047 ರ ವೇಳೆಗೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗುವ ತನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ನನಸಾಗಿಸಲು ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ.