ದತ್ತಾತ್ರೇಯ: ದಾರಿ ಮತ್ತು ಗುರಿ- ಒಬ್ಬ ರಾಜಋಷಿಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಆತ್ಮಾನ್ವೇಷಣೆ

ಜಯಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಒಡೆಯರ್ ಅವರ ‘Dattatreya: The Way and the Goal’ ಕೃತಿಯ ವಿಮರ್ಶೆ

• ಸುರೇಶ್ ಅವಧಾನಿ

“ಒಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿಯನ್ನು ಓದುವುದೆಂದರೆ, ಅದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಲೇಖಕನ ಅಂತರಂಗದ ಬದುಕನ್ನು ಜೊತೆಜೊತೆಗೆ ಓದುವುದೇ ಆಗಿದೆ.”

ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಕೊನೆಯ ಮಹಾರಾಜರಾಗಿದ್ದ ಜಯಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಒಡೆಯ‌ರ್ ಅವರು ೧೯೫೭ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ (ಆಲನ್ & ಅನ್ವಿನ್ ಪ್ರಕಾಶನ, ಲಂಡನ್) “Dattatreya: The Way and the Goal” ಕೃತಿಯನ್ನು ಓದುವಾಗ ಈ ಮಾತು ನೂರಕ್ಕೆ ನೂರರಷ್ಟು ಸತ್ಯವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಈ ಗ್ರಂಥ ಕೇವಲ ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸ್ತ್ರವೊಂದರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅನುವಾದ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ, ಸಿಂಹಾಸನ ಹಾಗೂ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ತನ್ನೊಳಗಿನ ‘ಅಖಂಡ ಆತ್ಮಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ’ದ ಶೋಧಕ್ಕೆ ಹೊರಟ ಒಬ್ಬ ನಿಜವಾದ ‘ರಾಜಋಷಿ’ಯ ಆಂತರಿಕ ಪಯಣದ ಜೀವಂತ ದಾಖಲೆ.

ಸಿಂಹಾಸನದ ಮೇಲಿದ್ದ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿ

ಜಯಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಒಡೆಯರ್ (೧೯೧೯-೧೯೭೪) ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ೨೫ನೆಯ ಹಾಗೂ ಕೊನೆಯ ಆಳುವ ಮಹಾರಾಜರು. ಅವರನ್ನು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ರಾಜನೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದರೆ ಅವರ ಬಹುಮುಖಿ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಅನ್ಯಾಯವೆಸಗಿದಂತೆ. ಮೈಸೂರಿನ ಮಹಾರಾಜ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ಪದಕಗಳೊಂದಿಗೆ ಪದವಿ ಪಡೆದ ಅವರು ದರ್ಶನಶಾಸ್ತ್ರ, ಮೀಮಾಂಸೆ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಗಳಿಸಿದವರು. ರಾಷ್ಟ್ರಕವಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರೇ ಇವರಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಗುರುಗಳಾಗಿದ್ದರೆಂಬುದು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸಂಗತಿ.

೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ತಮ್ಮ ಸಂಸ್ಥಾನವನ್ನು ಭಾರತ ಒಕ್ಕೂಟಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಉದಾರವಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಿದ ಇವರು, ಬಳಿಕ ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯದ ಮೊದಲ ರಾಜಪ್ರಮುಖರಾಗಿ ಮತ್ತು ಮದ್ರಾಸಿನ ರಾಜ್ಯಪಾಲರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಒಡೆಯರ ಕುರಿತು ಹೇಳಿದ, “ರಾಜರುಗಳು ಸಿಂಹಾಸನವೇರುವ ಮೂಲಕ ಮಹಾರಾಜರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಜಯಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಒಡೆಯರ್ ಅವರು ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವ ಮೂಲಕ ನಿಜವಾದ ಮಹಾರಾಜರಾದರು” ಎಂಬ ನುಡಿ, ಅವರಲ್ಲಿದ್ದ ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗಬುದ್ಧಿಗೆ ಹಿಡಿದ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿದೆ.

ಸಂಗೀತಜ್ಞರಾಗಿ, ‘ಶ್ರೀವಿದ್ಯಾ’ ಅಂಕಿತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಇವರು ‘The Quest for Peace’, ‘The Gita and Indian Culture’, ‘Religion and Man’ ನಂತಹ ಪ್ರಬುದ್ಧ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಬೌದ್ಧಿಕ ಸಾಧನೆಗಳ ನಡುವೆ, ‘ದತ್ತಾತ್ರೇಯ’ ಕುರಿತ ಈ ಕೃತಿ ಅವರ ಚಿಂತನೆಯ ಶಿಖರಪ್ರಾಯ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು. ಭಾರತದ ಮಹಾನ್ ದಾರ್ಶನಿಕ, ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಡಾ. ಎಸ್. ರಾಧಾಕೃಷ್ಣನ್ ಅವರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ-ಒಡನಾಟವೂ ಈ ಕೃತಿಗೆ ಲಭಿಸಿರುವುದು ಇದರ ಗೌರವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.

ಕೃತಿಯ ಅಂತರಂಗ: ಎರಡು ಗೀತೆಗಳ ಸಂಗಮ

ಈ ಕೃತಿಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಪರಂಪರೆಯ ಎರಡು ಪರಮೋಚ್ಚ ಅವಧೂತ ಗ್ರಂಥಗಳಾದ “ಜೀವನ್ಮುಕ್ತ ಗೀತಾ” ಮತ್ತು “ಅವಧೂತ ಗೀತಾ”ಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಒಡೆಯರ್ ಅವರು ಈ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅನುವಾದದ ಜೊತೆಗೆ ನೀಡಿರುವ ಪ್ರಬುದ್ಧ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೇ ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಜೀವಾಳ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಪೌರಸ್ತ್ಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಗಳೆರಡನ್ನೂ ಕರಗಿಸಿಕೊಂಡ ಚಿಂತಕರೊಬ್ಬರು, ಅವಧೂತ ಪರಂಪರೆಯ ನಿರ್ಗುಣ-ನಿರಾಕಾರ ಅದ್ವೈತ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ತೌಲನಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಸಾದರಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಭಾರತೀಯ ದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ-ವಿಷ್ಣು-ಮಹೇಶ್ವರರ ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕ ಸ್ವರೂಪವೂ, ಸರ್ವ ಗುರುಗಳ ಗುರುವೂ ಆದ ದತ್ತಾತ್ರೇಯರು “ಅವಧೂತ” ಅಂದರೆ ಎಲ್ಲ ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನ ಪ್ರತೀಕ. ಲೇಖಕರು ಇಲ್ಲಿ: ಗುರಿ (The Goal): ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನ, ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತಿ.
ದಾರಿ (The Way): ಆ ಗುರಿಯನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಾಧಕನು ಸಾಗಬೇಕಾದ ಶ್ರದ್ಧೆಯ ಮಾರ್ಗ- ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಆದರೆ, ಈ ಕೃತಿಯ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಒಳನೋಟವಿರುವುದೇ ಇಲ್ಲೆ: ಅಂತಿಮ ಸತ್ಯದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ‘ದಾರಿ’ ಮತ್ತು ‘ಗುರಿ’ ಎಂಬ ಭೇದವೇ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಆತ್ಮವು ಈಗಾಗಲೇ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ, ಈಗಾಗಲೇ ಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ‘ಪಡೆಯಬೇಕಾದ’ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ, ಕೇವಲ ‘ಅರಿಯಬೇಕಷ್ಟೇ’. ಈ ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ ಹಾಗೂ ಗಂಭೀರ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಒಡೆಯರ್ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ರಾಜನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಅವಧೂತ ಚಿಂತನೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ ಏಕೆ?

ಅಧಿಕಾರ, ಸಂಪತ್ತು, ರಾಜವೈಭವಗಳ ಶೇಖರದಲ್ಲಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಸರ್ವಸಂಗ ಪರಿತ್ಯಾಗವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವ ಅವಧೂತ ಪರಂಪರೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿದ್ದು ಹೇಗೆ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಈ ಕೃತಿಯ ಅತ್ಯಂತ ರೋಚಕ ಆಯಾಮ.

೧೯೪೭ರಲ್ಲಿ ರಾಜಸತ್ತೆಯನ್ನು ತೊರೆದಾಗ, “ಬಾಹ್ಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟಮೇಲೆ ನಿಜವಾದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೆಂದರೇನು?” ಎಂಬ ಮಂಥನ ಒಡೆಯರ್ ಅವರಲ್ಲಿ ನಡೆದಿರಬಹುದು. ಅವಧೂತ ಪರಂಪರೆ ಬೋಧಿಸುವ ‘ಆಂತರಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ’—ಅಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಹುದ್ದೆ, ಪದವಿ ಅಥವಾ ಗುರುತುಗಳಿಗೆ ಬಂಧಿಯಾಗದ ಮುಕ್ತಸ್ಥಿತಿ—ಮಾಜಿ ಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ಬರೀ ಪಠ್ಯದ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಜೀವಂತ ಅನುಭವದ ಶೋಧನೆಯಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ, ಈ ಕೃತಿ ಕೇವಲ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಬರಹವಾಗದೆ, ಒಬ್ಬ ರಾಜನ ಆತ್ಮಕಥಾನಕದಂತೆಯೂ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯ:

ಈ ಕೃತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಕೊಡುಗೆಯೆಂದರೆ ಅದರ ಉದಾರ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ. ಇದು ಹಿಂದೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯ ಮೂಲವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದರೂ, ಪ್ರಪಂಚದ ನಾನಾ ಧರ್ಮಗಳ ಮೂಲ ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿರುವ ‘ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ’ಯನ್ನು (Universal Consciousness) ಹುಡುಕುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಧರ್ಮಗಳ ನಡುವೆ ವಿಭಜನೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಇಂದಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಆರು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಗ್ರಂಥದ “ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸತ್ಯವು ಯಾವುದೇ ಒಂದೇ ಸಂಸ್ಥೆ ಅಥವಾ ಧರ್ಮದ ಸ್ವತ್ತಲ್ಲ” ಎಂಬ ಸಂದೇಶ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸ್ತುತವೆನಿಸುತ್ತದೆ.

ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ರಚನೆ:

ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಗಾಂಭೀರ್ಯಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದಂತೆ, ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವದ ಓದುಗನಿಗೂ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತೆ ಬರೆದಿರುವುದು ಒಡೆಯರ್ ಅವರ ಶೈಲಿಯ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ. ಮೂಲ ಶ್ಲೋಕ, ಅನುವಾದ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳ ನಡುವಿನ ಸಮತೋಲನ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆ.

ಒಂದು ಕೊರತೆ: ಇದು ಮೂಲತಃ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ಕೃತಿ. ಮೈಸೂರಿನ ಅರಸನೊಬ್ಬ ಭಾರತೀಯ ದರ್ಶನವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಉನ್ನತ ಕೃತಿಯಿದು. ಆದರೆ, ಇದರ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಸೂಕ್ತ ಕನ್ನಡ ಅನುವಾದವು ಇಂದಿಗೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿರುವುದು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಕೊರತೆಯೇ ಸರಿ.

ಇಂದಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗಕ್ಕೆ ಇದರ ಅಗತ್ಯವೇನು?

ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳ ಹೋಲಿಕೆ, ತೀವ್ರ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಅಭದ್ರತೆಯಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಇಂದಿನ ಮಾನವನಿಗೆ ಅವಧೂತ ಗೀತೆಯ “ನೀನು ಈಗಾಗಲೇ ಪರಿಪೂರ್ಣ” ಎಂಬ ಅಭಯವಾಣಿ ದೊಡ್ಡ ಸಮಾಧಾನ ತರಬಲ್ಲದು.

ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಇಂದಿನ ಆಡಳಿತಗಾರರು, ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮಿಗಳಿಗೆ—ಅಧಿಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಲೇ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ‘ಅನಾಸಕ್ತಿ’ (Detachment) ಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಜಯಚಾಮರಾಜೇಂದ್ರ ಒಡೆಯರ್ ಅವರ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಈ ಕೃತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿದೆ.

ಕೊನೆಯದಾಗಿ- “Dattatreya: The Way and the Goal” ಕೃತಿಯು ರಾಜಸತ್ತೆಯ ಅನುಭವ, ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಆಳ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯದ ಉನ್ನತ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಸೂರಿನಡಿ ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ.

ಕಿರೀಟವನ್ನು ಕಳಚಿಟ್ಟು, ದತ್ತಾತ್ರೇಯ ಪರಂಪರೆಯ ಅವಧೂತ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ವಿನಮ್ರ ಸಾಧಕನಾಗಿ ನಿಂತ ರಾಜಋಷಿಯ ಈ ಬೌದ್ಧಿಕ ಕೊಡುಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಗಂಭೀರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಓದುಗನೂ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಪಠಿಸಬೇಕಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗ್ರಂಥ. ಇದು ಕೇವಲ ಪುಸ್ತಕ ಪಠಣವಲ್ಲ; ಒಬ್ಬ ರಾಜಋಷಿಯೊಂದಿಗೆ ನಡೆಸುವ ಅಂತರಂಗದ ಸಂವಾದ.