ಗಾಂಧಿ–ಜಿನ್ನಾ ಕಲಾಕೃತಿ ವಿವಾದ: ಕಲಾವಿದ ರಿಯಾಸ್ ಕೊಮು ಯಾರು?

ಕಾಶಿ ಆರ್ಟ್ ಕೆಫೆಯ ಕಲಾಕೃತಿ, ಕೊಚ್ಚಿ-ಮುಜಿರಿಸ್ ಬಿನಾಲೆಯೊಂದಿಗಿನ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುದಾನದ ಬಳಕೆ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ

ಕೇರಳದ ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯಲ್ಲಿರುವ ಕಾಶಿ ಆರ್ಟ್ ಕೆಫೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಸ್ಥಾಪಕ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಜಿನ್ನಾ ಅವರನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವ ಕಲಾಕೃತಿಯೊಂದು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಈ ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ ಕಲಾವಿದ ರಿಯಾಸ್ ಕೊಮು ಅವರ ಪರಿಚಯ, ಕೊಚ್ಚಿ-ಮುಜಿರಿಸ್ ಬಿನಾಲೆಯೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಸಂಬಂಧ ಹಾಗೂ ಆ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಗುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುದಾನದ ಬಳಕೆ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆ ಮತ್ತೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿದೆ.

ಗಾಂಧಿ–ಜಿನ್ನಾ ಕಲಾಕೃತಿ ಏಕೆ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು?

‘ಬ್ಲಡ್ ಬ್ರದರ್ಸ್: ಟು ಫಾದರ್ಸ್ ಫ್ರಮ್ ಗುಜರಾತ್’ (Blood Brothers: Two Fathers from Gujarat) ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು ರಿಯಾಸ್ ಕೊಮು 2008ರಲ್ಲಿ ರಚಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಕಲಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅಲಿ ಜಿನ್ನಾ ಅವರ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಜಿನ್ನಾ ಅವರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ನೇತೃತ್ವ ನೀಡಿದ್ದರು. 1947ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆಯಾದಾಗ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಿಂಸಾಚಾರ ಸಂಭವಿಸಿ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರು ತಮ್ಮ ಮನೆಗಳನ್ನು ತೊರೆಯಬೇಕಾಯಿತು. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಂಧೀಜಿ ಮತ್ತು ಜಿನ್ನಾ ಅವರನ್ನು ಒಂದೇ ಕಲಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕೆಲವರು ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಬ್ಬರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಾತ್ರಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವರನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಚಿತ್ರಿಸುವುದರಿಂದ ಆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸದಿರಬಹುದು ಎಂಬುದು ಟೀಕಾಕಾರರ ವಾದ.

ವ್ಲಾಗರ್ ಹಂಚಿಕೊಂಡ ವೀಡಿಯೊದಿಂದ ವಿವಾದ

ಅಕ್ಟೋಬರ್ 22ರಂದು ಅಮೃತ್ ಸಿಂಗ್ ಡ್ಯಾರೆನ್ ಎಂಬ ವ್ಲಾಗರ್ ಕಾಶಿ ಆರ್ಟ್ ಕೆಫೆಯ ಕುರಿತು ವೀಡಿಯೊವೊಂದನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಕೆಫೆಯಲ್ಲಿ ಜಿನ್ನಾ ಅವರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಚಿತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿರುವುದೇಕೆ ಮತ್ತು ‘ಕಾಶಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಕೆಫೆಯಲ್ಲಿ ಗೋಮಾಂಸಾಹಾರ ನೀಡುವುದೇಕೆ ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದರು.

ವೀಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ಫೋರ್ಟ್ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅವರು ಹೇಳಿಕೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು. ಈ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ವಿಭಜನೆ ಮೂಡಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಟೀಕೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು. ಬಳಿಕ ಕೇರಳ ಪೊಲೀಸರು ಡ್ಯಾರೆನ್ ವಿರುದ್ಧ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಿದ ಆರೋಪದಡಿ ಪ್ರಕರಣ ದಾಖಲಿಸಿದರು.

ರಿಯಾಸ್ ಕೊಮು ಯಾರು?

ರಿಯಾಸ್ ಕೊಮು ಕೇರಳ ಮೂಲದ ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜಕೀಯ, ಧರ್ಮ, ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಅವರ ಕಲಾಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳು.

ಕಲಾವಿದ ಬೋಸ್ ಕೃಷ್ಣಮಾಚಾರಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿ ಕೊಮು ಅವರು ಕೊಚ್ಚಿ-ಮುಜಿರಿಸ್ ಬಿನಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. 2012ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಈ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕಲಾ ಪ್ರದರ್ಶನವು ಕೊಚ್ಚಿಯನ್ನು ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ನೆರವಾಗಿದೆ.

ಗಾಂಧಿ ಮತ್ತು ಜಿನ್ನಾ ಅವರನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಿರುವ ಕೊಮು ಅವರ ಕಲಾಕೃತಿ ಈಗ ಚರ್ಚೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಕಲಾವಿದರು ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅಂತಹ ಕೃತಿಗಳ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದು ಈ ಚರ್ಚೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.

ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು ವಿವಾದಕ್ಕೂ ಮೊದಲೇ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು

ಈ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ವೀಡಿಯೊ ವೈರಲ್ ಆಗುವ ಮೊದಲೇ ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು ಕೆಫೆಯಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು.

Onmanorama ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ವಿವಾದ ಆರಂಭವಾಗುವುದಕ್ಕೂ ಕನಿಷ್ಠ ಮೂರು ತಿಂಗಳು ಮೊದಲು ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿತ್ತು. ಗ್ಯಾಲರಿಯ ಜನರಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಜೂಡ್ ವಿಬಿನ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಅವಧಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾದ ಕಲಾಕೃತಿಯ ಬದಲಿಗೆ ಗ್ರೀಸ್ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಲಂಕಾದ ಕಲಾವಿದರ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಹೀಗಾಗಿ, ವೀಡಿಯೊ ವೈರಲ್ ಆದ ಬಳಿಕವೇ ಕಲಾಕೃತಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಹೇಳಿಕೆ ಸರಿಯಲ್ಲ.

2018ರಲ್ಲಿ ಕೊಮು ಬಿನಾಲೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಿದ್ದರು

ರಿಯಾಸ್ ಕೊಮು ಅವರ ವಿರುದ್ಧ 2015ರಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಭೇಟಿಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದೆಯೊಬ್ಬರಿಗೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಮುತ್ತಿಕ್ಕಿ, ಅನುಚಿತವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದ ಆರೋಪಗಳು ಕೇಳಿಬಂದಿದ್ದವು. 2018ರಲ್ಲಿ #MeToo ಚಳವಳಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಆರೋಪಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬಂದವು.

ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಬಳಿಕ ಕೊಮು ಬಿನಾಲೆಯಲ್ಲಿನ ತಮ್ಮ ನಾಯಕತ್ವದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಕ್ಷಮೆಯಾಚಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ವರದಿಗಳು ತಿಳಿಸಿವೆ. ಇವು ಆರೋಪಗಳಾಗಿದ್ದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಬೀತಾದ ಅಪರಾಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಾರದು.

ಬಿನಾಲೆಯ ಸರ್ಕಾರಿ ಅನುದಾನ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ನಿರ್ವಹಣೆ

ಕೊಚ್ಚಿ-ಮುಜಿರಿಸ್ ಬಿನಾಲೆಗೆ ಕೇರಳ ಸರ್ಕಾರ ನೀಡಿರುವ ಅನುದಾನ ಮತ್ತು ಅದರ ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತು ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆದಿವೆ. ಬಿನಾಲೆಯ ಕೆಲವು ಆವೃತ್ತಿಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರ ಬಾಕಿ ಪಾವತಿ ಹಾಗೂ ಹಣಕಾಸಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಕ್ಷೇಪಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದ್ದವು.

2015ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನಾ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಬಿನಾಲೆ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಕೆಲವು ವೆಚ್ಚಗಳಿಗೆ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಸರ್ಕಾರದ ಅನುದಾನದಿಂದ ಮಾಡಲಾದ ಕೆಲವು ವೆಚ್ಚಗಳು ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಇರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ವರದಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿತ್ತು. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನರ್ಹವೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾದ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ವಸೂಲಿ ಮಾಡಲು ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು.

2018–19ರ ಬಿನಾಲೆ ಆವೃತ್ತಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಪಾವತಿಸಬೇಕಾದ ಹಣ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪಗಳೂ ಕೇಳಿಬಂದಿದ್ದವು. ಗುತ್ತಿಗೆದಾರರೊಬ್ಬರು ಬಾಕಿ ಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಾನೂನು ನೋಟಿಸ್ ನೀಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಫೌಂಡೇಶನ್ ಅಂತಿಮ ಬಿಲ್‌ಗಳ ಮೊತ್ತದ ಬಗ್ಗೆ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿವಾದವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಿತ್ತು.

ಇದರಿಂದ ಬಿನಾಲೆಯ ಹಣಕಾಸಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕುರಿತು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಎದ್ದಿದ್ದರೂ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆರೋಪವನ್ನೂ ಸಾಬೀತಾದ ಹಣಕಾಸು ದುರುಪಯೋಗವೆಂದು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಅನುದಾನದಿಂದ ನಡೆಯುವ ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ವೆಚ್ಚಗಳ ವಿವರ ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳ ಪಾರದರ್ಶಕತೆ ಇರಬೇಕೆಂಬುದು ಮುಖ್ಯ.

ವಿವಿಧ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅನುದಾನ

Organiser ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಬಿನಾಲೆ ಯೋಜನೆಗೆ 2010ರಲ್ಲಿ ₹5 ಕೋಟಿ ಆರಂಭಿಕ ಅನುದಾನ ದೊರೆತಿತ್ತು. 2012ರ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ಸುಮಾರು ₹9 ಕೋಟಿ, 2014ರ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ₹3 ಕೋಟಿ ಮತ್ತು 2016–17ರ ಆವೃತ್ತಿಗೆ ₹7.5 ಕೋಟಿ ಅನುದಾನ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಲೇಖನ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ. 2025–26ರ ಆರನೇ ಆವೃತ್ತಿಗೂ ₹7.5 ಕೋಟಿ ಅನುದಾನ ಘೋಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ವರದಿ ತಿಳಿಸಿದೆ.

ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ವಿವಿಧ ಸರ್ಕಾರಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬಿನಾಲೆಗೆ ದೊರೆತ ನೆರವಿನ ಕುರಿತು ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಆದರೆ ಅನುದಾನದ ಮೊತ್ತ, ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಹಣ ಮತ್ತು ಅದರ ಬಳಕೆಯ ವಿವರಗಳನ್ನು ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡುವುದು ಅಗತ್ಯ.

ಕಲಾತ್ಮಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ

ಕಾಶಿ ಆರ್ಟ್ ಕೆಫೆಯ ಕಲಾಕೃತಿಯ ಸುತ್ತಲಿನ ವಿವಾದವು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದ ಅಥವಾ ಒಂದು ಕಲಾ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಬೇಕು, ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಚಿತ್ರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣದಿಂದ ನಡೆಯುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಇರಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಇದು ಮುಂದಿಟ್ಟಿದೆ.

ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಕಲೆಯ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವಿದೆ. ಅದೇ ವೇಳೆ, ಕಲಾಕೃತಿಯ ಸಂದೇಶ ಮತ್ತು ಅದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದೂ ಸಹಜ. 1947ರ ಭಾರತದ ವಿಭಜನೆಯು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ ಘಟನೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಅದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುವಾಗ ಇತಿಹಾಸದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯ.

ಈ ವಿವಾದವು ಕಲಾತ್ಮಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ಇತಿಹಾಸದ ನಿರೂಪಣೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣದ ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ.

ವಿಕ್ರಮ ಓದುಗರ ವಾಟ್ಸಪ್ ಬಳಗಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಮೊಬೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇವ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಮಗೊಂದು ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸಿ. ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಖ್ಯೆ: 98800 21122