2011ರಿಂದ 2023ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ವಲಸೆ ಶೇ.11.78ರಷ್ಟು ಇಳಿಕೆ; ಉದ್ಯೋಗ, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುವ ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ಗ್ರಾಮಗಳು ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯತ್ತ
ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಜನರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿತ್ತು. ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾದಂತಹ ರಾಜ್ಯಗಳ ಗ್ರಾಮಗಳಿಂದ ಯುವಕರು ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಮುಂಬೈನ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸೂರತ್ನ ಜವಳಿ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಕುಟುಂಬಗಳು ಊರಿನಲ್ಲಿ ಹಣದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಹಬ್ಬಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಗ್ರಾಮಗಳು ಜನರಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಈಗ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿ (EAC-PM) ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಅಧ್ಯಯನದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದೆ. ‘400 ಮಿಲಿಯನ್ ಡ್ರೀಮ್ಸ್!’ ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಪತ್ರದ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ಆಂತರಿಕ ವಲಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆ 2011ರಲ್ಲಿ 45.57 ಕೋಟಿಯಷ್ಟಿತ್ತು. 2023ರಲ್ಲಿ ಅದು 40.20 ಕೋಟಿಗೆ ಇಳಿದಿದೆ. ಅಂದರೆ ವಲಸಿಗರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶೇ.11.78ರಷ್ಟು ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವಲಸಿಗರ ಪ್ರಮಾಣವೂ ಶೇ.37.64ರಿಂದ ಶೇ.28.88ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ.
ಈ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕಾಗಿ ರೈಲ್ವೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಟಿಕೆಟ್ಗಳ ಮಾಹಿತಿ, ದೂರಸಂಪರ್ಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ (TRAI) ಮೊಬೈಲ್ ರೋಮಿಂಗ್ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾಮಟ್ಟದ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಉತ್ತಮ ಶಾಲೆಗಳು, ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳು, ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶಗಳು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಜನರು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಊರು ಬಿಡುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಅಧ್ಯಯನದ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವಾಗಿದೆ.
ವಲಸೆಯ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆ. ದೂರದ ಮಹಾನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಗುವ ಬದಲು ಜನರು ಹತ್ತಿರದ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ತೆರಳುವುದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ವಲಸಿಗರು ಹೆಚ್ಚು ತೆರಳುವ ರಾಜ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದ್ದು, ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಪಾಲು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಏಪ್ರಿಲ್ನಿಂದ ಜೂನ್ವರೆಗೆ ವಲಸೆ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ನವೆಂಬರ್ ಮತ್ತು ಡಿಸೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹಿಂದಿನಂತೆ ದೂರದ ಊರುಗಳಿಗೆ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ತೆರಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಈಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಗ್ರಾಮಗಳು ಜನರು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಬೇಕಾದ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಬದಲಾಗಿ, ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಬಡತನ ಇಳಿಕೆ: ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಮೊದಲ ಸಾಕ್ಷಿ
ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಬಡತನದಲ್ಲಿನ ಇಳಿಕೆಯೇ ಮೊದಲ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. 2005-06ರಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಶೇ.55.34ರಷ್ಟು ಜನರು ಬಹು ಆಯಾಮದ ಬಡತನದಲ್ಲಿದ್ದರು. ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ‘2005-06ರಿಂದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬಹು ಆಯಾಮದ ಬಡತನ’ ಎಂಬ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಪ್ರಮಾಣ 2013-14ರಲ್ಲಿ ಶೇ.29.17ರಷ್ಟಿತ್ತು. 2022-23ರಲ್ಲಿ ಅದು ಶೇ.11.28ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ.
ಕೇವಲ ಒಂಬತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 24.82 ಕೋಟಿ ಜನರು ಬಡತನದಿಂದ ಹೊರಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅಂದರೆ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸರಾಸರಿ 2.75 ಕೋಟಿ ಜನರು ಬಡತನದಿಂದ ಹೊರಬಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ಸದಸ್ಯ ರಮೇಶ್ ಚಂದ್ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಈ ಪೈಕಿ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 5.94 ಕೋಟಿ, ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ 3.77 ಕೋಟಿ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 2.30 ಕೋಟಿ ಜನರು ಬಡತನದಿಂದ ಹೊರಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ವಲಸಿಗರನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ರಾಜ್ಯಗಳೇ ಈಗ ಬಡತನ ಇಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿವೆ.
ನೀತಿ ಆಯೋಗದ ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬಹು ಆಯಾಮದ ಬಡತನ ಸೂಚ್ಯಂಕ: 2023ರ ಪ್ರಗತಿ ವರದಿ’ ಪ್ರಕಾರ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಬಡತನವು 2015-16ರಲ್ಲಿ ಶೇ.32.59ರಷ್ಟಿತ್ತು. 2019-21ರಲ್ಲಿ ಅದು ಶೇ.19.28ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ. ಇದೇ ಐದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದ ಬಹು ಆಯಾಮದ ಬಡತನ ಸೂಚ್ಯಂಕದ ಮೌಲ್ಯ 0.117ರಿಂದ 0.066ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ.
ಈ ಸೂಚ್ಯಂಕವು ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶ, ಶಿಕ್ಷಣ, ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ಅಡುಗೆ ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆ ಸೇರಿದಂತೆ 12 ಅಂಶಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೂಲಭೂತ ಅಗತ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ.
ಜನಧನ್ ಖಾತೆಗಳಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆಗೆ ಬಲ
ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದುವುದಾಗಿದೆ. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಜನಧನ್ ಯೋಜನೆಯಡಿ ತೆರೆಯಲಾದ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 2015ರಲ್ಲಿ 14.72 ಕೋಟಿಯಷ್ಟಿತ್ತು. 2026ರ ಆಗಸ್ಟ್ 19ರ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಸಂಖ್ಯೆ 59.09 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪತ್ರಿಕಾ ಮಾಹಿತಿ ಬ್ಯೂರೋ (PIB) ತಿಳಿಸಿದೆ.
ಈ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇ.78ರಷ್ಟು ಅಂದರೆ 45.95 ಕೋಟಿ ಖಾತೆಗಳು ಗ್ರಾಮೀಣ ಮತ್ತು ಅರೆನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಈ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 3.17 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಠೇವಣಿಯಾಗಿದೆ. ಸಮಾಜದ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯ ತಲುಪಿಸಿರುವುದು ಅಂತ್ಯೋದಯದ ಆಶಯದ ಕಾರ್ಯರೂಪವಾಗಿದೆ. ಈಗ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಕೈಯಲ್ಲಿಯೂ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಪಾಸ್ಬುಕ್ ಇದೆ.
ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳು ಜನರಿಗೆ ವಿಮೆ ಮತ್ತು ಪಿಂಚಣಿ ಸೌಲಭ್ಯ ಪಡೆಯಲು ಸಹ ನೆರವಾಗಿವೆ. 2026ರ ಜುಲೈ ವೇಳೆಗೆ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಸುರಕ್ಷಾ ಬಿಮಾ ಯೋಜನೆಯಡಿ 58.78 ಕೋಟಿ ಜನರು ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಜೀವನ್ ಜ್ಯೋತಿ ಬಿಮಾ ಯೋಜನೆಯಡಿ 27.84 ಕೋಟಿ ಜನರು ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅಟಲ್ ಪಿಂಚಣಿ ಯೋಜನೆಯ ಚಂದಾದಾರರ ಸಂಖ್ಯೆ 9.29 ಕೋಟಿಯಾಗಿದೆ.
ಭೂಮಿ ಇಲ್ಲದ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಅಪಘಾತ ಅಥವಾ ಸಾವು ಸಂಭವಿಸಿದರೆ, ಆ ಕುಟುಂಬ ಸಂಪೂರ್ಣ ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಈಗ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಪಿಎಂ-ಕಿಸಾನ್: ರೈತರ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ನೇರ ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆ
ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಕಿಸಾನ್ ಸಮ್ಮಾನ್ ನಿಧಿ (PM-KISAN) ಯೋಜನೆಯ ಮೊದಲ 23 ಕಂತುಗಳ ಮೂಲಕ ರೈತರಿಗೆ 4.47 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗೂ ಅಧಿಕ ಹಣ ನೇರವಾಗಿ ತಲುಪಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮತ್ತು ಹಣ ಸೋರಿಕೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.
2026ರ ಜೂನ್ನಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 23ನೇ ಕಂತಿನ ಹಣವು 9.4 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ರೈತರ ಖಾತೆಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿದೆ. ಇವರಲ್ಲಿ 2.18 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಳಾ ರೈತರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ. 2026ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ 30ರಂದು ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ 24ನೇ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 9.34 ಕೋಟಿ ರೈತರಿಗೆ 18,690 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗೂ ಅಧಿಕ ಹಣ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು 2030-31ರವರೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸಚಿವ ಸಂಪುಟ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ 3.15 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ.
ನೇರ ಹಣ ವರ್ಗಾವಣೆಯಿಂದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ನೆರವು ಪಡೆಯುವವರಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯದೆ, ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭಾಗವಾಗುತ್ತಿವೆ.
ಲಖ್ಪತಿ ದೀದಿಯರಿಂದ ಮಹಿಳೆಯರ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ
ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿರುವ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಯೆಂದರೆ ‘ಲಖ್ಪತಿ ದೀದಿ’ ಯೋಜನೆ.
ದೀನದಯಾಳ್ ಅಂತ್ಯೋದಯ ಯೋಜನೆ–ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನೋಪಾಯ ಮಿಷನ್ (DAY-NRLM) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2026ರ ಆಗಸ್ಟ್ ವೇಳೆಗೆ 10.19 ಕೋಟಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು 94.46 ಲಕ್ಷ ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಸಂಘಟಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿರುವ 3.46 ಕೋಟಿ ಮಹಿಳೆಯರು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿ ಆದಾಯ ಗಳಿಸುವ ಲಖ್ಪತಿ ದೀದಿಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ. 2027ರ ಗಡುವಿಗೂ ಮುನ್ನವೇ ಮೂರು ಕೋಟಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಲಖ್ಪತಿ ದೀದಿಯರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವ ಮೂಲ ಗುರಿ ಈಡೇರಿದೆ. ಈಗ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು 2029ರ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಆರು ಕೋಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದೆ.
ಈ ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ ಆದಾಯ ಗಳಿಕೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. 4.62 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳ ಸದಸ್ಯೆಯರು ಮಹಿಳಾ ಕೃಷಿಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸುಮಾರು 48 ಸಾವಿರ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಖಿಯರು ಬ್ಯಾಂಕ್ ಶಾಖೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಸಾಲ ಸೌಲಭ್ಯ ಪಡೆಯಲು ನೆರವಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಪ್ರಕಾರ, DAY-NRLM ಯೋಜನೆಯಡಿ ಮಹಿಳಾ ಸ್ವಸಹಾಯ ಗುಂಪುಗಳು 12 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗೂ ಅಧಿಕ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಾಲ ಪಡೆದಿವೆ. 2026-27ರ ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್ನಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ 17,280 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಹಿಂದಿನ ಮೊತ್ತಕ್ಕಿಂತ ಸುಮಾರು ಶೇ.20ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.
ಜನಧನ್ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ 32.92 ಕೋಟಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಖಾತೆಗಳಿವೆ. ಇದು ಒಟ್ಟು ಖಾತೆಗಳ ಪೈಕಿ ಸುಮಾರು ಶೇ.55.7ರಷ್ಟಾಗಿದೆ. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಆವಾಸ್ ಯೋಜನೆ–ಗ್ರಾಮೀಣ (PMAY-Gramin) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮಂಜೂರಾಗಿರುವ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇ.75ರಷ್ಟು ಮನೆಗಳು ಮಹಿಳೆಯರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಜಂಟಿ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇವೆ.
ಸ್ವಂತ ಮನೆ ಹೊಂದಿರುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿಯೂ ಹೆಚ್ಚು ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ನಿಯತಕಾಲಿಕ ಕಾರ್ಮಿಕ ಬಲ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ (PLFS) ಪ್ರಕಾರ, 15 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಮಹಿಳೆಯರ ಉದ್ಯೋಗ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಪ್ರಮಾಣವು 2019-20ರಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇ.30ರಷ್ಟಿತ್ತು. 2025ರಲ್ಲಿ ಅದು ಶೇ.40ಕ್ಕೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ಏರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರ ಕೊಡುಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಸ್ವಂತ ಊರಿನಲ್ಲಿಯೇ ಆದಾಯ ಗಳಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯರು ಕುಟುಂಬಗಳು ಊರು ಬಿಡದಿರಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್: ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿಸಿದ ಯೋಜನೆ
ಹಿಂದೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಗಂಭೀರ ಕಾಯಿಲೆ ಬಂದರೂ ಕುಟುಂಬ ಸಾಲದ ಸುಳಿಗೆ ಸಿಲುಕುತ್ತಿತ್ತು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಊರು ಬಿಟ್ಟು ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಭಾರತ್ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆ.
2026ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವೇಳೆಗೆ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಜನ ಆರೋಗ್ಯ ಯೋಜನೆ (PM-JAY) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 48.51 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಕಾರ್ಡ್ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಸುಮಾರು 2.03 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ 13.25 ಕೋಟಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ದಾಖಲಾತಿಗಳಿಗೆ ನೆರವು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಯೋಜನೆಯ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಈಗ 70 ವರ್ಷ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಯಸ್ಸಿನ ಎಲ್ಲ ನಾಗರಿಕರಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ 1.36 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವಯ ವಂದನಾ ಕಾರ್ಡ್ಗಳನ್ನು ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರೋಗ್ಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿರುವ ಆಶಾ ಮತ್ತು ಅಂಗನವಾಡಿ ಕಾರ್ಯಕರ್ತೆಯರ ಬಳಿಯೂ 44.81 ಲಕ್ಷ ಕಾರ್ಡ್ಗಳಿವೆ.
ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ನೀಡಲಾದ ಒಟ್ಟು ಕಾರ್ಡ್ಗಳು ಮತ್ತು ಆಸ್ಪತ್ರೆ ದಾಖಲಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾಲು ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟಿದೆ.
ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳೂ ಜನರಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿವೆ. ದೇಶಾದ್ಯಂತ 1.86 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಯುಷ್ಮಾನ್ ಆರೋಗ್ಯ ಮಂದಿರಗಳು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. 2025ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 494 ಕೋಟಿ ರೋಗಿಗಳ ಭೇಟಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಸುಮಾರು 42 ಕೋಟಿ ಟೆಲಿ ಸಮಾಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗಿದೆ.
ಭಾರತದಲ್ಲಿ 96.43 ಕೋಟಿ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರೋಗ್ಯ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿಗಳನ್ನು (ABHA) ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿಕ ಕುಟುಂಬವೊಂದಕ್ಕೆ ಐದು ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಆರೋಗ್ಯ ವಿಮೆ ಸೌಲಭ್ಯ ದೊರೆತರೆ, ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ತಮ್ಮ ಜಮೀನನ್ನೇ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ತಪ್ಪುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಊರು ಬಿಡುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಮನೆ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ: ಗ್ರಾಮೀಣ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ
ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ಉಳಿಯಬೇಕಾದರೆ ಮೂಲಭೂತ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಅಗತ್ಯ. 2019ರಲ್ಲಿ ಜಲ ಜೀವನ್ ಮಿಷನ್ ಆರಂಭವಾದಾಗ ಕೇವಲ 3.23 ಕೋಟಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಂಪರ್ಕವಿತ್ತು. ಇದು ಒಟ್ಟು ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಗಳ ಪೈಕಿ ಶೇ.16.7ರಷ್ಟಾಗಿತ್ತು.
2026ರ ಜುಲೈ 18ರ ವೇಳೆಗೆ ದೇಶದ 19.36 ಕೋಟಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ 15.89 ಕೋಟಿ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಶೇ.82.09ರಷ್ಟಾಗಿದೆ. ಸುಮಾರು 2.77 ಲಕ್ಷ ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸೌಲಭ್ಯ ತಲುಪಿದೆ.
ಆರಂಭದಲ್ಲಿ 2024ಕ್ಕೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಿದ್ದ ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಈಗ 2028ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ. 2026-27ರ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕಾಗಿ 67,670 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಮನೆಗೂ ನಲ್ಲಿ ನೀರು ತಲುಪುವುದರಿಂದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಿಳೆಯರು ನೀರು ತರಲು ವ್ಯಯಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಲವು ಗಂಟೆಗಳ ಸಮಯ ಉಳಿಯುತ್ತಿದೆ.
ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಆವಾಸ್ ಯೋಜನೆ–ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2026ರ ಆಗಸ್ಟ್ ವೇಳೆಗೆ 3.12 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಪಕ್ಕಾ ಮನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಚಿವಾಲಯ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಇನ್ನೂ 79 ಲಕ್ಷ ಮನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. 2029ರ ಮಾರ್ಚ್ ವೇಳೆಗೆ 4.95 ಕೋಟಿ ಮನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಗುರಿ ಹೊಂದಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಗ್ರಾಮ ಸಡಕ್ ಯೋಜನೆ (PMGSY) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2025ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ ವೇಳೆಗೆ 7.87 ಲಕ್ಷ ಕಿ.ಮೀ. ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿದೆ. ಜೊತೆಗೆ 10 ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸೇತುವೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
2014ರಿಂದ 2026ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ 4.11 ಲಕ್ಷ ಕಿ.ಮೀ. ಗ್ರಾಮೀಣ ರಸ್ತೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದು 2000ರಿಂದ 2014ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ 3.86 ಲಕ್ಷ ಕಿ.ಮೀ. ರಸ್ತೆಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಅರ್ಹ ಗ್ರಾಮೀಣ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪೈಕಿ ಶೇ.99.6ರಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಋತುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಚಾರಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೂ ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ 25 ಸಾವಿರ ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು PMGSY-IV ಯೋಜನೆ ಹೊಂದಿದೆ.
ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಅವಕಾಶ
ಗ್ರಾಮಗಳು ಈಗ ಡಿಜಿಟಲ್ ಸಂಪರ್ಕದತ್ತಲೂ ಸಾಗುತ್ತಿವೆ. ಭಾರತ್ನೆಟ್ ಯೋಜನೆಯಡಿ 2.19 ಲಕ್ಷ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳಿಗೆ ಬ್ರಾಡ್ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಇ-ಗ್ರಾಮಸ್ವರಾಜ್ ಮೂಲಕ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ಮೂರು ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗೂ ಅಧಿಕ ಮೊತ್ತದ ಪಾವತಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿವೆ.
ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ರೈತರು ತಮ್ಮ ಉತ್ಪನ್ನಗಳನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಾಗಿಸಬಹುದು. ಬ್ರಾಡ್ಬ್ಯಾಂಡ್ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್ ಸೇವೆಗಳು ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೂ ತಲುಪುತ್ತವೆ. ಈ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಂದ ಹಿಂದೆ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗಿದ್ದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಸ್ವಾಮಿತ್ವ ಯೋಜನೆ: ಗ್ರಾಮೀಣ ಆಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆ
ಹಲವು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅನೇಕ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮನೆ ಮತ್ತು ಜಮೀನುಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಸ್ವಾಮಿತ್ವ ಯೋಜನೆಯು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತಿದೆ.
2026ರ ಮಾರ್ಚ್ ವೇಳೆಗೆ 3.29 ಲಕ್ಷ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಡ್ರೋನ್ ಮೂಲಕ ಸರ್ವೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಟ್ಟು 3.10 ಕೋಟಿ ಆಸ್ತಿ ಕಾರ್ಡ್ಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ 2.65 ಕೋಟಿ ಕಾರ್ಡ್ಗಳನ್ನು ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ವಿತರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಆಸ್ತಿ ಕಾರ್ಡ್ಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ 11,147 ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 1,713 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಾಲ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ದೇಶದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಗ್ರಾಮಕ್ಕೂ ಈ ಯೋಜನೆ ತಲುಪಿದರೆ, 100 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗೂ ಅಧಿಕ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಹೀಗೆ ಬಳಕೆಯಾಗದೆ ಉಳಿದಿದ್ದ ಆಸ್ತಿಗಳು ಈಗ ಆರ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ನೆರವಾಗುವ ಸಂಪತ್ತಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿವೆ.
ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಖರ್ಚು ಹೆಚ್ಚಳ: ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆ
ಗ್ರಾಮೀಣ ಜನರ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಯಾಗಿದೆಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಮಾಡುವ ಖರ್ಚಿನ ಮೂಲಕವೂ ತಿಳಿಯಬಹುದು.
ಸಾಂಖ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅನುಷ್ಠಾನ ಸಚಿವಾಲಯದ (MoSPI) 2023-24ರ ಗೃಹ ಬಳಕೆ ವೆಚ್ಚ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಾಸಿಕ ಸರಾಸರಿ ವೆಚ್ಚ 2011-12ರಲ್ಲಿ 1,430 ರೂಪಾಯಿಯಷ್ಟಿತ್ತು. 2023-24ರಲ್ಲಿ ಅದು 4,122 ರೂಪಾಯಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಯೋಜನೆಗಳಡಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ದೊರೆಯುವ ವಸ್ತುಗಳ ಮೌಲ್ಯವನ್ನೂ ಸೇರಿಸಿದರೆ ಈ ಮೊತ್ತ 4,247 ರೂಪಾಯಿಗಳಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದೇ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ನಗರ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ವೆಚ್ಚದ ಅಂತರ ಶೇ.83.9ರಿಂದ ಶೇ.69.7ಕ್ಕೆ ಇಳಿಕೆಯಾಗಿದೆ. 1999ರ ನಂತರ ದಾಖಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಅಂತರ ಇದಾಗಿದೆ.
ಗ್ರಾಮೀಣ ಕುಟುಂಬಗಳು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುವ ಖರ್ಚು ಈಗ ಒಟ್ಟು ವೆಚ್ಚದ ಶೇ.47ರಷ್ಟಿದೆ. ಸತತ ಎರಡನೇ ವರ್ಷ ಈ ಪ್ರಮಾಣ ಶೇ.50ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಸಾರಿಗೆ, ಗೃಹೋಪಯೋಗಿ ವಸ್ತುಗಳು ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಖರ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.
ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಆದಾಯದ ಅಸಮಾನತೆಯೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಗಿನಿ ಗುಣಾಂಕವು 2022-23ರಲ್ಲಿ 0.266ರಷ್ಟಿತ್ತು. 2023-24ರಲ್ಲಿ ಅದು 0.237ಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದೆ.
ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಜನರ ಖರ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಸ್ಥಳೀಯ ಅಂಗಡಿಗಳು, ವಾಹನ ದುರಸ್ತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಬೋಧಕರು ಮತ್ತು ಸಾರಿಗೆ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸುವವರಿಗೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದಾಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದೆ ನಗರಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಹಣ ಈಗ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಚಲಾವಣೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸ್ವಂತ ಬಲದ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದೆ.
ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಸವಾಲುಗಳು
ಆದರೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಕೆಲಸ ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ. ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಸಲಹಾ ಮಂಡಳಿಯ ವಲಸೆ ಅಂದಾಜುಗಳು ಕೆಲವು ಪರೋಕ್ಷ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿವೆ. ಮುಂದಿನ ಜನಗಣತಿಯಿಂದ ವಲಸೆಯ ಕುರಿತು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾಹಿತಿ ದೊರೆಯಲಿದೆ.
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದ ಬ್ಯಾಂಕ್ಗಳಲ್ಲಿರುವ ಜನಧನ್ ಖಾತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಶೇ.26ರಷ್ಟು ಖಾತೆಗಳು 2025ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ವೇಳೆಗೆ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು. ಅಡುಗೆ ಇಂಧನ ಮತ್ತು ವಸತಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಕೊರತೆ ಇನ್ನೂ ಬಹು ಆಯಾಮದ ಬಡತನಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ನೀತಿ ಆಯೋಗ ತಿಳಿಸಿದೆ. ಸುಮಾರು 3.5 ಕೋಟಿ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಇನ್ನೂ ನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕಿದೆ.
ಕೃಷಿ ಆದಾಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಹೈನುಗಾರಿಕೆ, ಆಹಾರ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮೀಣ ಉದ್ಯಮಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಹೊಸ ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮಗಳು ಈಗ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್, ವಿಮೆ ಮತ್ತು ರಸ್ತೆ ಸಂಪರ್ಕದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಮಹಿಳೆಯರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿಯೂ ಗ್ರಾಮೀಣ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ದೂರದ ನಗರಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಗ್ರಾಮಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತಿವೆ. ಈಗ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುವ ಅವಕಾಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿವೆ.
- ವಿವೇಕ್ ಕುಮಾರ್
ವಿಕ್ರಮ ಓದುಗರ ವಾಟ್ಸಪ್ ಬಳಗಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಮೊಬೈಲ್ನಲ್ಲಿ ಸೇವ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಮಗೊಂದು ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸಿ. ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಖ್ಯೆ: 98800 21122
