ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಭೂರಾಜಕೀಯ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗಳು, ಪ್ರಮುಖ ಜಲಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುತ್ತಿರುವ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳ ನಡುವೆ, ಭಾರತವು ತನ್ನ ಸಾಮುದ್ರಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು, ದೇಶೀಯ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಬಲವಾದ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟಿದೆ.
ನವದೆಹಲಿ: ಭೂರಾಜಕೀಯ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗಳು, ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮುದ್ರಿಕ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರ ಶೈಲಿಗಳು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಾಮುದ್ರಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ದೌರ್ಬಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ತನ್ನ ಸಾಮುದ್ರಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಹಡಗು ಸಾಗಣೆ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ನವದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ‘ಸಾಗರಮಂಥನ: ದಿ ಗ್ರೇಟ್ ಓಷನ್ಸ್ ಡೈಲಾಗ್ 2026’ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಉದ್ಯಮದ ಗಣ್ಯರು ತಿಳಿಸಿದರು.
ಅಕ್ಟೋಬರ್ 8 ರಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾದ ಈ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಸಂವಾದದ 3ನೇ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ‘ಒಬ್ಸರ್ವರ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಫೌಂಡೇಶನ್’ (ORF) ಮತ್ತು ಬಂದರು, ಹಡಗು ಮತ್ತು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಸಚಿವಾಲಯ (MoPSW) ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಆಯೋಜಿಸಿವೆ. “ಬ್ಲೂ ಜಿಯೋಗ್ರಫೀಸ್, ನ್ಯೂ ಆಸ್ಪಿರೇಷನ್ಸ್: ಟ್ರೇಡ್, ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ, ಅಂಡ್ ಟ್ರಸ್ಟ್ ಅಟ್ ಸೀ” (ನೀಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ, ಹೊಸ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳು: ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆ) ಎಂಬ ವಿಷಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ 70ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದೇಶಗಳ 1,200ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಚಿವರು, ನೀತಿ ನಿರೂಪಕರು, ಉದ್ಯಮದ ಮುಖಂಡರು ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಆರಂಭಿಕ ದಿನದ ಚರ್ಚೆಗಳು ಭೂರಾಜಕೀಯ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ, ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿ ಅಡಚಣೆಗಳು, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಮೇಲೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದವು. ಭಾರತಕ್ಕೆ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ತನ್ನದೇ ಆದ ಸಾಮುದ್ರಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ವಿಸ್ತರಣೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುವ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ ತಾಳೆಯಾಗಿವೆ.
ಬಂದರು, ಹಡಗು ಮತ್ತು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಸಚಿವ ಸರ್ಬಾನಂದ ಸೋನೊವಾಲ್ ಮಾತನಾಡಿ, ಬಂದರುಗಳು, ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮುದ್ರಿಕ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿನ ಹೂಡಿಕೆಗಳ ಮೂಲಕ ಭಾರತದ ಸಾಮುದ್ರಿಕ ರೂಪಾಂತರಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದರು. ಸರ್ಕಾರದ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅವರು ‘ಮ್ಯಾರಿಟೈಮ್ ಇಂಡಿಯಾ ವಿಷನ್ 2030’ ಮತ್ತು ‘ಮ್ಯಾರಿಟೈಮ್ ಅಮೃತ ಕಾಲ್ ವಿಷನ್ 2047’ ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರು.
“ಇದು ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ಮಹಾಸಾಗರಗಳ ಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಅವು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಸ್ನೇಹದ ಬಂಧಗಳಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟಿರುವ ಜನರ ಒಕ್ಕೂಟವಾಗಿದೆ,” ಎಂದು ಸೋನೊವಾಲ್ ಹೇಳಿದರು. ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಮುದ್ರಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ವಲಯದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಕುಶಲ ಮಾನವಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.
ಬಂದರು, ಹಡಗು ಮತ್ತು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ರಾಜ್ಯ ಸಚಿವ ಶಂತನು ಠಾಕೂರ್ ಅವರು, ಪ್ರಮುಖ ಸಾಮುದ್ರಿಕ ಜಲಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಭೂರಾಜಕೀಯ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಸಾಮುದ್ರಿಕ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.
“ಜಾಗತಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಸಮೃದ್ಧಿ, ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರತೆಗೆ ಮಹಾಸಾಗರಗಳು ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿವೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಮುಖ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿನ ಭೂರಾಜಕೀಯ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ವ್ಯಾಪಾರ ಶೈಲಿಗಳು ಹೊಸ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಹೊರ್ಮುಜ್ ಜಲಸಂಧಿಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಸಾಮುದ್ರಿಕ ಮಾರ್ಗಗಳು ಅಡಚಣೆಗೊಳಗಾದಾಗ ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ತಟ್ಟುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸಿದೆ,” ಎಂದು ಠಾಕೂರ್ ಹೇಳಿದರು.
ಸ್ಥಾಪಿತ ಮಾರ್ಗಗಳ ಅಡಚಣೆಯಿಂದಾಗಿ ವೈವಿಧ್ಯೀಕರಣಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡುವುದು ಕಂಪನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ.
DP ವರ್ಲ್ಡ್ (ಉಪಖಂಡ, ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾ, ಲೆವಂಟ್ ಮತ್ತು ಈಜಿಪ್ಟ್) ನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ ನಿರ್ದೇಶಕ ರಿಜ್ವಾನ್ ಸೂಮರ್ ಮಾತನಾಡಿ, ಉದ್ಯಮಗಳು ಕೇವಲ ದಕ್ಷತೆಯ ಮೇಲಷ್ಟೇ ಗಮನ ಹರಿಸದೆ ತಮ್ಮ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ ಎಂದರು.
“ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಯ ನಿರಂತರತೆಯು ಈಗ ಕಂಪನಿಯ ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಯ ಮಾದರಿಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದೆ. ಕಳೆದ ನಾಲ್ಕೈದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ಕಂಡ ಬದಲಾವಣೆಯೆಂದರೆ ‘ಜಸ್ಟ್-ಇನ್-ಟೈಮ್’ ನಿಂದ ‘ಜಸ್ಟ್-ಇನ್-ಕೇಸ್’ ಗೆ ಬದಲಾಗಿರುವುದು — ಅಂದರೆ ಕೇವಲ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ‘ಪ್ಲಾನ್ ಬಿ’ ಮತ್ತು ‘ಪ್ಲಾನ್ ಸಿ’ ಹೊಂದಿರುವುದು. ಸವಾಲಿನ ಸಮಯಗಳು ಎದುರಾದಾಗ ಉದ್ಯಮಗಳು ಸರಕುಗಳ ಸಾಗಣೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಪೂರೈಕೆ ಮಾಡಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಪರ್ಯಾಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಸಾಂಸ್ಥಿಕಗೊಳಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಾಚರಣೆಗೆ ತರಬೇಕು,” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.
ಮೊದಲ ದಿನದ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಸ್ವಂತ ಸಾಮುದ್ರಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವು ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯವಾಗಿತ್ತು. ಬಂದರು, ಹಡಗು ಮತ್ತು ಜಲಮಾರ್ಗಗಳ ಸಚಿವಾಲಯದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿ ವಿಜಯ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು, ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಸರಕು ಸಾಗಣೆಯ ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಬಂದರು ದಕ್ಷತೆಯ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದರು.
“ಕಳೆದ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ನಮ್ಮ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರುಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಸರಕು ಸಾಗಣೆ ಪ್ರಮಾಣವು 2014-15 ರಲ್ಲಿ 581 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್‌ಗಳಿಂದ 2025-26 ರಲ್ಲಿ 915 ಮಿಲಿಯನ್ ಟನ್‌ಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಹಡಗುಗಳ ತಿರುಗಾಟದ ಸಮಯ (Turnaround time) ಶೇಕಡಾ 50 ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಕಾಮಗಾರಿ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ನಂತರ ವಧಾವನ್ ಬಂದರು ವಿಶ್ವದ ಹತ್ತು ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬಂದರುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಲಿದೆ,” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.
ಭಾರತವು ತನ್ನ ಬಂದರು ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲು ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಈ ಹೇಳಿಕೆಗಳು ಬಂದಿವೆ.
ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾದ ಮಾಜಿ ಪ್ರಧಾನಿ ಹಾಗೂ ಏಷ್ಯಾ ಸೊಸೈಟಿಯ ಜಾಗತಿಕ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಸಿಇಒ ಕೆವಿನ್ ರಡ್ ಮಾತನಾಡಿ, ಇಂಡೋ-ಪೆಸಿಫಿಕ್ ಪ್ರದೇಶದ ದೇಶಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಸಾಮುದ್ರಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿವೆ. ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಬಂದರು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವುದು ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯದ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ ಎಂದರು.
ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಾಮುದ್ರಿಕ ಸವಾಲು ಭದ್ರತಾ ಆಯಾಮವನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ. ನೌಕಾಪಡೆಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಅಡ್ಮಿರಲ್ ಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಾಮಿನಾಥನ್ ಮಾತನಾಡಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಹಡಗು ಸಾಗಣೆಗೆ ಇರುವ ಬೆದರಿಕೆಗಳನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ನೋಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
“ನಾವು ಸಾಮುದ್ರಿಕ ವಾಣಿಜ್ಯಕ್ಕೆ ಇರುವ ಬೆದರಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬೆದರಿಕೆಗಳಾಗಿ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭದ್ರತೆಗೆ ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಜಾಗತಿಕ ವಾಣಿಜ್ಯದ ಸ್ವರೂಪದಿಂದಾಗಿ ವಿಶ್ವದ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು,” ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದರು.
ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆ ಸರಪಳಿಯ ಜೊತೆಗೆ, ಹಡಗು ಉದ್ಯಮವು ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಇಂಗಾಲದ ಹೊರಸೂಸುವಿಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಕಡೆಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಈ ಸಂವಾದವು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸಿದೆ. ಉದ್ಘಾಟನಾ ದಿನದಂದು RMI ಸಹಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ‘ಇಂಡಿಯಾ–EU ಗ್ರೀನ್ ಶಿಪ್ಪಿಂಗ್ ಕಾರಿಡಾರ್’ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.
ಒಬ್ಸರ್ವರ್ ರಿಸರ್ಚ್ ಫೌಂಡೇಶನ್‌ನ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಸಮೀರ್ ಸರನ್ ಮಾತನಾಡಿ, ಸವಾಲಿನ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯು ಸಹಕಾರವನ್ನು ಅತ್ಯಗತ್ಯಗೊಳಿಸಿದೆ ಎಂದರು.
“ಮಹಾಸಾಗರವು ಬಹುಶಃ ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹಂಚಿಕೆಯ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಯಾವುದೇ ದೇಶವು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಸಮುದ್ರಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ದೇಶವು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಹಡಗು ಸಾಗಣೆಯನ್ನು ಇಂಗಾಲರಹಿತಗೊಳಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸಾಗರಮಂಥನ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ,” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.
ಸಾಗರಮಂಥನ 2026 ರ ಚರ್ಚೆಗಳು ಮುಂದಿನ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರೆಯಲಿದ್ದು, ಸಾಮುದ್ರಿಕ ಭದ್ರತೆ, ಹಸಿರು ಹಡಗು ಸಾಗಣೆ, ಹಡಗು ನಿರ್ಮಾಣ, ನೀಲಿ ಅರ್ಥವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ವ್ಯಾಪಾರದ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತು ವಿವಿಧ ಗೋಷ್ಠಿಗಳು ನಡೆಯಲಿವೆ.
ವಿಕ್ರಮ ಓದುಗರ ವಾಟ್ಸಪ್ ಬಳಗಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಮೊಬೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇವ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಮಗೊಂದು ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸಿ. ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಖ್ಯೆ: 98800 21122
