ಸಹಾರನ್‌ಪುರ ಕಲೆಕ್ಟರೇಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಮಸೀದಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ 20 ಅಡಿ ಆಳದ ಬಾವಿಯಂತಹ ರಚನೆಯು ಈ ಸ್ಥಳದ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರಿತು ಹೊಸ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿದೆ. ಈ ಪತ್ತೆಯು, ಮಸೀದಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವ ಮೊದಲು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಮಂದಿರವೊಂದು ಇದ್ದಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಹಕ್ಕುಗಳು/ವಾದಗಳಿಗೆ ಮರುಜೀವ ನೀಡಿದೆ.
ಸಹಾರಣ್‌ಪುರ: ಸಹಾರಣ್‌ಪುರ ಕಲೆಕ್ಟರೇಟ್ ಆವರಣದೊಳಗೆ ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಲಾದ ಮಸೀದಿಯ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಧ್ವಂಸಗೊಂಡ ಕಟ್ಟಡದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಗುಪ್ತ ರಚನೆಯೊಳಗೆ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣಾ ಇಲಾಖೆಯ (ASI) ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬರು ಸುಮಾರು 20 ಅಡಿ ಆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿದ ನಂತರ ಹೊಸ ಐತಿಹಾಸಿಕ ರಹಸ್ಯವೊಂದು ಹೊರಬಂದಿದೆ. ಲಖೋರಿ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಹಳೆಯ ಬಾವಿಯಂತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿರುವ ಈ ರಚನೆಯ ವಯಸ್ಸು, ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಸಂಭಾವ್ಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲು ಈಗ ಅದನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಆದೇಶದಂತೆ ಮಸೀದಿಯನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದ ಒಂದು ದಿನದ ನಂತರ, ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 6 ರಂದು ಈ ಶೋಧನೆಯು ನಡೆಯಿತು. ಧ್ವಂಸಗೊಂಡ ಕಟ್ಟಡದ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವಾಗ, ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಚಪ್ಪಡಿಯೊಂದು ಸಿಕ್ಕಿತು. ಆ ಚಪ್ಪಡಿಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ತೆರೆದ ನಂತರ, ಅದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ರಚನೆಯೊಂದು ಪತ್ತೆಯಾಯಿತು. ನಂತರ ಆಡಳಿತವು ಈ ಪ್ರದೇಶದ ನಾಲ್ಕೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾರಿಕೇಡ್‌ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿ, ಭಾರಿ ಪೊಲೀಸ್ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿತು.
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 7 ರಂದು, ಎಎಸ್‌ಐ ಸಹಾಯಕ ಪುರಾತತ್ವ ಅಧಿಕಾರಿ ಮನೋಜ್ ಕುಮಾರ್ ಯಾದವ್ ಅವರು ಲಕ್ನೋದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿ, ಏಣಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ರಚನೆಯೊಳಗೆ ಇಳಿದರು. ಅವರು ಅದರ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಒಳಭಾಗವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾ ಸುಮಾರು 10 ನಿಮಿಷಗಳ ಕಾಲ ಒಳಗಿದ್ದರು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಬಾವಿಯನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಈ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ತ್ಯಾಜ್ಯ/ಅವಶೇಷಗಳು ಇರುವುದರಿಂದ ಇದರ ನಿಖರವಾದ ಗುರುತನ್ನು ಇನ್ನೂ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮಸೀದಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ್ದ ಹಳೆಯ ರಚನೆ
ಪುರಾತತ್ವ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ರಚನೆಯು ಸುಮಾರು 20 ಅಡಿ ಆಳ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು ಮೂರು ಅಡಿ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ-ಆಧುನಿಕ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ತೆಳುವಾದ ‘ಲಖೋರಿ ಇಟ್ಟಿಗೆ’ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದರ ಒಳಗೆ ಸುಣ್ಣ-ಸುರ್ಕಿ ಗಾರೆ ಮತ್ತು ಸುಣ್ಣದ ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್‌ನ ಕುರುಹುಗಳು ಕಂಡುಬಂದಿವೆ.
ಈ ನಿರ್ಮಾಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರನ್ನು ಈ ರಚನೆಯನ್ನು ವಿಶಾಲವಾಗಿ ನಂತರದ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಅವಧಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಮೂಲಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವರದಿಯಾದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವು ಈ ರಚನೆಯು ಸಂಭಾವ್ಯವಾಗಿ ಸುಮಾರು 200 ರಿಂದ 250 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇದರ ನಿಖರವಾದ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ತನಿಖೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
BIG BREAKING 🚨 ASI officials enter the MYSTERIOUS well discovered yesterday at the site where a mosque inside the Saharanpur Collectorate was demolished.
— News Algebra (@NewsAlgebraIND) September 7, 2026
The well has been barricaded on all four sides.
ASI begins examining the hidden well found beneath the Saharanpur mosque… pic.twitter.com/FoekaBseYd
ಈ ಪತ್ತೆಯು ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ರಚನೆಯು ಮಸೀದಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದ್ದು, ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಇದರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯು ಮಸೀದಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವ ಮೊದಲು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಏನಿತ್ತು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಮರುಜೀವ ನೀಡಿದೆ. ಮಸೀದಿ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಈ ಸ್ಥಳವು ಹಿಂದಿನ ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯವಿತ್ತು ಎಂಬ ಹಕ್ಕುಗಳು ಕೇಳಿಬಂದಿವೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಎಎಸ್‌ಐ ಇನ್ನೂ ಅಂತಹ ಯಾವುದೇ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಲ್ಲ. ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈಗ ಈ ರಚನೆಯ ವಯಸ್ಸು, ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದರ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಇದು ಸ್ಥಳದ ಹಿಂದಿನ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಸುಳಿವುಗಳನ್ನು ನೀಡಬಹುದೇ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಮಸೀದಿ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಏನಿತ್ತು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತು ಈ ಪತ್ತೆಯು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಊಹಾಪೋಹಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ.
ಈ ರಚನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ದೂರು ನೀಡಿದ್ದ ಬಜರಂಗದಳದ ಮಾಜಿ ಸಂಚಾಲಕ ವಿಕಾಸ್ತ್ಯಾಗಿ, ಮಸೀದಿಗೂ ಮೊದಲು ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯವಿತ್ತು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಧ್ವಂಸಗೊಂಡ ಕಟ್ಟಡದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ರಚನೆಯೊಂದು ಪತ್ತೆಯಾದ ನಂತರ ಆ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಗಮನ ಹರಿದಿದೆ.
ಎಎಸ್‌ಐ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯ ಪುರಾತತ್ವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ನಿರ್ಮಾಣ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ, ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಅಳತೆಗಳು, ಗಾರೆ, ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್ ಮತ್ತು ರಚನೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಮಣ್ಣಿನ ಪದರಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ. ಇಂತಹ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಈ ಬಾವಿಯನ್ನು ಸ್ವತಂತ್ರ ನೀರಿನ ಮೂಲವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆಯೇ, ಅದು ಹಳೆಯ ಜನವಸತಿಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆಯೇ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಯಾವಾಗ ಕೈಬಿಡಲಾಯಿತು ಹಾಗೂ ಮುಚ್ಚಲಾಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಮಸೀದಿಯು ಸಹಾರನ್‌ಪುರ ಕಲೆಕ್ಟರೇಟ್ ಆವರಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ಸರ್ಕಾರಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿರುವ ಅನಧಿಕೃತ ರಚನೆ ಎಂದು ಸಿಟಿ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಘೋಷಿಸಿದ್ದರು. ಮಸೀದಿ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಮಿತಿಯು ಈ ಆದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿತ್ತು, ಆದರೆ ಜಿಲ್ಲಾ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ನಂತರ ಅದರ ಮೇಲ್ಮನವಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿತು. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ನಂತರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 5 ರಂದು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಈ ಕ್ರಮವು ನಿಗದಿತ ಕಾನೂನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸಿಟಿ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಅವರು ಒತ್ತುವರಿ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಜಾಗದ ಬಳಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸುಮಾರು 6.41 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಪರಿಹಾರಕ್ಕೂ ಆದೇಶಿಸಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ರಚನೆಯು ಈ ಸ್ಥಳದ ಇತಿಹಾಸದ ಮೇಲಿನ ಚರ್ಚೆಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಆಯಾಮವನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಪ್ರಸ್ತುತ ತನಿಖೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಈ ರಚನೆಯನ್ನು ಇನ್ನೂ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಆರೋಪಿಸಿಲ್ಲ/ಜೋಡಿಸಿಲ್ಲ.
ರಚನೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಮಣ್ಣಿನ ಪದರಗಳು ಸಹ ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಸಾಬೀತಾಗಬಹುದು. ಬಾವಿಯನ್ನು ಯಾವಾಗ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತು, ಅದು ಯಾವಾಗ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯಿತು ಮತ್ತು ನಂತರ ಆ ಸ್ಥಳದ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಯಿತೇ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವಿಧ ಪದರಗಳು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಬಹುದು. ಸದ್ಯಕ್ಕೆ, ಈ ರಚನೆಯು ಲಖೋರಿ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಹಳೆಯ ಬಾವಿಯಂತಹ ನಿರ್ಮಾಣವನ್ನು ಹೋಲುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಎಎಸ್‌ಐನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶೋಧನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದರ ನಿಖರವಾದ ವಯಸ್ಸು, ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಪರ್ಕವು ಇನ್ನು ತನಿಖೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ.
ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸುವ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದದ್ದು, ಈ ಪತ್ತೆಯಿಂದಾಗಿ ಸಂಭಾವ್ಯ ಪುರಾತತ್ವ ಆಸಕ್ತಿಯ ಸ್ಥಳವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿದೆ. ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಕೆಡವಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸುವವರೆಗೆ ಮಸೀದಿಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಏನಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಅಡಗಿಯೇ ಇತ್ತು. ಅಡಗಿದ್ದ ಈ ರಚನೆಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೇವಲ ಹಳೆಯ ನೀರಿನ ಬಾವಿಯೋ ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣದ ಭಾಗವೋ ಎಂಬುದು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಬೇಕಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಹಿಂದಿನ ಸಂಭಾವ್ಯ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯದ ಕುರಿತಾದ ಹಕ್ಕುಗಳು ಪುರಾತತ್ವ ಆಧಾರಿತ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಕಾಯಬೇಕಾಗಿದೆ.
ವಿಕ್ರಮ ಓದುಗರ ವಾಟ್ಸಪ್ ಬಳಗಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಮೊಬೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇವ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಮಗೊಂದು ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸಿ. ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಖ್ಯೆ: 98800 21122
