ಮಖಾನಾ ಬೆಳೆಯಿಂದ ಬಿಹಾರದ ರೈತರ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ: ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಿದ ಬೇಡಿಕೆ

ಬಿಹಾರದ ಮಿಥಿಲಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಮಖಾನಾ ಈಗ ದೇಶದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ವಿದೇಶಗಳ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನೂ ತಲುಪಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಉತ್ಪನ್ನ ಇಂದು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಖಾನಾ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ರೈತರು, ಕಾರ್ಮಿಕರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಹಾಗೂ ಆದಾಯದ ಅವಕಾಶಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿವೆ.

ಮಖಾನಾ ಎಂಬುದು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಸಸ್ಯದ ಬೀಜದಿಂದ ತಯಾರಿಸುವ ಆಹಾರ ಪದಾರ್ಥ. ಇದನ್ನು ಹುರಿದು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ, ಹಗುರವಾದ ತಿಂಡಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರೋಟೀನ್ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದು, ಕ್ಯಾಲರಿ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ಹೊಂದಿರುವವರಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.

ಬಿಹಾರದ ಮಿಥಿಲಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಖಾನಾವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಕೆರೆಗಳು, ಜೌಗು ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ನೀರು ನಿಲ್ಲುವ ಹೊಲಗಳು ಈ ಕೃಷಿಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿವೆ. ದರ್ಭಂಗಾ, ಮಧುಬನಿ, ಕಟಿಹಾರ್, ಪೂರ್ಣಿಯಾ, ಸಹರ್ಸಾ, ಸುಪೌಲ್, ಅರಾರಿಯಾ, ಮಧೇಪುರ ಮತ್ತು ಸೀತಾಮಢಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಮಖಾನಾ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ.

ಮಖಾನಾ ಕೃಷಿ ವಿಸ್ತರಣೆ

ಕಳೆದ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಮಖಾನಾ ಬೆಳೆಯುವ ಪ್ರದೇಶ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಸುಮಾರು 13,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಮಖಾನಾ, ಈಗ 35,000ರಿಂದ 41,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. 2030-31ರ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು 82,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಬಿಹಾರ ಸರ್ಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ.

ಹಿಂದೆ ಮಖಾನಾವನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೆರೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೃಷಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರಿಂದ ರೈತರು ಭತ್ತ ಮತ್ತು ಗೋಧಿಯಂತಹ ಬೆಳೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಮಖಾನಾವನ್ನೂ ಬೆಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಕೆರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹೆಕ್ಟೇರ್‌ಗೆ ಸುಮಾರು 1.5ರಿಂದ 2 ಟನ್ ಬೀಜ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ 2.6ರಿಂದ 3.5 ಟನ್‌ವರೆಗೆ ಇಳುವರಿ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಮಖಾನಾ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಸಬೌರ್ ಮಖಾನಾ-1 ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಣ ವೈದೇಹಿಯಂತಹ ಸುಧಾರಿತ ತಳಿಗಳನ್ನೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಮಹಿಳೆಯರಿಗೂ ಉದ್ಯೋಗಾವಕಾಶ

ಮಖಾನಾ ಉದ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲಾಹ್ ಸಮುದಾಯದ ಪಾತ್ರ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಸಮುದಾಯದವರು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಕೆರೆಗಳಲ್ಲಿ ಇಳಿದು ಮಖಾನಾ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಬೀಜಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ಒಣಗಿಸುವುದು, ಹುರಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಮಖಾನಾ ಹೂವುಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಕಪ್ಪು ಬೀಜವನ್ನು ಹಗುರವಾದ ಬಿಳಿ ಮಖಾನಾವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ವಿಶೇಷ ಕೌಶಲ ಬೇಕು.

ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮಖಾನಾ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ. ಈ ಉದ್ಯಮದಿಂದ ರೈತರಿಗೆ ಆದಾಯ ದೊರೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೂ ಉದ್ಯೋಗ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ.

ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರವಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆ

ಮಖಾನಾದಲ್ಲಿ ಶೇ.9ರಿಂದ 10ರಷ್ಟು ಪ್ರೋಟೀನ್ ಇದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಲರಿ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದು, ಗ್ಲುಟನ್ ಅಂಶ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ಆರೋಗ್ಯಕರ ತಿಂಡಿಯಾಗಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಈಗ ಮಖಾನಾದಿಂದ ಹಲವು ಬಗೆಯ ತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಸಾಲಾ, ಪೆರಿ-ಪೆರಿ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪಿನಕಾಯಿ ರುಚಿಯ ಮಖಾನಾ ತಿಂಡಿಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಮಖಾನಾ ಪುಡಿ ಮತ್ತು ಹಿಟ್ಟನ್ನೂ ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಮಿಥಿಲಾ ಮಖಾನಾಕ್ಕೆ 2022ರ ಆಗಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಭೌಗೋಳಿಕ ಗುರುತಿನ ಚೀಟಿ (ಜಿಐ ಟ್ಯಾಗ್) ದೊರೆತಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಮಖಾನಾಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಗುರುತು ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೌಲ್ಯ ಸಿಕ್ಕಿದೆ.

ದೇಶದ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರದ ಪಾಲು ಹೆಚ್ಚು

ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಮಖಾನಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರದ ಪಾಲು ಶೇ.80ರಿಂದ 85ರಷ್ಟಿದೆ. 2025-26ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬಿಹಾರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 60,000 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಮಖಾನಾ ಉತ್ಪಾದನೆಯಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೇಶದ ಒಟ್ಟು ಉತ್ಪಾದನೆ ಸುಮಾರು 80,590 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ತಲುಪುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.

ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಖಾನಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಶೇ.17ರಿಂದ 18ರಷ್ಟು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. 2029-30ರ ವೇಳೆಗೆ ಇದರ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯ 11,000ರಿಂದ 12,000 ಕೋಟಿ ರೂ. ತಲುಪುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದೆ.

ರೈತರಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದಾಯ

ಮಖಾನಾ ಉದ್ಯಮದಿಂದ ರೈತರು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಆದಾಯ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ. ಮಖಾನಾ ಕೊಯ್ಲು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದಿನಕ್ಕೆ 1,000ರಿಂದ 1,500 ರೂ. ಗಳಿಸಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೃಷಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 300ರಿಂದ 500 ರೂ. ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಮಖಾನಾ ವಿಂಗಡಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಘಟಕಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೂ ಉದ್ಯೋಗ ದೊರೆಯುತ್ತಿದೆ. ರೈತ ಉತ್ಪಾದಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಂಪನಿಗಳು ನೇರವಾಗಿ ರೈತರಿಂದ ಮಖಾನಾ ಖರೀದಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇದರಿಂದ ರೈತರಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಬೆಲೆ ಸಿಗುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲವು ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ರೈತರಿಗೆ ಸಿಗುವ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಶೇ.30ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳವಾಗಿದೆ.

ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಮಖಾನಾ ಸಂಸ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮಾಡುವ ಸಣ್ಣ ಉದ್ಯಮಗಳೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ಕೆಲವು ಉದ್ಯಮಗಳು ಈಗ ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೂಪಾಯಿ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಸುವ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿವೆ. ಇದರಿಂದ ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಸಿಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ರೈತರಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೂ ದೊರೆಯುತ್ತಿದೆ.

ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಬೇಡಿಕೆ

ಭಾರತದಿಂದ ಮಖಾನಾ ರಫ್ತು ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. 2025-26ನೇ ಹಣಕಾಸು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸುಮಾರು 7,265 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್ ಮಖಾನಾವನ್ನು ವಿದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಿದೆ. ಇದರ ಮೌಲ್ಯ ಸುಮಾರು 193 ಕೋಟಿ ರೂ. ಆಗಿದೆ.

ಅಮೆರಿಕ, ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ಯುಎಇಗಳು ಭಾರತೀಯ ಮಖಾನಾದ ಪ್ರಮುಖ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಾಗಿವೆ. ಯುರೋಪ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದಕ್ಕೆ ಬೇಡಿಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ದರ್ಭಂಗಾ ಮತ್ತು ಪೂರ್ಣಿಯಾದಿಂದ ಮಿಥಿಲಾ ಮಖಾನಾವನ್ನು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ, ಕೆನಡಾ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಸ್ ದೇಶಗಳಿಗೆ ರಫ್ತು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

2030-31ರ ವೇಳೆಗೆ ಮಖಾನಾ ರಫ್ತನ್ನು 30,000 ಮೆಟ್ರಿಕ್ ಟನ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಗುರಿಯನ್ನು ಬಿಹಾರ ಸರ್ಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ಬೆಂಬಲ

ಮಖಾನಾ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಉದ್ಯಮದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸರ್ಕಾರವೂ ಹಲವು ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಇಳುವರಿ ನೀಡುವ ಬೀಜಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲವು ಸರ್ಕಾರಿ ಯೋಜನೆಗಳಡಿ ರೈತರಿಗೆ ಬೀಜ ಖರೀದಿಗೆ ಶೇ.75ರಷ್ಟು ಸಹಾಯಧನ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ರೈತ ಉತ್ಪಾದಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಂಘಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಖಾನಾ ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಗುಣಮಟ್ಟ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

2025ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು ಪೂರ್ಣಿಯಾದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಖಾನಾ ಮಂಡಳಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. 2025-26ರಿಂದ 2030-31ರವರೆಗೆ ಮಖಾನಾ ಉದ್ಯಮದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ 476.03 ಕೋಟಿ ರೂ. ವೆಚ್ಚದ ಯೋಜನೆಯನ್ನೂ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಮಖಾನಾ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಸಂಸ್ಕರಣೆ, ಹೊಸ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ತಯಾರಿಕೆ, ಬ್ರ್ಯಾಂಡಿಂಗ್ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ನೆರವು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ, ಬಿಹಾರದ ಮಿಥಿಲಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುವ ಮಖಾನಾ ಇಂದು ಜಾಗತಿಕ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ರೈತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಪರಿಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಆಧುನಿಕ ಉದ್ಯಮದ ಬೆಂಬಲ ಸಿಕ್ಕಾಗ ಹೇಗೆ ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಮಖಾನಾ ಉದ್ಯಮ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

ವಿಕ್ರಮ ಓದುಗರ ವಾಟ್ಸಪ್ ಬಳಗಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಮೊಬೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇವ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಮಗೊಂದು ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸಿ. ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಖ್ಯೆ: 98800 21122