ನವದೆಹಲಿ: ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಇಂದು (ನವೆಂಬರ್ 20) ದೇವ್ ಉತ್ಥಾನ ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಯೋಗನಿದ್ರೆಯ ನಂತರ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುವ ದಿನ ಇದಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನದೊಂದಿಗೆ ಚಾತುರ್ಮಾಸ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳಲಿದ್ದು, ವಿವಾಹ, ಗೃಹಪ್ರವೇಶ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಶುಭ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತೆ ಆರಂಭವಾಗಲಿವೆ.
ದೇವೋತ್ಥಾನ ಏಕಾದಶಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಬೋಧಿನಿ ಏಕಾದಶಿ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ಹಬ್ಬವು ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷದ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನದೊಂದಿಗೆ ತುಳಸಿ ವಿವಾಹದ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ತುಳಸಿ ಮಾತೆ ಮತ್ತು ಭಗವಾನ್ ಶಾಲಿಗ್ರಾಮರ ವಿವಾಹವನ್ನು ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ದೇವ್ ಉತ್ಥಾನ ಏಕಾದಶಿಯ ಮಹತ್ವವೇನು?
ಹಿಂದೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಆಷಾಢ ಮಾಸದ ದೇವಶಯನಿ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಯೋಗನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರುತ್ತಾರೆ. ಶೇಷನಾಗನ ಮೇಲೆ ಕ್ಷೀರಸಾಗರದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ಅಂದಿನಿಂದ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಚಾತುರ್ಮಾಸ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಉಪವಾಸ, ಧ್ಯಾನ, ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ದಾನಧರ್ಮಗಳಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ದೇವ್ ಉತ್ಥಾನ ಏಕಾದಶಿಯಂದು ವಿಷ್ಣು ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಚಾತುರ್ಮಾಸ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದೂಡಲಾಗಿದ್ದ ವಿವಾಹ, ಗೃಹಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಮುಂಡನದಂತಹ ಶುಭ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮತ್ತೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ.
ದೀಪಾವಳಿಯ ಸುಮಾರು 11 ದಿನಗಳ ನಂತರ ಈ ಏಕಾದಶಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ‘ದೇವುತ್ತಾನಿ ಗ್ಯಾರಸ್’ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಪದ್ಮ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಏನಿದೆ?
ಪ್ರಬೋಧಿನಿ ಏಕಾದಶಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪದ್ಮ ಪುರಾಣದ ಉತ್ತರಖಂಡದ 61ನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಈ ಏಕಾದಶಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಬ್ರಹ್ಮದೇವರು ದೇವರ್ಷಿ ನಾರದರಿಗೆ ಇದರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ಉಲ್ಲೇಖವೂ ಇದೆ.
ಈ ದಿನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಉಪವಾಸ ಆಚರಿಸುವುದರಿಂದ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ. ‘ಪ್ರಬೋಧಿನಿ’ ಎಂದರೆ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದರ್ಥ. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಭಕ್ತರು ತಮ್ಮಲ್ಲಿಯೂ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಈ ದಿನ ಸಾರುತ್ತದೆ.
ದೇವ್ ಉತ್ಥಾನ ಏಕಾದಶಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ?
ಭಕ್ತರು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಬೇಗ ಎದ್ದು ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಉಪವಾಸ ಆಚರಿಸುವ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೇವಿಗೆ ಹೂವು, ಹಣ್ಣು, ದೀಪ, ಧೂಪ ಮತ್ತು ತುಳಸಿ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಮನೆಗಳ ಮುಂದೆ ಮತ್ತು ದೇವರ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ರಂಗೋಲಿ ಹಾಕಿ ದೀಪಗಳನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಜನೆ, ಕೀರ್ತನೆ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸ್ತೋತ್ರಗಳನ್ನು ಪಠಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಬ್ಬಿನ ದಂಟುಗಳಿಂದ ಮಂಟಪ ನಿರ್ಮಿಸಿ, ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳ ಮೂಲಕ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವೂ ಇದೆ.
ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ‘ಓಂ ನಮೋ ಭಗವತೇ ವಾಸುದೇವಾಯ’ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಿ, ವಿಷ್ಣು ಸಹಸ್ರನಾಮ ಪಠಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕುಟುಂಬದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ.
ತುಳಸಿ ವಿವಾಹ 2026: ತುಳಸಿ ಮಾತೆ ಮತ್ತು ಶಾಲಿಗ್ರಾಮರ ವಿವಾಹ
ದೇವ್ ಉತ್ಥಾನ ಏಕಾದಶಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ತುಳಸಿ ವಿವಾಹವೂ ಒಂದು. ಈ ದಿನ ತುಳಸಿ ಗಿಡವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಶಾಲಿಗ್ರಾಮದೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಕೇತಿಕ ವಿವಾಹ ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪುರಾಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ತುಳಸಿ ಮಾತೆ ಹಿಂದೆ ವೃಂದಾ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ದೇವಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಜಲಂಧರ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸ ರಾಜನ ಪತ್ನಿಯಾಗಿದ್ದರು. ವೃಂದಾಳ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪಾತಿವ್ರತ್ಯದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಜಲಂಧರನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಜಲಂಧರನ ರೂಪ ತಾಳಿ ವೃಂದಾಳ ವ್ರತವನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸಿದರು ಎಂಬ ಕಥೆಯಿದೆ.
ಇದರಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ವೃಂದಾ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಶಾಪ ನೀಡಿದರು. ಬಳಿಕ ವೃಂದಾ ತುಳಸಿ ಗಿಡವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡರು. ಆಕೆಯ ಭಕ್ತಿಗೆ ಮೆಚ್ಚಿದ ವಿಷ್ಣು, ತಾನು ಸದಾ ತುಳಸಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾಗಿರುವುದಾಗಿ ವರ ನೀಡಿದರು. ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶಾಲಿಗ್ರಾಮ ರೂಪದೊಂದಿಗೆ ತುಳಸಿಯ ವಿವಾಹ ನಡೆಯಲಿದೆ ಎಂದೂ ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದರು. ಈ ಘಟನೆಯೇ ತುಳಸಿ ವಿವಾಹ ಸಂಪ್ರದಾಯಕ್ಕೆ ಮೂಲವೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
ತುಳಸಿ ವಿವಾಹದಂದು ತುಳಸಿ ಗಿಡಕ್ಕೆ ಕೆಂಪು ವಸ್ತ್ರ, ಹೂವು ಮತ್ತು ಬಳೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕಾರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಶಾಲಿಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹಳದಿ ವಸ್ತ್ರ ತೊಡಿಸಿ, ಹೂವು, ಗಂಧ ಮತ್ತು ತುಳಸಿ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಹಾರ ಬದಲಾವಣೆ, ಮಂಗಳಸೂತ್ರ ಕಟ್ಟುವುದು, ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮತ್ತು ಆರತಿಯಂತಹ ವಿವಾಹ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ದೇವ್ ಉತ್ಥಾನ ಏಕಾದಶಿಯು ಕೇವಲ ಉಪವಾಸ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತಿ, ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಜೀವನದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ದಿನವಾಗಿದೆ.
ವಿಕ್ರಮ ಓದುಗರ ವಾಟ್ಸಪ್ ಬಳಗಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಮೊಬೈಲ್ನಲ್ಲಿ ಸೇವ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಮಗೊಂದು ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸಿ. ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಖ್ಯೆ: 98800 21122
