ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬೌದ್ಧಿಕ ಚೈತನ್ಯ: ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

ಓರ್ವ ಯುವ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರನ್ನು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಾನು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಭೇಟಿ ಮಾಡಿದೆ. ಅವರ ಹೆಸರು- ವೃಷವರ್ಧನ ಶರ್ಮಾ. ಅರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಅವರ ಸ್ಫೂರ್ತಿದಾಯಕ ಯಶೋಗಾಥೆಯ ಪರಿಚಯವಾಯಿತು. ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಾಕರಣದ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಷ್ಕೃತ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಪಾಣಿನಿಯ ‘ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯೀ’ಯನ್ನು ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವ ಯುವ ವಿದ್ವಾಂಸರವರು. ಪಾಣಿನಿಯ 4,000 ವರ್ಷಗಳ ಹಳೆಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು (ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಸೈಂಟಿಸ್ಟ್) ಜಗತ್ತಿನ ಪ್ರಥಮ ಔಪಚಾರಿಕ ಹಾಗೂ ಸಂದರ್ಭರಹಿತ ಉತ್ಪಾದನಾ ವ್ಯಾಕರಣ (context-free generative grammar) ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಆಧುನಿಕ ಪ್ರೋಗ್ರಾಮಿಂಗ್ ಭಾಷೆಗಳು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಭಾಷಾ ಸಂಸ್ಕರಣೆಯ (NLP) ನೇರ ಮೂಲರೂಪವಾಗಿದೆ. ವೃಷವರ್ಧನ ಅವರು ಆ ಪ್ರಾಚೀನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜೀವಂತ ಗಣಕೀಕೃತ ತರ್ಕದಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಿ, ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಹಾಗೂ ಹಾರ್ಡ್‌ವೇರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಭಾರತದ ಪ್ರಾಚೀನ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಗಳು ಕೇವಲ ದೂರದ ಭೂತಕಾಲದ ಅವಶೇಷಗಳಲ್ಲ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇವರ ಈ ಸಾಧನೆಯೇ ಒಂದು ಪ್ರಬಲ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಣಾ ಭಾವ, ಸೂಕ್ತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವಾತಾವರಣವಿದ್ದರೆ ಇಂದಿಗೂ ಅವರು ಇವುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಭಾರತದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಗಳ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ವಿವಿಧ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ಇತರ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಸಹ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ಇಸ್ರೋ (ISRO) ವಿಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿರುವ ಗೋವಿಂದ ಕೃಷ್ಣನ್ ಎಂ. ಅವರು, ಇಂಡಿಯನ್ ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ಸ್ಪೇಸ್ ಸೈನ್ಸ್ ಅಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿಯಲ್ಲಿ (IIST) ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ವೈದಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು ಹಾಗೂ ತದನಂತರ ಇಸ್ರೋ ಸೇರಿದರು. ವೈದಿಕ ಗಣಿತದ ಕುರಿತಾದ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿರುವ ಸ್ವಾಮಿ ಭಾರತಿ ಕೃಷ್ಣ ತೀರ್ಥರು, ಭಾರತದ ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಆಳವಾಗಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಸಿಗುವ ಬೌದ್ಧಿಕ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಕ್ವಾಂಟಮ್ ಕ್ರಿಪ್ಟೋಗ್ರಫಿ ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸಿರುವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಗಣಕ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಸುಭಾಷ್ ಕಾಕ್ ಕೂಡ ಭಾರತೀಯ ಗಣಿತ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಭಾರತೀಯ ಕಲಿಕೆ ಹಾಗೂ ಆಧುನಿಕ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ-ತಾಂತ್ರಿಕ ಅನ್ವೇಷಣೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧವಾದವುಗಳಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತವೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಮುಂದಿರುವ ಸವಾಲು ಕೇವಲ ಈ ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಯುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹೊಸ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪಾಂಡಿತ್ಯ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸೂಕ್ತ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಾಗಿದೆ.

ಜೀವಂತ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಯ ಕಳಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಕೊಂಡಿಗಳು:
ಡಾ. ರೆಮೆಲ್ಲಾ ಅವಧಾನುಲು (ವೇದ ಭಾರತಿ ಟ್ರಸ್ಟ್) ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ 1,131 ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 13 ಶಾಖೆಗಳು ಮಾತ್ರ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಅಂದರೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೂಲದ ಕೇವಲ ಶೇಕಡಾ ಒಂದರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಏಳು ಮಾತ್ರ ದೇಶದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪಠಣದೊಂದಿಗೆ ಜೀವಂತ ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿವೆ ಎಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಉಳಿದ ಶಾಖೆಗಳು ಲಿಖಿತ ಅಥವಾ ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಆಧಾರಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಈ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಪರಂಪರೆಗಳೂ ಸಹ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸರಣಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಲಾನುಗುಣವಾದ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುವ ಅಪಾಯವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಇದು ನಮ್ಮ ಮುಂದಿರುವ ಸವಾಲಿನ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿರುವ ವೇದಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಇಂತಹ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಹಂತ ತಲುಪಿದ್ದಲ್ಲಿ, ವೇದಾಂಗಗಳು, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, ಆಗಮಗಳು, ದರ್ಶನಗಳು, ಆಯುರ್ವೇದ, ಗಣಿತ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಕೃಷಿ, ಕಲೆಗಳು, ಸಂಗೀತ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಲವಾರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಿಸ್ತುಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅಪಾರ ಜ್ಞಾನದ ಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗಿರಬಹುದು? ಈ ಜ್ಞಾನದ ಬಹುಪಾಲು ಭಾಗವು ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳಲ್ಲಿ, ಚದುರಿಹೋದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ, ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ದಿನೇ ದಿನೇ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹಾಗೂ ಆಚರಣೆಕಾರರ ನೆನಪುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿರಬಹುದು.

ಆದ್ದರಿಂದ ಸವಾಲು ಕೇವಲ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಪಠ್ಯಗಳನ್ನು ಡಿಜಿಟಲೀಕರಣಗೊಳಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಜೀವಂತ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಗೆ ಅದರ ಪಠ್ಯಗಳು, ಆಚರಣೆಕಾರರು, ಗುರುಗಳು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ. ಭಾರತದ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯು ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಬೇಕು. ಉಳಿದಿರುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು, ಅದರ ಪಾಲಕರನ್ನು ಪತ್ತೆ ಹಚ್ಚುವುದು, ಅದರ ವಿವಿಧ ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದು, ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಪ್ರಸರಣಗೊಳ್ಳಲು ಬೆಂಬಲ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ ಹಾಗೂ ಸಮಕಾಲೀನ ಅನ್ವಯಿಕತೆಗೆ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು ಇದರ ಗುರಿಯಾಗಬೇಕು. ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಯ ಜೀವಂತ ಪ್ರಸರಣದ ಸರಪಳಿ ಕಳಚಿಕೊಂಡರೆ, ಅದರ ನಷ್ಟವು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರಬಹುದು.

ಈ ಜ್ಞಾನವು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಮೀರಿದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ಈ ಪರಂಪರೆಗಳು ಭಾರತದ ‘ಆತ್ಮ’ದ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವಾಗಿವೆ. ಇಂದು ನಮ್ಮ ಮುಂದಿರುವ ಸವಾಲು ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು ಎಂಬುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಭವಿಷ್ಯದ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಇದನ್ನು ಜೀವಂತವಾದ, ಗೌರವಾನ್ವಿತವಾದ ಮತ್ತು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಜ್ಞಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬುದ್ದಾಗಿದೆ.

ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯದ ಕೊರತೆ:
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಜಾಲ ಭಾರತದಲ್ಲಿದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುಕುಲಗಳು, ವೇದ ಪಾಠಶಾಲೆಗಳು, ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಆಶ್ರಮಗಳು, ಮಠಗಳು, ಪೀಠಗಳು, ದೇವಾಲಯಗಳು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಟ್ರಸ್ಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾವಿರಾರು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ಪಂಡಿತರು ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

ಮೌಖಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳು ಮತ್ತು ಪಠಣಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಮೀಸಲಿಟ್ಟ ವೈದಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು; ದಾರ್ಶನಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಆಚಾರ್ಯರು; ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿದ್ವಾಂಸರು; ಆಗಮ ಪರಂಪರೆಯ ತಜ್ಞರು; ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈದ್ಯರು; ಗಣಿತ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಸಂಗೀತ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕರಕುಶಲ ತಜ್ಞರು; ಹಾಗೂ ಅಮೂಲ್ಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳು ನಮ್ಮಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.

ಆದರೂ ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಯಾವುದೇ ಸಮಗ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಡಿ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಇಲ್ಲಿರುವ ಕೊರತೆ. ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರಬಾರದು, ಬದಲಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಳಗೆ ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಪರಸ್ಪರ ಜೋಡಿಸಿ ಬಲಪಡಿಸಬೇಕು.

ಭಾರತದ ಜೀವಂತ ಜ್ಞಾನ ಜಾಲದ ಗಣತಿ:
ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿ ‘ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಪಾಲಕರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಗಣತಿ’ಯನ್ನು (National Enumeration of Indian Knowledge Institutions and Knowledge Holders) ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅಂತಹ ಕಾಯಾಗುಣವು ಕೇವಲ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಎಣಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರಬೇಕು. ಇದು ಮಠಗಳು, ಪೀಠಗಳು, ಆಶ್ರಮಗಳು, ದೇವಾಲಯಗಳು, ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು, ಗುರುಕುಲಗಳು, ವೇದ ಪಾಠಶಾಲೆಗಳು, ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಆಗಮ ಶಾಲೆಗಳು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಯುರ್ವೇದ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ, ಕಲೆ, ಕರಕುಶಲ ಮತ್ತು ಇತರ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ನಕ್ಷೆ ತಯಾರಿಸಬೇಕು (mapping).

ಈ ಡೇಟಾಬೇಸ್ ಅವುಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪರಂಪರೆ, ಸ್ಥಳ, ಕಲಿಸುವ ವಿಷಯಗಳು, ಶಿಕ್ಷಕರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳು, ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜ್ಞಾನ ಪಾಲಕರು, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸುಸ್ಥಿರತೆಯ ಮೂಲಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸಬೇಕು. ಇದು ಭಾರತದ ಜೀವಂತ ನಾಗರಿಕತಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ರಿಜಿಸ್ಟ್ರಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆ:
ಅನೇಕ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೇವಲ ಮರುಕಳಿಸುವ ಸರ್ಕಾರದ ಅನುದಾನವನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸದೆ, ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸ್ವಯಂ-ಸುಸ್ಥಿರತೆಯ ಯಾಂತ್ರಿಕತೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ಶತಕಗಳಿಂದ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಹೇಗೆ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದವು – ಅಂದರೆ ದತ್ತಿಗಳು, ಉತ್ಪಾದನಾ ಆಸ್ತಿಗಳು, ಸಮುದಾಯದ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ, ದೇಣಿಗೆಗಳು, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳೀಯ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಹೇಗೆ ಮುನ್ನಡೆದವು ಎಂಬುದನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಅಧ್ಯಯನವು ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು. ಪವಿತ್ರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರೀಕರಣಗೊಳಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಅವುಗಳ ಮುಂದುವರಿಕೆಗೆ ಯಾವ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮಾದರಿಗಳು ಕಾರಣವಾದವು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮೂಲ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಬೇರೆಡೆ ಹೇಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಅಥವಾ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ.

ಅಂತಹ ಗಣತಿಯು ಅವುಗಳ ವಿಶಾಲವಾದ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಸಹ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡಬೇಕು. ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೇವಲ ಪೂಜಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲಿಕಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲ; ಅವು ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ, ಸ್ಥಳೀಯ ವಾಣಿಜ್ಯವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೌಶಲ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಧರ್ಮಾರ್ಥ ಹಾಗೂ ಸಮುದಾಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವು ಅವುಗಳ ನೇರ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಆತಿಥ್ಯ, ಸಾರಿಗೆ, ಆಹಾರ, ಚಿಲ್ಲರೆ ವ್ಯಾಪಾರ, ಕರಕುಶಲ ಮತ್ತು ಇತರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಅವು ಬೆಂಬಲಿಸುವ ವಿಶಾಲ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಳತೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಸರ್ಕಾರವು ಯಶಸ್ವಿ ಹಾಗೂ ಸುಸ್ಥಿರ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಇತರೇಡೆ ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲು ಮತ್ತು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೇಸ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಬಹುದು. ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಇರುವ ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಬಲ್ಲ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಬೇಕೆ ಹೊರತು, ಯಾವುದೇ ಏಕರೂಪದ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಹೇರುವುದಾಗಬಾರದು.

ಈ ನಕ್ಷೆಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಮೂಲಭೂತ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕು: ಯಾರು ಏನನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ? ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಕಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ? ಮಾನ್ಯತೆ ಪಡೆದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಪಾಲಕರು ಯಾರು? ಯಾವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ವಿಶೇಷ ಪರಿಣತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ? ಅವುಗಳು ಯಾವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಮತ್ತು ಯಾವ ಬೆಂಬಲದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ? ಸಾಂಸ್ಥಿಕ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವ ಸಮಗ್ರ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಡೇಟಾಬೇಸ್, ತಿಳಿವಳಿಕೆಯುಳ್ಳ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಜನೆಗೆ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಜೀವಂತ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸುಸ್ಥಿರ ಹಾಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಿತ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಿರುವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಾಧಾರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ IKS ಉಪಕ್ರಮ: ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ:
ಗಣಿತ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಯೋಗ, ವೈದ್ಯಕೀಯ, ಕೃಷಿ, ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್, ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರ, ಕಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಂತಹ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿ (NEP) 2020 ರ ಮೂಲಕ ಭಾರತವು ತನ್ನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜ್ಞಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಔಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ತರಲು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿದೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಣ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 2020 ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾದ ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ (IKS) ವಿಭಾಗದ ಮೂಲಕ ಸಾಂಸ್ಥಿಕಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಇತರ ಎರಡು ಉಪಕ್ರಮಗಳಾದ ಜ್ಞಾನ ಭಾರತಮ್ (Gyan Bharatam) ಮತ್ತು ಭಾರತ್‌ಶ್ರೀ (BharatSHRI), ಭಾರತದ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆ, ಹಸ್ತಪ್ರತಿ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಶಾಸನಗಳ ಪರಂಪರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪೂರಕ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.

ಆದಾಗ್ಯೂ, ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಮೂಲಕ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈ ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿಶೇಷ ಜ್ಞಾನ, ಅನುಭವ ಹಾಗೂ ಆಚಾರ್ಯರು, ಸಂತರು, ಮಹಂತರು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ಸ್ವತಃ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಅವುಗಳ ಪಠ್ಯ, ಮೌಖಿಕ ಹಾಗೂ ದಾರ್ಶನಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆಯು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ—ಕೇವಲ ಸಮಾಲೋಚಕರಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ IKS ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ವಿನ್ಯಾಸಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಪಾಲುದಾರರಾಗಿ ಕೈಜೋಡಿಸಬೇಕು.

ಈ ಮಾದರಿಯ ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ. ಶೃಂಗೇರಿ ಶಾರದಾ ಪೀಠ, ಕಾಂಚಿ ಕಾಮಕೋಟಿ ಪೀಠ, ಚತುರಾಮ್ನಾಯ ಪೀಠಗಳು (ಶೃಂಗೇರಿ, ಪುರಿ ಗೋವರ್ಧನ ಮಠ, ದ್ವಾರಕಾ ಶಾರದಾ ಪೀಠ ಮತ್ತು ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಠ), ಶ್ರೀ ಸಿಗೇಗಾಂಧ ಮಠ, ತುಮಕೂರಿನ ಶ್ರೀ ಸಿಗೇಗಾಂಧ ಮಠ, ಬಾಗಲಕೋಟೆಯ ತೋಂಟದಾರ್ಯ ಮಠ, ಮೂರುಸಾವಿರ ಮಠ, ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಠ ಮತ್ತು ಮಿಷನ್, ಉಡುಪಿಯ ಅಷ್ಟ ಮಠಗಳು, ಯದುಗಿರಿ ಯತಿರಾಜ ಮಠ, ಚಿನ್ಮಯ ಮಿಷನ್, ಶ್ರೀ ಸತ್ಯಸಾಯಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಮಾತಾ ಅಮೃತಾನಂದಮಯಿ ಮಠ, ತಿರುಮಲ ತಿರುಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು, ಬಿಎಪಿಎಸ್ ಸ್ವಾಮಿರಾಮ ನಾರಾಯಣ ಸಂಸ್ಥೆ, ಜೆಎಸ್‌ಎಸ್ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಪೀಠ, ಶ್ರೀ ಆದಿಚುಂಚನಗಿರಿ ಮಹಾಸಂಸ್ಥಾನ ಮಠ, ಇಸ್ಕಾನ್, ಶ್ರೀ ಶ್ರೀ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಶಾಲೆಗಳು, ಕಾಲೇಜುಗಳು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಪರ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಗಣನೀಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿವೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತ, ವೈದಿಕ, ವೇದಾಂತ ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಯ ಇತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೂಪಗಳನ್ನು ಸಹ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಟಿಟಿಡಿ (TTD) ಶಾಲೆ ಹಾಗೂ ಕಾಲೇಜುಗಳನ್ನು ವೇದ ವಿಜ್ಞಾನ ಪೀಠಗಳು, ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಿಕ್ಷಣ, ಆಯುರ್ವೇದ, ಯೋಗ, ಸಂಗೀತ, ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಶಿಲ್ಪಕಲೆ ಹಾಗೂ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜಗತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾಲುದಾರರಾಗಬಲ್ಲ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ಶಿಕ್ಷಕರು, ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಜಾಲಗಳು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿ ಮತ್ತು ಧನಸಹಾಯವು ಅನುಕೂಲಕರ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸಬಲ್ಲದು, ಆದರೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಆಚಾರ್ಯರು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಪಾಲಕರು ಕೇವಲ ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿ ರಚನೆಯ ಮೂಲಕ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಅನುಭವಿ ಜ್ಞಾನ, ಬೌದ್ಧಿಕ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಬೋಧನಾ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲರು.

ಈ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಪ್ರಾಚೀನ ಪರಂಪರೆಯ ಕಾವಲುಗಾರರಂತೆ ಮಾತ್ರ ನೋಡಬಾರದು. ಅವುಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ, ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪರಂಪರೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಅನುಭವವು ಉತ್ಕೃಷ್ಟತಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು (Centres of Excellence), ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತವೆನಿಸಿದರೆ ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಮೀಸಲಾದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಭದ್ರವಾದ ಬುನಾದಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಬಲ್ಲದು. ಸರ್ಕಾರದ ನಡುವಿನ ರಚನಾತ್ಮಕ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಧರ್ಮಾಚಾರ್ಯರು, ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಆಧುನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ನೀತಿ ಹಾಗೂ ಆಚರಣೆಯ ನಡುವಿನ ಅಂತರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಶ್ರೀಮಂತ ಆದರೆ ಚದುರಿಹೋದ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕಿತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದು.

ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ ಭಾರತಕ್ಕೆ ‘ಆತ್ಮ’ದ ಸೇರ್ಪಡೆ:
ಭಾರತದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು, ಶಾಸನಗಳು, ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಪಾಲಕರನ್ನು ಒಂದೇ ಜೀವಂತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜ್ಞಾನ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕಿಸುವ ಸಮಯ ಈಗ ಬಂದಿದೆ. ಅದೇ ಆತ್ಮನಿರ್ಭರ ಭಾರತಕ್ಕೆ ನಿಜವಾದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ‘ಆತ್ಮ’ವನ್ನು ಸೇರಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಆರಂಭವಾಗಲಿದೆ.