ಭಗವಾಧ್ವಜವೆಂಬ ಭಾರತೀಯ ಗುರು

• ಸ್ನೇಹ ಕೌಶಿಕ್‌, ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್‌ ಉದ್ಯೋಗಿ

ವಿಶ್ವದ ಯಾವುದೇ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖವಿರದ ಶಬ್ದ ‘ಗುರು’. ಅದು ಭಾರತದ್ದೇ ಕೊಡುಗೆ – ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ್ದೇ ವಿಶೇಷ. ಈ ರೀತಿಯ ವಿಶೇಷತೆಗಳು ಭಾರತದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಿವೆ. ಯೋಗ, ಆಯುರ್ವೇದ, ಸಂಸ್ಕೃತ ಎಲ್ಲವೂ ಭಾರತದ ಕೊಡುಗೆಯೇ. ಸರಳಾರ್ಥಲ್ಲಿ – ಗುರುವು ಅಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಕತ್ತಲನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ ಜ್ಞಾನವೆಂಬ ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡುವಾತ. ತನ್ನ ನಡೆ – ನುಡಿಯ ಮೂಲಕ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಆದರ್ಶವಾಗುವಾತ. ಶಿಷ್ಯನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಗುರುತಿಸಿ ಅದನ್ನು ಅರಳಿಸುವಾತ. ಕೇವಲ ಪಾಠ ಹೇಳುವವನಲ್ಲದೆ ಜೀವನವನ್ನೂ ರೂಪಿಸುವಾತ. ಪುಸ್ತಕದ ಪಾಠ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಜೀವನದ ಪಾಠವನ್ನೂ ಕಲಿಸುವಾತ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸರಿ ದಾರಿ ತೋರುವಾತ.

‘ಗುರು’ ಮೂಲತಃ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಬ್ದ. ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಕವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಪದ. ಗುರುವನ್ನು ದೇವರ ಸಮಾನ ಎಂದು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಗುರು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದೇವರು ಎಂದು ವಿಶ್ವಕ್ಕೇ ಅರುಹಿದವರು ಭಾರತೀಯರು. ‘ಆಚಾರ್ಯ ದೇವೋ ಭವ’ ಎನ್ನುವುದು ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಚೀನ ಹಾಗೂ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.

ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಜನ ಸಂಘಟನೆಯಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘ ಈಗ ಶತಾಬ್ದಿಯನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ವಿಶ್ವದೆಲ್ಲೆಡೆ ಆಚರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದ ಕೊಂಚ ಕಾಲದ ನಂತರ ಸಂಘಕ್ಕೆ ಗುರು ಯಾರಾಗಬಹುದೆಂಬ ವಿಷಯ ತೀರ್ಮಾನಿಸಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಾಗ ಸಂಘ ಸ್ಥಾಪಕ ಡಾ. ಕೇಶವ ಬಲಿರಾಮ ಹೆಡಗೆವಾರ್ ಅವರು ಮೊದಲ ಗುರು ಪೌರ್ಣಮಿಯಂದು ನೆರೆದಿದ್ದ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸಂಘದ ಗುರು ಯಾರಿರಬಹುದೆಂಬ ತಮ್ಮ ನಿಖರ, ಖಚಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು: “ವ್ಯಕ್ತಿ ಶಾಶ್ವತನಲ್ಲ… ಪರಿಪೂರ್ಣನೂ ಅಲ್ಲ… ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳ ಖನಿಯಲ್ಲ… ಜ್ಯೇಷ್ಠ, ಶ್ರೇಷ್ಠನಲ್ಲ… ಎಲ್ಲರ ಪ್ರೀತಿ, ಒಪ್ಪುಗೆಗೆ ಪಾತ್ರನಲ್ಲ… ಸದಾ ಸರ್ವದಾ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ನೀಡಲಾರ… ಸದಾಕಾಲಕ್ಕೂ, ಸರ್ವರಿಗೂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕನಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ…ಅಂತೆಯೇ ಗುರು ಆಗಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ”. ಹಾಗಾಗಿ, ಆ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಲ್ಲ. ಮೇಲಿನ ಎಲ್ಲ ಗುಣ/ತತ್ತ್ವ/ಆದರ್ಶಗಳ ಪ್ರತೀಕವಾದ ಭಗವಾಧ್ವಜವನ್ನು ಸಂಘದ ಗುರುವನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿ ಡಾಕ್ಟರ್‌ಜೀ ದ್ರಷ್ಟಾರರಾಗಿ ನೆರೆದವರೆಲ್ಲರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಭಗವಾಧ್ವಜಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಸರ್ವರ ಅಭೀಷ್ಟವನ್ನು ಪೂರೈಸಿದರು.

ಅಂದಿನಿಂದ ಸಂಘದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಇಡೀ ಹಿಂದೂ ಸಮಾಜ ಭಗವಾಧ್ವಜವನ್ನು ಗುರುವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಗೌರವಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಭಗವಾಧ್ವಜವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಧ್ವಜವಲ್ಲ; ಅದು ತ್ಯಾಗ, ಸೇವೆ, ಧರ್ಮ, ಶೌರ್ಯ, ಸಾಹಸ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸಮರ್ಪಣೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರು ತಮ್ಮ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ, ಆರಾಧ್ಯದೇವ ಗುರು ಸಮರ್ಥ ರಾಮದಾಸರಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದರು. ಆಗ ಸಮರ್ಥ ರಾಮದಾಸರು, “ಈ ರಾಜ್ಯ ನನ್ನದಲ್ಲ… ಇದು ಧರ್ಮದ ರಾಜ್ಯ. ನೀನೂ ಇದರ ಮಾಲೀಕನಲ್ಲ, ಧರ್ಮದ ಸೇವಕನಾಗಿ, ದೇವರ ಪ್ರತಿನಿಧಿಯಾಗಿ ಇದನ್ನು ಆಳಬೇಕು” ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸಿ ಶಿವಾಜಿಗೆ ಭಗವಾಧ್ವಜವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಆ ಧ್ವಜವು ಅಧಿಕಾರದ ಸಂಕೇತವಾಗಿರದೆ ಧರ್ಮ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಆದರ್ಶಗಳ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.

ಇದೇ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ, ತನ್ನ ಸ್ಥಾಪನೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘವೂ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಗುರುವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸದೆ, ಭಗವಾಧ್ವಜವನ್ನೇ ಗುರುವನ್ನಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿತು. ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಕಾಲಾನುಸಾರ ಬದಲಾಗಬಹುದು; ಆದರೆ ತ್ಯಾಗ, ಸೇವೆ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಭಕ್ತಿಯಂತಹ ಶಾಶ್ವತ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಅದು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಶಿವಾಜಿ – ಸಮರ್ಥ ರಾಮದಾಸರ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಭಗವಾಧ್ವಜವನ್ನು ಗುರುವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿರುವ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಒಂದೇ ಮೂಲ ಸಂದೇಶವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅದುವೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗಿಂತ ಆದರ್ಶವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ… ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಿಂತ ಧರ್ಮವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ… ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಿಂತ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ಸೇವೆಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ.

ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಅನೇಕರು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಯಾಗಿ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಪ್ರೇರಣಾದಾಯಕ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಸಂದೇಶ ಮಾತ್ರ ಎಲ್ಲ ಕಾಲಕ್ಕೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿದೆ. ಧರ್ಮದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗದ ಬದುಕನ್ನು ನಡೆಸುವುದೇ ನಿಜವಾದ ನಾಯಕತ್ವ.

ಯುವಜನರಿಗೆ ಗುರು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಲ್ಲ; ಜೀವನಕ್ಕೆ ದಿಕ್ಕು ತೋರಿಸುವ ಶಾಶ್ವತ ಆದರ್ಶ. ಇಂದಿನ ಯುವಜನರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿಯ ಕೊರತೆಯಿಲ್ಲ. ಜಾಲತಾಣ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ಮತ್ತು ಪುಸ್ತಕಗಳ ಮೂಲಕ ಅಪಾರ ಜ್ಞಾನ ಸುಲಭವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಜೀವನವನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ಕೇವಲ ಮಾಹಿತಿ ಅಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಅದನ್ನು ಸಾರ್ಥಕಗೊಳಿಸುವ ತತ್ತ್ವ, ಆದರ್ಶ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಗಳು.

ಭಗವಾಧ್ವಜವು ಅಂತಹ ಶಾಶ್ವತ ಗುರುಸ್ವರೂಪದ ಸಂಕೇತ. ಇದು ಸನ್ಯಾಸಿಯ ತ್ಯಾಗ, ಪಾವಿತ್ರ್ಯ, ನಿಸ್ವಾರ್ಥತೆ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮರ್ಪಿತ ಜೀವನದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು; ಆದರೆ ಭಗವಾಧ್ವಜವು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುವ ತ್ಯಾಗ, ಸೇವೆ, ಬದ್ಧತೆ, ಧೈರ್ಯ, ಸಾಹಸ, ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರನಿಷ್ಠೆಯಂತಹ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಶಾಶ್ವತ.

ಭಗವಾಧ್ವಜವನ್ನು ಗುರುವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದಲ್ಲ; ಬದಲಾಗಿ ಎಂದಿಗೂ ಕ್ಷೀಣಿಸದ ಆದರ್ಶಗಳನ್ನು ಜೀವನದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸನ್ಯಾಸಿಯ ಜೀವನವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಈ ಭಗವಾಧ್ವಜವು ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆಯೇ ಉನ್ನತ ಧರ್ಮ ಎಂಬ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ. ಸ್ವಂತ ಹಿತಕ್ಕಿಂತ ಸಮಾಜದ ಹಿತವನ್ನು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿಡುವುದಕ್ಕೆ ಈ ಮನೋಭಾವವೇ ಯುವಕರು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಮೌಲ್ಯ.
ಯುವಕರಿಗೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳು, ಗೊಂದಲಗಳು ಮತ್ತು ಸವಾಲುಗಳು ಎದುರಾಗುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಭಗವಾಧ್ವಜವು ಅವರಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ದಿಕ್ಕು, ಉನ್ನತ ಗುರಿ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅದು ಭೋಗಕ್ಕಿಂತ ತ್ಯಾಗ, ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಿಂತ ಸೇವೆ, ಕ್ಷಣಿಕ ಯಶಸ್ಸಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲು ಕಲಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಭಗವಾಧ್ವಜವನ್ನು ಗುರುವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು ಯುವಕರನ್ನು ಕೇವಲ ಜ್ಞಾನವಂತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವಾಭಾವದಿಂದ ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಬದುಕುವ ಆದರ್ಶ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಅವಶ್ಯಕ. ಈ ಆವೃತ್ತಿ ಭಗವಾಧ್ವಜವನ್ನು ಸನ್ಯಾಸದ ಸಂಕೇತ, ಶಾಶ್ವತ ಗುರು ಮತ್ತು ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ ಎಂಬ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತದೆ.