ಭಾರತಬೋಧ್ ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಸ್ಮಿತೆ

ಭಾರತ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಒಂದು ರಾಜಕೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರವಲ್ಲ. ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅರಿವು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅನನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಪರಂಪರೆಗಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ‘ಭಾರತಬೋಧ್’ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಸಮಾಜ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ವಿಶಿಷ್ಟ ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ದೇಶದ ಭೂತಕಾಲ, ವರ್ತಮಾನ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಒಂದು ಪ್ರಜ್ಞೆಯಾಗಿದೆ.

ಭಾರತ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ

ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ‘ಭಾರತಬೋಧ್’ ಎಂಬ ಪದವು ಹೆಚ್ಚು ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಆದರೆ, ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ನಾವು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯೆಂದರೆ: ಭಾರತ ಎಂದರೇನು? ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಭೌಗೋಳಿಕ ಪ್ರದೇಶವೇ, ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಭೌಮ ರಾಷ್ಟ್ರವೇ? ಹಿಮಾಲಯದಿಂದ ಹಿಂದೂ ಮಹಾಸಾಗರದವರೆಗೆ ಹರಡಿರುವ ಈ ವಿಶಾಲ ಭೂಭಾಗವನ್ನು ಒಂದು ಜೀವಂತ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸನಾತನ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಇದರಲ್ಲಿವೆಯೇ ಎಂದು.

ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯರಲ್ಲಿ, ‘ರಾಷ್ಟ್ರ’ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ‘ರಾಜ್ಯ’ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕೇಂದ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಭಾರತೀಯ ‘ರಾಷ್ಟ್ರ’ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ರಾಜಕೀಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಾಗರಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಾಗಿದೆ. ಭಾರತವು ವೈದಿಕ ಋಷಿಮುನಿಗಳ ಪವಿತ್ರ ಭೂಮಿ – ಇದು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ನಾಗರಿಕತೆಯಾಗಿದೆ.

ನಾಗರಿಕತೆಯ ನಿರಂತರತೆ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ

ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಾರತೀಯನೂ ಭಾರತದ ನಿಜವಾದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆಯೇ? ಕೇವಲ ಮತದಾನದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದೇ ಭಾರತದ ಅನನ್ಯತೆ, ನೀತಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ತಿಳುವಳಿಕೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದೇ? ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಾರತೀಯನೂ ಭಾರತವನ್ನು ತನ್ನ ‘ಮಾತೃಭೂಮಿ’ ಮತ್ತು ‘ಪುಣ್ಯಭೂಮಿ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಅದರ ಸುಖ – ದುಃಖಗಳು, ಗೆಲುವು -ಸೋಲುಗಳೊಂದಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆಯೇ? ಹಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ‘ಭಾರತಬೋಧ್’ನ ಕೊರತೆ ಎಂದು ಕರೆಯಬೇಕಲ್ಲವೇ? ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ, ಭಾರತವನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ‘ಭಾರತಬೋಧ್’ಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯದು, ಭಾರತವು 1947ರಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರ ನಿರ್ಮಾಣವು ಇಂದಿಗೂ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತದೆ. ಎರಡನೆಯದು, ಭಾರತವು 1947ರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರೂ ಅದರ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಸತತ ಆಕ್ರಮಣಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಭಾವಗಳ ಸಮ್ಮಿಲನದ ನಡುವೆಯೂ ಭಾರತವು ತನ್ನ ಮೂಲಭೂತ ಗುಣಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಆತ್ಮವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ನಾಗರಿಕತೆಯ ಈ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನ ನಿರಂತರತೆಯೇ ‘ಭಾರತಬೋಧ್’ನ ಸಾರವಾಗಿದೆ.

ಹಿಂದುತ್ವ ಮತ್ತು ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಭಾರತದ ಸಮಗ್ರ ತಿಳುವಳಿಕೆಗೆ ಅದರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅನನ್ಯತೆಯ ಪ್ರಶಂಸೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸನಾತನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಅಥವಾ ಹಿಂದುತ್ವ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೂಲ ಮತ್ತು ವಿಕಸನದ ಬಗ್ಗೆ ದೀರ್ಘಾವಧಿಯ ಚರ್ಚೆಗಳಿದ್ದರೂ, ಹಿಂದುತ್ವವು ಭಾರತದ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ಭಾರತಬೋಧ್‌ಗೆ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿದೆ.

ಇದರೊಂದಿಗೆ ಅನೇಕ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ‘ಹಿಂದೂ’ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ವಿದೇಶಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಐತಿಹಾಸಿಕ, ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮತ್ತು ಭಾಷಾಶಾಸ್ತ್ರದ ಪುರಾವೆಗಳು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪದಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿದ್ದವು ಮತ್ತು ಈ ಪದವು ಭಾರತದಿಂದ ಪರ್ಷಿಯಾಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿತೇ ಹೊರತು ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಹಿಂದುತ್ವವು ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಶಾಶ್ವತವಾದುದು ಮತ್ತು ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂದರ್ಭಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಈ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇತಿಹಾಸದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದವು. ಸಾವಿರ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ, ಭಾರತೀಯ ಸಮಾಜವು ನಿರಂತರ ವಿದೇಶಿ ಆಕ್ರಮಣಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿತು. ಆದರೂ, ಭಾರತದ ಭೂತಕಾಲವು ಕೇವಲ ದಾಸ್ಯದ ಇತಿಹಾಸವಲ್ಲ, ಅದು ಪ್ರತಿರೋಧ, ಚೇತರಿಕೆ, ನವೀಕರಣ ಮತ್ತು ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣದ ಇತಿಹಾಸವೂ ಹೌದು. ಶತಮಾನಗಳ ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ವಿಸ್ತರಣಾವಾದ ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕತೆಯು ತನ್ನ ಅನನ್ಯತೆ, ನಿರಂತರತೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಚಿಂತನೆ

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ, ಭಾರತವು ತನ್ನ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪರಂಪರೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ರಾಜಕೀಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವು ಸ್ಥಳೀಯ ನೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿರುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿತ್ತು, ಆದರೆ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಬೌದ್ಧಿಕ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡವು. ಅಧಿಕಾರದ ಹಸ್ತಾಂತರವು ಚಿಂತನೆಯ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಮುಕ್ತಿಗೆ (decolonisation) ಕಾರಣವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆಡಳಿತ, ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಪ್ರಬಲವಾದವು. ಇದು ತಲೆಮಾರುಗಳನ್ನು ಅವರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೇರುಗಳಿಂದ ದೂರವಿಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ಆಧುನೀಕರಣ ಎಂದರೆ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯೀಕರಣ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಿತು.

ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಮೂಲೆಗುಂಪು ಮಾಡಿತು. ಧ್ಯಾನ, ಯೋಗ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಯೋಗ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮನ್ನಣೆ ಪಡೆದ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕ ಸ್ವೀಕಾರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡವು. ಅದೇ ರೀತಿ, ಆಯುರ್ವೇದಕ್ಕೆ ಇಂದಿಗೂ ಆಧುನಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕಾಲಗಣನೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಕಡೆಗಣನೆ ಮತ್ತು ಅಸ್ಮಿತೆಯ ಗೊಂದಲ

ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ನಗರಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ಪರಂಪರೆಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಪರಂಪರೆ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳ ಕುರುಡು ಅನುಕರಣೆಯು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸರಳೀಕರಣಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅದೇ ರೀತಿ, ಭಾರತದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳು, ಜೀವನಶೈಲಿ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಪರಿಸರ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗಿನ ಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿವೆ. ಆದರೆ ಭಾರತವು ಸುಸ್ಥಿರತೆಯ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಗಿನ ಮಾದರಿಗಳತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಿತು.
ಇಂತಹ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳು ಭಾರತ, ಭಾರತೀಯತೆ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಯ (Indian Knowledge Systems) ಬಗ್ಗೆ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದವು. ಭಾರತಬೋಧ್‌ನ ಕೊರತೆಯು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಈ ಮರೆವಿನ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿದೆ. ಸಮಾಜವೊಂದು ತನ್ನ ‘ಸ್ವ’, ‘ಸ್ವತ್ವ’ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಡಿಪಾಯಗಳೊಂದಿಗಿನ ಸಂಪರ್ಕವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ, ಗೊಂದಲ, ಕೀಳರಿಮೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂ – ಸಂದೇಹಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಾರತಬೋಧ್ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದರೆ, ಈ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಸ್ವಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಾಗಿದೆ.

ಭಾರತಬೋಧ್ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆ

ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಭಾರತಬೋಧ್ ಎಂಬುದು ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಯ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅಡಿಪಾಯವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಯು ಅದರ ಬೌದ್ಧಿಕ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಋಷಿಮುನಿಗಳು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಲ್ಯಾಣ ಮತ್ತು ಜಗತ್ತಿನ ಒಳಿತಿಗಾಗಿ ಒಂದು ಮಾಧ್ಯಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ಅದರ ಉದ್ದೇಶ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭುತ್ವ ಸಾಧಿಸುವುದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಸಂಕುಚಿತ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸುವುದಾಗಲಿ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಸಮಾಜ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮನ ನಡುವಿನ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿತ್ತು. ಆಧುನಿಕ ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಸಮೀಕರಿಸಿದರೆ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಅದನ್ನು ಅಂತರಂಗದ ಶುದ್ಧೀಕರಣ, ಆತ್ಮ ಪರಿವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ಸತ್ಯದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಸಾಧನವಾಗಿ ಕಂಡಿದೆ.

ಏಕತ್ವದ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧಿಕ ಮುಕ್ತತೆ

ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಯ ಮೂಲಭೂತ ತತ್ತ್ವವೆಂದರೆ ಏಕತೆಯ ದೃಷ್ಟಿ (ಏಕತ್ವ). ಇದನ್ನು ವೇದಗಳು, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, ದರ್ಶನಗಳು, ಪುರಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಚಿಂತನೆಯು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ಒಂದು ಸಂಯೋಜಿತ ವಾಸ್ತವತೆಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ, ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ಯೋಗ, ಆಯುರ್ವೇದ, ಗಣಿತ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ, ವ್ಯಾಕರಣ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧ ಹೊಂದಿರುವ ಜ್ಞಾನದ ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ವಿಕಸನಗೊಂಡಿವೆ. ಅದರಂತೆ, ಇದು ಜ್ಞಾನ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅನ್ವೇಷಣೆ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ನಮ್ರತೆ, ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ಸಂಯಮ ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ. ನೈತಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಲ್ಲದ ಜ್ಞಾನವು ಅಪೂರ್ಣ ಎಂದು ಇದು ನಂಬುತ್ತದೆ.

ಭಾರತೀಯ ಚಿಂತನೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ ಅದು ಸತ್ಯದ ಹುಡುಕಾಟವನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ಗ್ರಂಥ, ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೆ ಎಂದಿಗೂ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಜಿಜ್ಞಾಸೆ, ತರ್ಕ, ಸಂವಾದ, ಸ್ವ-ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಸತ್ಯದ ಹಾದಿಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ವೈದಿಕ ಘೋಷಣೆಯಾದ “ಆ ನೋ ಭದ್ರಾಃ ಕ್ರತವೋ ಯಂತು ವಿಶ್ವತಃ” (ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ನಮಗೆ ಒಳ್ಳೆಯ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಬರಲಿ) ಎಂಬುದು ಈ ಬೌದ್ಧಿಕ ಮುಕ್ತತೆಯ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಏಕತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಜೊತೆಗೆ ಅಸಾಧಾರಣ ತಾತ್ತ್ವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಪೋಷಿಸಲು ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಸಂಘರ್ಷದ ಬದಲಾಗಿ ಸಂವಾದದ ಅವಕಾಶಗಳಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಲಾಯಿತು.

ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಚತುರ್ವಿಧ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳು

ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಕುಟುಂಬ, ಸಮಾಜ, ದೇಶ, ಮಾನವೀಯತೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದೊಂದಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ. ಋಷಿಗಳು ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಒಂದೇ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳೆಂದು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಈ ತಿಳುವಳಿಕೆಯು “ಸರ್ವಂ ಖಲ್ವಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮ”, “ಯತ್ ಪಿಂಡೇ ತತ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡೇ” ಮತ್ತು “ಆತ್ಮವತ್ ಸರ್ವಭೂತೇಷು” ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಇದು ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಏಕತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಮಾನವ ಜೀವನದ ಅಂತಿಮ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ.

ನಾಲ್ಕು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳಾದ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷದ ಭಾರತೀಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಈ ಸಮಗ್ರ ವಿಶ್ವದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿದೆ. ಇದು ಜೀವನದ ಭೌತಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಆಯಾಮಗಳಿಗೆ ಸಮಾನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಕಾಮವನ್ನು ಧರ್ಮದ ನೈತಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಏಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಗಂಡು ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಶ್ರೇಣೀಕೃತವಾಗಿ ನೋಡದೆ ಪರಸ್ಪರ ಪೂರಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಯು ಕೇವಲ ಜ್ಞಾನದ ಶೇಖರಣೆಯಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಜೀವನದ ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವಾಗಿದೆ.

ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಬಹುಆಯಾಮದ ಮಾನವ ಅಸ್ತಿತ್ವ

ಭಾರತಬೋಧ್ ಅನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಧರ್ಮದ ಭಾರತೀಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಷ್ಟೇ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಧರ್ಮ (Religion) ಅಥವಾ ಆರಾಧನಾ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕವಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಜೀವನ, ಸಮಾಜ, ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಯಾವುದು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಧರ್ಮ. “ಧಾರಯತಿ ಇತಿ ಧರ್ಮಃ” ಎಂಬ ಉಕ್ತಿಯಂತೆ, ಇದು ಕರ್ತವ್ಯ, ನೈತಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಸದಾಚಾರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ, “ನೇತಿ, ನೇತಿ” ಮತ್ತು “ಚರೈವೇತಿ, ಚರೈವೇತಿ” ಎಂಬ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ನಿರಂತರ ಅನ್ವೇಷಣೆಯ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತವೆ. ಇದು ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರದ ಹುಡುಕಾಟದಿಂದ ಒಂದಾದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ತಾತ್ವಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪೋಷಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಸಿತು.

ಭಾರತೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಮಾನವನು ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಬಹು ಆಯಾಮದ ಜೀವಿ. ಮಾನವ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಕೇವಲ ಒಂದು ಆಯಾಮಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡುವ ಇತರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಭಾರತೀಯ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವು ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಮಾಜ, ರಾಷ್ಟ್ರ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುವ ಆಳವಾದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಹರ್ಷಿ ದಯಾನಂದ ಸರಸ್ವತಿ, ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದ, ಗುರು ಗೋವಿಂದ್ ಸಿಂಗ್, ಮಹಾರಾಣಾ ಪ್ರತಾಪ್, ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜ್, ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್, ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಜಾದ್ ಮತ್ತು ನೇತಾಜಿ ಸುಭಾಷ್ ಚಂದ್ರ ಬೋಸ್ ಅವರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಪ್ರೇರಣೆಯು ಕರ್ತವ್ಯ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಮೂಡಿಬಂದಿದ್ದಾಗಿತ್ತು.

ಪರಿಸರ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಭಾರತೀಯ ಮಾದರಿ

ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಯು ಮಾನವ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸಂಘರ್ಷ ಅಥವಾ ಪ್ರಭುತ್ವದ ಮೂಲಕ ನೋಡದೆ, ಸಹಬಾಳ್ವೆ, ಸಾಮರಸ್ಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮೀಯತೆಯ ಮೂಲಕ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಮಾನವರು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದಾರೆ; ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಾಯಿಯಾಗಿ, ನದಿಗಳನ್ನು ಜೀವದಾತರಾಗಿ, ಕಾಡುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಕರಾಗಿ ಮತ್ತು ಇಡೀ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ದೈವತ್ವದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಶಾವಾಸ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತು ಮಾನವನ ಬಳಕೆಯು ಅಪರಿಮಿತ ಹಕ್ಕಿನಿಂದಲ್ಲದೆ, ಸಂಯಮ, ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಗೌರವದಿಂದ ಕೂಡಿರಬೇಕು ಎಂದು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ನಾಶದ ಇಂದಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ, ಈ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಒಳನೋಟವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.

ಆಧುನಿಕ ನಾಗರಿಕತೆಯು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲಿನ ವಿಜಯವನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಂದು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ, ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಯು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಸುಸ್ಥಿರತೆಯೊಂದಿಗೆ, ಆನಂದವನ್ನು ತ್ಯಾಗದೊಂದಿಗೆ, ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕರ್ತವ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಸಮಾಜದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಮರಸ್ಯಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವು “ವಸುಧೈವ ಕುಟುಂಬಕಮ್”, “ಸರ್ವೇ ಭವಂತು ಸುಖಿನಃ” ಮತ್ತು “ಏಕಂ ಸದ್ವಿಪ್ರಾ ಬಹುಧಾ ವದಂತಿ” ಎಂಬ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾರತೀಯ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಜಾಗತಿಕ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಗತ ಗುಣವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಕರ್ತವ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿ-ಸಮಾಜದ ಬಾಂಧವ್ಯ

ಭಾರತಬೋಧ್‌ನ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಆಯಾಮವೆಂದರೆ ಕರ್ತವ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ಚರ್ಚೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಕ್ಕುಗಳ ಮೇಲೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರೆ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವು ಕರ್ತವ್ಯಗಳ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮೂಲಕವೇ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬುತ್ತದೆ. ವ್ಯಷ್ಟಿ, ಸಮಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಪರಮೇಷ್ಟಿಯ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಈ ಸಜೀವ ಸಂಬಂಧವು ವ್ಯಕ್ತಿ, ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮ ಒಂದೇ ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಭಾರತಬೋಧ್ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಭಾರತದ ಭೌಗೋಳಿಕತೆ, ಇತಿಹಾಸ ಅಥವಾ ರಾಜಕೀಯ ವಿಕಸನದ ತಿಳುವಳಿಕೆಯಲ್ಲ; ಅದು ಅದರ ನಾಗರಿಕತೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಪರಂಪರೆಯ ಸಮಗ್ರ ಅರಿವಾಗಿದೆ. ಭಾರತಬೋಧ್ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆ ಪರಸ್ಪರ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗದವು; ಎರಡನೆಯದರ ಪರಿಚಯವಿಲ್ಲದೆ ಭಾರತದ ಬಗೆಗಿನ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಮಹಾನ್ ಋಷಿಮುನಿಗಳು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪರಂಪರೆ

ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಭಾರತೀಯನೂ ವೇದಗಳು, ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು, ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತ, ಪುರಾಣಗಳು, ದರ್ಶನಗಳು, ಆಗಮಗಳು, ಬೌದ್ಧ ತ್ರಿಪೀಟಕಗಳು, ಜೈನ ಆಗಮಗಳು, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಯೋಗ, ಆಯುರ್ವೇದ, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ, ಗಣಿತ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪರಂಪರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮೂಲಭೂತ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಪಾಣಿನಿ, ಪತಂಜಲಿ, ಕೌಟಿಲ್ಯ, ಆರ್ಯಭಟ, ವರಾಹಮಿಹಿರ, ಬ್ರಹ್ಮಗುಪ್ತ, ಭಾಸ್ಕರಾಚಾರ್ಯ, ಚರಕ, ಸುಶ್ರುತ, ನಾಗಾರ್ಜುನ, ಭರತ ಮುನಿ, ಕಾಳಿದಾಸ, ಆದಿ ಶಂಕರಾಚಾರ್ಯರು, ರಾಮಾನುಜಾಚಾರ್ಯರು, ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ಮತ್ತು ಇತರ ಅನೇಕ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಹಾಗೂ ಋಷಿಮುನಿಗಳ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಬೇಕು.

ಭವಿಷ್ಯದ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿ ಭಾರತಬೋಧ್

ಭಾರತದ ದೇವಾಲಯಗಳು, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ಗುರುಕುಲಗಳು, ಪ್ರಾಚೀನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳು, ಶಾಸನಗಳು, ಸ್ಮಾರಕಗಳು, ಜಾನಪದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ಹಬ್ಬಗಳು, ಕೌಟುಂಬಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು, ಗ್ರಾಮೀಣ ಜೀವನ, ಪರಿಸರ ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ಆದರ್ಶಗಳು ಈ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪರಂಪರೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗಗಳಾಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಭಾರತವನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಅದರ ಭೂತಕಾಲವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವುದಲ್ಲ, ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅದರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಏಕತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಇದುವೇ ಭಾರತಬೋಧ್‌ನ ಸಾರ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಜ್ಞಾನ ಪರಂಪರೆಯ ನಿಜವಾದ ಚೇತನವಾಗಿದೆ. ಇದು ಭಾರತವು ತನ್ನ ಭೂತಕಾಲವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು, ವರ್ತಮಾನವನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಹಾಗೂ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕತೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

(ಆರ್ಗನೈಸರ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿತ ಪ್ರಣಯ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರು ಬರೆದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಲೇಖನದ ಕನ್ನಡ ಅವತರಣಿಕೆ)