ಮಾತೃಭೂಮಿಯ ಸ್ವರಸಾಧಕಿ ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್: ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌ ಸಂಚಿನ ಮುಂದೆ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತ ಸರಸ್ವತಿ ಪುತ್ರಿ

ಇಂದು ಗಾನಕೋಗಿಲೆ, ಭಾರತ ರತ್ನ ಪುರಸ್ಕೃತ ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನ. ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಮಹಾನ್ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ತಮ್ಮ ಜೀವನ, ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ನಿಲುವುಗಳು, ಸಂಗೀತ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯದ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿರುವ ಕಲಾವಿದೆಯಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

“ಯೇ ಮೇರೆ ವತನ್ ಕೆ ಲೋಗೋಂ”

ಅದು 1954ರ ಮೇ 2ರ ಮರೆಯಲಾಗದ ವಸಂತ ಸಂಜೆ. ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಭೂಪಟವು ಒಂದು ಕಟು ವಿರೋಧಾಭಾಸವನ್ನು ತೋರುತ್ತಿತ್ತು: ದೇಶವು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದಿದ್ದರೂ, ಗೋವಾ, ದಾದ್ರಾ ಮತ್ತು ನಗರ್ ಹವೇಲಿ ಮಾತ್ರ ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲೇ ಉಳಿದಿದ್ದವು. ಕಮ್ಯುನಿಷ್ಟರು, ಸಿಪಿಐ ನಾಯಕ ಗೋದಾವರಿ ಪರುಳೇಕರ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ತಾಯ್ನಾಡನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಲು ಸಶಸ್ತ್ರ ವಿಮೋಚನಾ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರೂ, ಅವರು ಪ್ರತಿರೋಧದಿಂದ ದೂರ ಉಳಿದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಗೋವಾ ವಿಮೋಚನೆಗಾಗಿ ನಡೆದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಹೋರಾಟವನ್ನು ಆಜಾದ್ ಗೋಮಂತಕ್ ದಳ (ಪ್ರಭಾಕರ ಸಿನಾರಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವನಾಥ ಲಾವಂಡೆ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ) ಹಾಗೂ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘ (ರಾಜಾ ವಾಕಂಕರ್ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ) ಮುನ್ನಡೆಸಿದವು. ಆದರೆ, ಈ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ದಂಗೆಗೆ ತುರ್ತಾಗಿ ನಿಧಿ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧೋಪಕರಣಗಳ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು.

ಈ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಘಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಖ್ಯಾತ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಿತ ಆರ್​ಎಸ್​ಎಸ್ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸುಧೀರ್ ಫಡ್ಕೆ ಅವರು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಮುಂದೆ ಬಂದರು. ಅವರು ಇಂದು ಜಗತ್ತು ‘ಭಾರತ ರತ್ನ’ ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಎಂದು ಪೂಜ್ಯಭಾವನೆಯಿಂದ ಕಾಣುವ 24 ವರ್ಷದ ಗಾಯಕಿಯ ಮನೆ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ತೆರಳಿದರು. ಲತಾ ಅವರಿಗೆ ಇದು ಕೇವಲ ವೃತ್ತಿಪರ ಕಾರ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಇದು ಗೋವಾದ ಪವಿತ್ರ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಮಂಗೇಶಿ ದೇವಿಯ ಮೇಲಿನ ಅವರ ಆಳವಾದ ಸಾವರ್ಕರ್‌ವಾದಿ ದೇಶಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ಬೇರೂರಿದ ಪವಿತ್ರ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕರೆಯಾಗಿತ್ತು. ತಮ್ಮ ತಂದೆ ಮಾಸ್ಟರ್ ದೀನಾನಾಥ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರಿಂದ ಅವರು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ “ಸಂಗೀತವೆಂದರೆ ದೇಶದ ಸೇವೆಗಾಗಿ ಸರ್ವೇಶ್ವರನ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸುವ ಪವಿತ್ರ ಹೂವು” ಎಂಬುದನ್ನು ಕಲಿತಿದ್ದರು. ಯುವ ಗಾಯಕಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಯೋಚಿಸಲಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವನೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ಅವರು 1954ರ ಮೇ 2 ರಂದು ಪುಣೆಯ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹೀರಾಬಾಗ್ (Hirabaug) ರಂಗಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ವೇದಿಕೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡರು.

ಅಂದು ಸಂಜೆ ಹೀರಾಬಾಗ್‌ ನಲ್ಲಿ ಲತಾ ಅವರ ಧ್ವನಿಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಸಂಗೀತದ ಉತ್ಸಾಹವು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧಗೊಳಿಸಿತು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅಭೂತಪೂರ್ವ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿತು. ಆ ದತ್ತಿ ಸಂಗೀತ ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಗಣನೀಯ ಹಣವು ನೇರವಾಗಿ ಸಶಸ್ತ್ರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಕೈ ಸೇರಿತು. ಆ ಹಣವನ್ನು ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಬಳಸಲಾಯಿತು, ಇದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರರಿಗೆ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ಸರಪಳಿಗಳನ್ನು ಮುರಿಯಲು ಮತ್ತು ಜುಲೈ 1954 ರಲ್ಲಿ ದಾದ್ರಾ ಮತ್ತು ನರೋಲಿಯನ್ನು ವಿಮೋಚನೆಗೊಳಿಸಲು ಶಕ್ತಿ ತುಂಬಿತು. ಇತಿಹಾಸವು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ: ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದ ಯುವ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಗಾಯಕಿಯೊಬ್ಬಳು ಸಂಗೀತದ ಸ್ವರಗಳನ್ನು ಆಯುಧಗಳನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿ, ಪೋರ್ಚುಗೀಸ್ ವಸಾಹತುಶಾಹಿಯ ವಿರುದ್ಧದ ಸಶಸ್ತ್ರ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಧನಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ್ದಳು!

ಸಾವರ್ಕರ್-ಆರ್​ಎಸ್​ಎಸ್ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಬೇರುಗಳು: ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟರ ಕೋಪಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಾರಣ:
ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರ ರಾಜಿಯಾಗದ ದೇಶಭಕ್ತಿ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೀರ ವಿನಾಯಕ ದಾಮೋದರ್ ಸಾವರ್ಕರ್ ಅವರ ಕಡೆಗೆ ಅವರ ಕುಟುಂಬದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಅವರ ನೇರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ಭಾರತದ ಕಮ್ಯುನಿಷ್ಟ್ ಮತ್ತು ಎಡಪಂಥೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಎಂದಿಗೂ ಸಹಿಸಲಿಲ್ಲ. ಎಡಪಂಥೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನಾಯಕತ್ವವು- ಇಂಡಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (IPTA) ಮತ್ತು ಪ್ರೋಗ್ರೆಸಿವ್ ರೈಟರ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (PWA) ಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ- ಚಲನಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ಉದ್ಯಮಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಜಹಗೀರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿತ್ತು. ಅವರು ಲತಾ ಅವರ ಭಾರತ-ಕೇಂದ್ರಿತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಬೆದರಿಕೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು.

ಈ ದ್ವೇಷವು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಲಾತ್ಮಕ ಅಥವಾ ಸೌಂದರ್ಯದ ಟೀಕೆಯ ಫಲವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದು ಆಳವಾದ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ದುರುದ್ದೇಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಕಮ್ಯುನಿಷ್ಟ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ, ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಮೂರು ಕ್ಷಮಿಸಲಾಗದ ‘ಪಾಪಗಳನ್ನು’ ಮಾಡಿದ್ದರು:
ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದ ಭಾರತೀಯ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ ಮತ್ತು ಸನಾತನ ಪರಂಪರೆಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವುದು;
ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಕರಾಗಿ ಸಾವರ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದು (ಇವರ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಕವಿತೆಗಳ ಕಾರಣದಿಂದ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್-ಎಡಪಂಥೀಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದ್ದ ಆಡಳಿತವು ಅವರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಪಂಡಿತ್ ಹೃದಯನಾಥ್ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಿಂದ [All India Radio] ವಜಾಗೊಳಿಸಿತ್ತು); ಮತ್ತು ಆರ್​ಎಸ್​ಎಸ್ ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯವಾದಿ ಆದರ್ಶಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಬಹಿರಂಗ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಒಡನಾಟ- ಇವೇ ಕಮ್ಯೂನಿಷ್ಟರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಮೂರು ಪಾಪಗಳು.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೆಹರೂವಾದಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಕ್ಸಿಸ್ಟ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಸಾವರ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ರಾಕ್ಷಸರಂತೆ ಬಿಂಬಿಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಅವರ ಪರವಾಗಿ ನಿಂತಿತ್ತು. ವೀರ್ ಸಾವರ್ಕರ್ ಅವರಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತವು ನೀಡಬೇಕಾದ ಅರ್ಹ ಗೌರವವನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸಿದೆ ಮತ್ತು ಇದು ಅವರ ಅಗಾಧ ತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಎಸಗಿದ ಗಂಭೀರ ಅನ್ಯಾಯ ಎಂದು ಲತಾ ಅವರು ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಡಿಡಿ ಸಹ್ಯಾದ್ರಿ (DD Sahyadri) ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಮತ್ತು ಅವರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ ಪಂಡಿತ್ ಹೃದಯನಾಥ್ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರು, ಸಾವರ್ಕರ್ ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಹಿರಿಯ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅವರ ದೇಶಭಕ್ತಿ, ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಚರ್ಚೆಗಳು ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಮನೆಯ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದ್ದರು.

ಸಾವರ್ಕರ್ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಷ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಸಿಪಿಐ) ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಕಮ್ಯುನಿಷ್ಟ್ ಪಕ್ಷ (ಮಾರ್ಕ್ಸಿಸ್ಟ್) [ಸಿಪಿಐ(ಎಂ)] ನ ಬಹಿರಂಗ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಎದುರಾಳಿಯಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಕಮ್ಯುನಿಷ್ಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅವರನ್ನು ಗೌರವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಐಕಾನ್ ಗಾಯಕಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ತಮ್ಮ ರಾಜಕೀಯ ಶತ್ರುವೆಂದು ಬಿಂಬಿಸಿತು.

ಈ ದ್ವೇಷದ ನೇರ ಪರಿಣಾಮವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಅಧಿಕಾರದ ದುರುಪಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಗೋಚರಿಸಿತು. ೧೯೫೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ, ಪಂಡಿತ್ ಹೃದಯನಾಥ್ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರು ಮುಂಬೈನ ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ (All India Radio – AIR) ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ಸಾವರ್ಕರ್ ಅವರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಕವಿತೆ “ಸಾಗರ ಪ್ರಾಣ ತಳಮಳ” (ನೇ ಮಜ್ಸಿ ನೇ ಫೆರಾತ್ ಮಾತೃಭೂಮಿಲಾ) ಗೆ ಸಂಗೀತ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಾಡಿ ಎಐಆರ್​ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರ ಮಾಡಿದರು. ಇತಿಹಾಸಕಾರ ವಿಕ್ರಮ್ ಸಂಪತ್ ಅವರು ‘ಸಾವರ್ಕರ್: ಎ ಕಂಟೆಸ್ಟೆಡ್ ಲೆಗೆಸಿ’ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಿದಂತೆ, ಎಡಪಂಥೀಯ ಒಲವಿನ ವಾರ್ತಾ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಾರ ಸಚಿವಾಲಯದ ಒತ್ತಡದಿಂದಾಗಿ ಪಂಡಿತ್ ಹೃದಯನಾಥ್ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರನ್ನು ಕೇವಲ ಎಂಟೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವಾಣಿಯಿಂದ ವಜಾಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರು 2022 ರಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ, ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಮತ್ತು ಎಡಪಂಥೀಯರು ಹಿಂದೆ ವಾಕ್ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ದಮನ ಮಾಡಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಬಯಲು ಮಾಡಿದಾಗ, ಎಡಪಂಥೀಯ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾ ವಿಕಾಸ್ ಅಗಾಧಿ ನಾಯಕರು ಅಧಿಕೃತ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಚಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಆದರೂ, ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಕುಟುಂಬದ ಈ ಕಹಿ ಅನುಭವವು ಎಡಪಂಥೀಯ ರಾಜಕೀಯ ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

ಗ್ರಾಮ್ಸಿಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಧಿಪತ್ಯ ಮತ್ತು ಎಡಪಂಥೀಯ ಕಲಾ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಏಕಸ್ವಾಮ್ಯ:
ಕಮ್ಯುನಿಷ್ಟರ ಲತಾ ವಿರೋಧಿ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಇಟಾಲಿಯನ್ ಮಾರ್ಕ್ಸಿಸ್ಟ್ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿ ಆಂಟೋನಿಯೊ ಗ್ರಾಮ್ಸಿ ಅವರ ‘ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಧಿಪತ್ಯ’ (Cultural Hegemony) ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಮೊದಲು ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಕಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸಾಧಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಗ್ರಾಮ್ಸಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದರು. ೧೯೪೦ರ ದಶಕದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಸಿಪಿಐ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯಕರ್ತ ಪಿ.ಸಿ. ಜೋಷಿ ಅವರ ನೇರ ಸೂಚನೆಯ ಮೇರೆಗೆ ‘ಪ್ರೋಗ್ರೆಸಿವ್ ರೈಟರ್ಸ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್’ (PWA) ಮತ್ತು ‘ಇಂಡಿಯನ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಥಿಯೇಟರ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್’ (IPTA) ಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲಾಯಿತು.

ಮಾರ್ಕ್ಸಿಸ್ಟ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರ ಸುಧಿ ಪ್ರಧಾನ್ ಸಂಪಾದಿಸಿರುವ ‘ಮಾರ್ಕ್ಸಿಸ್ಟ್ ಕಲ್ಚರಲ್ ಮೂಮೆಂಟ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ’ ಮತ್ತು ರುಸ್ತೋಮ್ ಭರೂಚಾ ಅವರ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರವಾಗಿರುವಂತೆ, ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌ ಪಕ್ಷವು ಭಾರತೀಯ ರಂಗಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಉದಯಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಿಂದಿ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರಚಾರದ ಸಾಧನವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿತು. ಬಾಂಬೆ ಚಲನಚಿತ್ರೋದ್ಯಮದ ನಿರ್ದೇಶಕರು, ಚಿತ್ರಕಥೆಗಾರರು ಮತ್ತು ಗೀತರಚನೆಕಾರರ ಗಮನಾರ್ಹ ವಿಭಾಗವು ಸಿಪಿಐ ಕಾರ್ಡ್ ಹೊಂದಿರುವವರಾಗಿದ್ದರು.

ಈ ಸಂಘಟಿತ ಎಡಪಂಥೀಯ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ, ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದ ಧ್ವನಿಯಾಗಿ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದರು. ಅವರು ಭಾರತದ ವಿವಾದವಿಲ್ಲದ ಸಾರ್ವಭೌಮ ಧ್ವನಿಯಾಗಿದ್ದರು; ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ಅತ್ಯಂತ ಕಟ್ಟುಪಂಥದ ಮಾರ್ಕ್ಸಿಸ್ಟ್ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಸಹ ಅವರನ್ನು ಬಹಿಷ್ಕರಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆ ದಂತಕಥೆ ಸಂಗೀತ ನಿರ್ದೇಶಕ ಸಲೀಲ್ ಚೌಧರಿ. ಸಲೀಲ್ ಚೌಧರಿ ಅವರು ಸಿಪಿಐನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಾಯಕರಾಗಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಐಪಿಟಿಎಯ ಮುಂಚೂಣಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಬಿಮಲ್ ರಾಯರ ‘ದೋ ಬಿಘಾ ಜಮೀನ್’ ಅಥವಾ ‘ಮಧುಮತಿ’ಯಂತಹ ಕ್ಲಾಸಿಕ್ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರ ಧ್ವನಿಯನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಅವರು ಲತಾ ಅವರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ರವೀಂದ್ರನಾಥ ಟಾಗೋರ್, ಅಮೀರ್ ಖುಸ್ರು ಮತ್ತು ಖಲೀಲ್ ಜಿಬ್ರಾನ್ ಅವರ ಅದ್ಭುತ ಸಂಗಮ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದರು.

ಆದರೆ ಈ ಅನಿವಾರ್ಯ ಅವಲಂಬನೆಯು ಕಮ್ಯುನಿಷ್ಟ್ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗಣ್ಯರನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿತು. ಅವರು ಸಂಗೀತ ಉದ್ಯಮದ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಸಾಧಿಸಲು ಬಯಸಿದ್ದರೂ, ಲತಾ ಅವರ ಅಗಾಧ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಬೈಪಾಸ್ ಮಾಡಲು ಅಥವಾ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಮ್ಯುನಿಷ್ಟ್ ಅಚ್ಚಿಗೆ ತರಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಲತಾ ಅವರು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಸನಾತನ ಭಕ್ತಿಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದರು, ಸಾವರ್ಕರ್ವಾದಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು ಮತ್ತು ಐಪಿಟಿಎಯ ‘ಪ್ರಗತಿಪರ’ ಕೆಡರ್ ಆಗಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು.

ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಚಾರಿತ್ರ್ಯಹನನ:
ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರ ಮೇಲಿನ ಕಮ್ಯುನಿಷ್ಟ್ ಮತ್ತು ಎಡಪಂಥೀಯರ ದಾಳಿಯು ಕೇವಲ ಪತ್ರಿಕಾ ಲೇಖನಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಶೋಧನಾ ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮಟ್ಟದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ರಂಗದಲ್ಲೂ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ೨೦೨೨ರಲ್ಲಿ ಅವರ ನಿಧನದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಡಾ. ಪ್ರಮೋದ್ ರಂಜನ್ ಅವರು ಸೇಜ್ ಪಬ್ಲಿಷರ್ಸ್‌ನ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜರ್ನಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ವಾಚ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿವಾದಾತ್ಮಕ ಪ್ರಬಂಧವೊಂದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಕಳಂಕಗೊಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು.

ಈ ಪ್ರಬಂಧವು ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್‌-ಅಂಬೇಡ್ಕರ್‌ವಾದಿ ನಂಟು ಹೇಗಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಲತಾ ಅವರನ್ನು “ಸಂಗೀತದ ಅನಭಿಷಿಕ್ತ ರಾಣಿ” ಎಂದು ಕರೆಯುವ ನೆಪದಲ್ಲಿ, ಅವರ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಜಕೀಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕೂಲವೆಂದು ಬಿಂಬಿಸಲಾಯಿತು. ಲತಾ ಅವರು ಆರ್​ಎಸ್​ಎಸ್ ಜತೆ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಒಡನಾಟ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು “ಕೋಮುವಾದಿ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಅಗ್ರಸ್ಥಾನ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ” ಎಂದು ರಂಜನ್ ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪ ಮಾಡಿದರು.

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಎಡಪಂಥೀಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಜಾತಿ ಆಧಾರಿತ ಸುಳ್ಳು ಅಪಪ್ರಚಾರವನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಎಡಪಂಥೀಯ ಒಲವಿನ ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ, ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಕುರಿತಾದ ಹಾಡನ್ನು ಹಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರು ಎಂದು ಆರೋಪಿಸಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸತ್ಯವು ಈ ದುರುದ್ದೇಶವನ್ನು ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ತಳ್ಳಿಹಾಕುತ್ತದೆ: ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಜಯಂತಿಯಂದು ಸದಾ ತಮ್ಮ ಹೃತ್ಪೂರ್ವಕ ಶ್ರದ್ಧಾಂಜಲಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಾಜಿಕ ವಿಭಜನೆಗಳನ್ನೂ ಮೀರಿ ಹಾಡಿದ್ದರು. ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಲತಾ ಮಂಗೇಶ್ಕರ್ ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಚಲವಾದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯತೆ, ಸನಾತನ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ಸಾವರ್ಕರ್ ಮೇಲಿನ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದಾಗಿ ಎಡಪಂಥೀಯ ಹಾಗೂ ಕಮ್ಯುನಿಷ್ಟ್ ಒಳಸಂಚುಗಳನ್ನು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಎದುರಿಸಿ ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಜರಾಮರವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ.

– ಡಾ. ಅನಿಂದ್ಯಾ ಬಂದ್ಯೋಪಾಧ್ಯಾಯ

ವಿಕ್ರಮ ಓದುಗರ ವಾಟ್ಸಪ್ ಬಳಗಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಮೊಬೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇವ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಮಗೊಂದು ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸಿ. ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಖ್ಯೆ: 98800 21122