ಆದರ್ಶ ಗ್ರಾಮದ ಸಾಕಾರ: ಜೈಪುರದ ‘ಪ್ರಭಾತ್’ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ ಹೊಸ ಭರವಸೆ

(ಅಖಿಲ ಭಾರತೀಯ ಗ್ರಾಮ ವಿಕಾಸ ಕಾರ್ಯಶಾಲೆಯ ಒಂದು ಅನುಭವ ಕಥನ)

• ರಾಜ ಮೋಹನ ಕಟ್ಟೇಪುರ, (ಪ್ರಚಾರಕರು, ಗ್ರಾಮ ವಿಕಾಸ, ಕರ್ನಾಟಕ ದಕ್ಷಿಣ)

ಜೈಪುರ: “ಭಾರತದ ಆತ್ಮ ಇರುವುದು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ. ಹಳ್ಳಿಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದರೆ ಮಾತ್ರ ದೇಶದ ಉದ್ಧಾರ ಸಾಧ್ಯ” ಎಂಬ ಸ್ವಾಮಿ ವಿವೇಕಾನಂದರ ಮಾತನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಪವಿತ್ರ ಯಜ್ಞವೇ ‘ಗ್ರಾಮ ವಿಕಾಸ’. ಈ ಯಜ್ಞದ ಭವಿಷ್ಯದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಜೈಪುರ ಪ್ರಾಂತದ ಜಯಸಿಂಹ ನಿವಾಸದ ‘ಪ್ರಭಾತ್ ಗ್ರಾಮ’ದಲ್ಲಿ ಜುಲೈ 2, 3 ಮತ್ತು 4ರಂದು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ “ಅಖಿಲ ಭಾರತೀಯ ಗ್ರಾಮ ವಿಕಾಸ ಕಾರ್ಯಶಾಲೆ”ಯನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾರ್ಯಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡದ್ದು ಕೇವಲ ತರಬೇತಿಯಾಗಿರದೆ, ಒಂದು ಆದರ್ಶ ಗ್ರಾಮ ಹೇಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದರ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ದರ್ಶನವಾಗಿತ್ತು.

ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಮಡಿಲಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸ್ತವ್ಯ:

ಈ ಕಾರ್ಯಶಾಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶೇಷವಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ, ದೇಶದ ವಿವಿಧೆಡೆಗಳಿಂದ ಬಂದಿದ್ದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಹೋಟೆಲ್ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ವಸತಿಗೃಹಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡದೆ, ಆ ಊರಿನ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸ್ತವ್ಯ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದು ಗ್ರಾಮದ ನೈಜ ಜೀವನ, ಅವರ ಆತಿಥ್ಯ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಅರಿಯಲು ಅದ್ಭುತ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು.

ಗ್ರಾಮ ವಿಕಾಸದ ಸಪ್ತ ಆಯಾಮಗಳು:

ಮೂರು ದಿನಗಳ ಈ ಬೌದ್ಧಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಕಾರ್ಯಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಖಿಲ ಭಾರತೀಯ ಗ್ರಾಮ ವಿಕಾಸದ ಪ್ರಭಾರಿಗಳಾದ ಮಾನ್ಯ ಶ್ರೀ ಭಾಗಯ್ಯನವರು, ಉಸ್ತುವಾರಿಗಳಾದ ಡಾ. ದಿನೇಶ್, ಸಂಯೋಜಕರಾದ ಶ್ರೀ ಗುರುರಾಜ್ ಹಾಗೂ ಶ್ರೀ ಶಂಭುಪ್ರಸಾದ್ ಗಿರಿ ಅವರು ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು.

ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಗ್ರಾಮ ವಿಕಾಸದ 7 ಪ್ರಮುಖ ಆಯಾಮಗಳಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ-ಸಂಸ್ಕಾರ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯ (ಆರೋಗ್ಯ), ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ, ಗೋ-ಆಧಾರಿತ ಕೃಷಿ, ಸುರಕ್ಷೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾವರಣ (ಪರಿಸರ) ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ಕುರಿತು ಆಳವಾದ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆದವು. “ನಾವು ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಮಧ್ಯೆ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಈ ಕೆಲಸ ಒಂದು ಯಜ್ಞ. ದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಗ್ರಾಮಗಳು ‘ಪ್ರಭಾತ್ ಗ್ರಾಮ’ಗಳಾಗಿ (ಮಾದರಿ ಗ್ರಾಮ) ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗಬೇಕು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರೇ ಸಮಿತಿ ರಚಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಊರಿನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಾಡಬೇಕು” ಎಂದು ಮಾನ್ಯ ಭಾಗಯ್ಯನವರು ಕರೆ ನೀಡಿದರು. ಅಲ್ಲದೆ, ಸಜ್ಜನ ಶಕ್ತಿ, ಮಾತೃಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಯುವಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡು ಈ ವರ್ಷ ‘ಭೂ ಸುಪೋಷಣ’ (ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ರಕ್ಷಣೆ) ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅವರು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದರು.

ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ, ನಮಗೆ ಊಟೋಪಚಾರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದ್ದ ಹಳ್ಳಿಯ ಮಾತೃಶಕ್ತಿಯ ಜೊತೆಗೂ ಭಾಗಯ್ಯನವರು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬೈಠಕ್ ನಡೆಸಿ, ಅವರಿಗೆ ‘ನಮಸ್ತೆ ಸದಾ ವತ್ಸಲೇ ಮಾತೃಭೂಮೇ’ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟು ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದರು. ಸಂಜೆ ಹೊತ್ತು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ನೃತ್ಯ ಹಾಗೂ ಮಕ್ಕಳ ಕೊಳಲು ವಾದನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮನಸೂರೆಗೊಂಡವು.

ಕಣ್ಣೆದುರು ನಿಂತ ಮಾದರಿ ‘ಜಯಸಿಂಹ ನಿವಾಸ’:

ನಾವು ತಂಗಿದ್ದ ಜಯಸಿಂಹ ನಿವಾಸ ಗ್ರಾಮವು ಬರೀ ಭಾಷಣಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಆ ಏಳೂ ಆಯಾಮಗಳನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಒಂದು ಜೀವಂತ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

ಯುವಕರ ಬದ್ಧತೆ: ಇಲ್ಲಿನ ಅನೇಕ ಯುವಕರು ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಂತಹ ಮಹಾನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳಾಗಿದ್ದರೂ, ತಮ್ಮ ಬೇರನ್ನು ಮರೆತಿಲ್ಲ. ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಆನ್‌ಲೈನ್ ಮೂಲಕ ಸೇರಿ ತಮ್ಮ ಊರಿಗೆ ಏನು ಮಾಡಬಹುದು ಎಂದು ಚಿಂತನೆ ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ.

ಸಾಮರಸ್ಯದ ನೆಲೆವೀಡು: ಇದು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮುಕ್ತ, ನಶಾಮಕ್ತ ಮತ್ತು ಜಗಳ ಮುಕ್ತ ಗ್ರಾಮ. ಇಲ್ಲಿನ ಮಂದಿರ, ಸ್ಮಶಾನ ಹಾಗೂ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನ ಹಾಗೂ ಮುಕ್ತ ಪ್ರವೇಶವಿದೆ.

ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕಾರ: ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಮದ್ಯದಂಗಡಿಗಳಿಲ್ಲ. ಚಿಕ್ಕವರಿಂದ ಹಿಡಿದು ದೊಡ್ಡವರವರೆಗೆ ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಸಂಸ್ಕಾರವಂತಿಕೆ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಶಾಲೆಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಗೋಶಾಲೆ, ರಸ್ತೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಊರಿನವರೇ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮಹಿಳೆಯರು ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಉಣ್ಣೆಯ ಮ್ಯಾಟ್‌ಗಳು, ಬಟ್ಟೆ ಬ್ಯಾಗ್‌ಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಮನೆಯಲ್ಲೇ ನಾಟಿ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯೂ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ದೇಶಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಪ್ರೇಮ: ಕಾರ್ಗಿಲ್ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹುತಾತ್ಮರಾದ ಇದೇ ಊರಿನ ವೀರ ಯೋಧ ಶ್ರೀ ಅಮರ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಸುಂದರ ಪ್ರತಿಮೆ ಹಾಗೂ ಉದ್ಯಾನವನ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸ್ಮಶಾನವೂ ಸೇರಿದಂತೆ ಇಡೀ ಊರು ಹಸಿರಿನಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದೆ. ನಾವು ಕೂಡ ಸ್ಮಶಾನದ ಪಕ್ಕದ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿ ಗಿಡ ನೆಡುವ ಸೌಭಾಗ್ಯ ಪಡೆದೆವು.

ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯತ್ತ ಮುನ್ನುಗ್ಗುತ್ತಿರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಭಾತ್ ಗ್ರಾಮವಾದ ‘ಕಾಂದಾರಂ’ಗೂ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದು ನಮ್ಮ ಅನುಭವದ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು.

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ಈ ಅಖಿಲ ಭಾರತೀಯ ಕಾರ್ಯಶಾಲೆಯು ಬರೀ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಪಾಠಶಾಲೆಯಾಗಿರದೆ, ‘ಬದಲಾವಣೆ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ’ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ತೋರಿಸಿದ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಶಾಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸಂಯೋಜಕರಿಗೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮ ವಿಕಾಸದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಮಾಡಲು ಈ ಕಾರ್ಯಶಾಲೆ ಹೊಸ ಪ್ರೇರಣೆಯ ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡಿದೆ.