ಸರ್ವಾಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ನಡುವೆ ತಡೆಗೋಡೆಯಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್

ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸಂದರ್ಭ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರಿಗೆ ಬಾಳಾಸಾಹೇಬ್ ದೇವರಸ್ ಬರೆದ ಪತ್ರಗಳು

• ಶಾನ್ ಕಶ್ಯಪ್

1975 ಜೂನ್ 26ರ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು “ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಇದರಿಂದ ಯಾರು ಆತಂಕ ಪಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ” ಎಂದು ದೇಶವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹೇಳಿ 50 ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಿವೆ. ಆದರೆ, ಆ ನಂತರದ 21 ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದದ್ದು ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧಿಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ಸೇಡು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕುಗಳ ಹರಣ ಹಾಗೂ ಒಬ್ಬ ನಾಯಕಿಯ ಇಷ್ಟದಂತೆ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದ ಕಥೆ.

ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಆ 21 ತಿಂಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ವಿವರವಾಗಿ ಬರೆಯುವುದು ಇನ್ನೂ ಬಾಕಿ ಇದೆ. ಕುಲದೀಪ್ ನಾಯರ್, ಕೂಮಿ ಕಪೂರ್ ಅವರಂತಹ ಪತ್ರಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಬಿಪನ್ ಚಂದ್ರ, ರಾಮಚಂದ್ರ ಗುಹಾ ಅವರಂತಹ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದರೂ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘ (RSS) ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಡೆಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮರೆಮಾಚಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ವಹಿಸಿದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌ನ ಮೂರನೇ ಸರಸಂಘಚಾಲಕರಾದ ಬಾಳಾಸಾಹೇಬ್ ದೇವರಸ್ ಅವರು ಹೀಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಗೊಳಿಸಿದ್ದರು: “ಸರ್ವಾಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ನಡುವೆ ನಿಂತಿದ್ದು ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್ ಮತ್ತು ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಮಾತ್ರ.”

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಯೋಧರು:
1976 ಡಿಸೆಂಬರ್ 12 ರಂದು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಪತ್ರಿಕೆ ‘ದಿ ಎಕನಾಮಿಸ್ಟ್’ (The Economist), “ಶ್ರೀಮತಿ ಗಾಂಧಿ ವಿರುದ್ಧದ ಭೂಗತ ಅಭಿಯಾನವು ಹಿಂಸಾಚಾರ ಮತ್ತು ವರ್ಗ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ತರಲು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ” ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿತ್ತು.

‘ದಿ ಪೀಪಲ್ ವರ್ಸಸ್ ಎಮರ್ಜೆನ್ಸಿ: ಎ ಸಾಗಾ ಆಫ್ ಸ್ಟ್ರಗಲ್’ (೧೯೯೧) ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರಕಾರ, ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ‘ಮೀಸಾ’ (MISA) ಕಾಯ್ದೆಯಡಿ ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾದ 23,015 ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರಲ್ಲಿ 22,938 ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ೭೭ ಮಹಿಳಾ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರಿದ್ದರು. ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ನಡೆಸಿ ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾದವರಲ್ಲಿ 44,965 ಜನರು ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್‌ನವರಾಗಿದ್ದರೆ, ಇತರ ಪಕ್ಷಗಳ ಕೇವಲ 9,655 ಜನರು ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಇದು ಸಂಘಕ್ಕೆ “ಎರಡನೇ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮ”ವಾಗಿತ್ತು.

ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್ (ಜೆಪಿ) ಅವರು ನಡೆಸಿದ ಚಳವಳಿಗೆ ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಬೆಂಬಲ ನೀಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ, ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಘೋಷಣೆಗೂ ಮುನ್ನವೇ ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಅನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಲು ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿದ್ದರು. ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಘೋಷಣೆಯಾದ ತಕ್ಷಣವೇ ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ನಾಯಕರನ್ನು ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಬಾಳಾಸಾಹೇಬ್ ದೇವರಸ್ ಅವರನ್ನು ನಾಗ್ಪುರ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿ ಪುಣೆಯ ಯರವಾಡ ಜೈಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು.

ಆದರೆ, ನಂತರ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರೇ, “ನಾವು ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಶೇಕಡಾ 10 ರಷ್ಟನ್ನೂ ಸಹ ಬಂಧಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಭೂಗತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ನಿಷೇಧದ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಕೇರಳದಂತಹ ಹೊಸ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ” ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.

ಗಾಂಧಿವಾದಿ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್:
ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ 1975 ರ ನವೆಂಬರ್ 14 ರಿಂದ 1976 ರ ಜನವರಿ 14 ರವರೆಗೆ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹ ನಡೆಸಿತು. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಮರುಸ್ಥಾಪನೆ, ಪತ್ರಿಕಾ ಸೆನ್ಸಾರ್‌ಶಿಪ್ ರದ್ದು, ನಾಯಕರ ಬಿಡುಗಡೆ ಮತ್ತು ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಮೇಲಿನ ನಿಷೇಧ ಹಿಂಪಡೆಯಲು ಆಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದಲ್ಲಿ 1.5 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಪಾಲ್ಗೊಂಡರು, ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾದರು ಮತ್ತು ೮೭ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಹುತಾತ್ಮರಾದರು.

ಯರವಾಡ ಜೈಲಿನಿಂದ ಬಾಳಾಸಾಹೇಬ್ ದೇವರಸ್ ಅವರು ಪ್ರಧಾನಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸಿಎಂ ಎಸ್.ಬಿ. ಚವಾಣ್ ಮತ್ತು ವಿನೋಬಾ ಭಾವೆ ಅವರಿಗೆ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದರು. ಸಂವಾದದ ಮನೋಭಾವದಿಂದ ಅವರು ಬಂಧಿತರ ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಹಾಗೂ ನಿಷೇಧ ಹಿಂಪಡೆಯಲು ಮನವಿ ಮಾಡಿದ್ದರು.

1977 ರಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿ ಚುನಾವಣೆ ಘೋಷಿಸಿದಾಗ, ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಏಕೈಕ ಶಕ್ತಿ ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಮೇಲಿನ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಹಿಂಪಡೆಯುವ ಭರವಸೆ ನೀಡಿ, ಜನತಾ ಪಾರ್ಟಿಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸದಂತೆ ದೇವರಸ್ ಅವರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದರು. ಆದರೆ ದೇವರಸ್ ಇದನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು.

ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ನಂತರ ವೈ.ಬಿ. ಚವಾಣ್ ಅವರು “ಮರೆತುಬಿಡಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷಮಿಸಿ” (Forget and Forgive) ಎಂದು ಮನವಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಹೆಚ್ಚು ಕಿರುಕುಳ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದರೂ ಸಹ, ದೇಶದ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದೇವರಸ್ ಅವರು ಆ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಮೊದಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು.

ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ವಿರುದ್ಧದ ಅಪಪ್ರಚಾರ:
ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ವಹಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅದರ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ವಿರೋಧಿಗಳು ಕಡೆಗಣಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು. ಮಾಜಿ ಐಬಿ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಟಿ.ವಿ. ರಾಜೇಶ್ವರ್ ಮತ್ತು ಎ.ಜಿ. ನೂರಾನಿ, ಬಿಪನ್ ಚಂದ್ರ ಅವರಂತಹ ಮಾರ್ಕ್ಸ್‌ವಾದಿಗಳು ದೇವರಸ್ ಅವರು ಬರೆದ ಪತ್ರಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿ ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಅನ್ನು ಟೀಕಿಸಿದರು.

ಆದರೆ, ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹಿಂಪಡೆದ ನಂತರ, 1977 ನವೆಂಬರ್ 3 ರಂದು ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ನಾರಾಯಣ್ (ಜೆಪಿ) ಅವರು ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಸ್ವಯಂಸೇವಕರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡುವಾಗ: “ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಒಂದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಂಘಟನೆ, ದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ಸಾಟಿಯಾದ ಬೇರಾವ ಸಂಘಟನೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ನೀವೇನಾದರೂ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟರಾಗಿದ್ದರೆ, ನಾನು ಕೂಡ ಫ್ಯಾಸಿಸ್ಟ್” ಎಂದು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದ್ದರು.

ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ, ತುರ್ತುಪರಿಸ್ಥಿತಿಯು ದೇಶದ “ಎರಡನೇ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮ”ವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಆರ್‌ಎಸ್‌ಎಸ್ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಜನರು ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ್ದರು.