ಕೊಡಗಿನ ಮಾನವ-ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಘರ್ಷ: ಕಾಡು ಉಳಿಯಲಿ, ರೈತನೂ ಬದುಕಲಿ!

ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಸರಕಾರದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವದ ಅನುಭವಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದಿಷ್ಟು ಮನದಾಳದ ಮಾತುಗಳು…

ಒಂದು ಕಾಲವಿತ್ತು…
ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದರೆ ಚುಮು ಚುಮು ಚಳಿಯ ನಡುವೆ ಮಂಜಿನಿಂದ ಆವೃತ್ತವಾಗಿರುವ ಹಸಿರು ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಕಾಫಿ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬರುವ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಕಲರವ, ದೂರದಲ್ಲಿ ಕೂಗುವ ಕಾಡುಕೋಳಿ, ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನರಿ, ಕಾಡುಮೊಲ, ಜಿಂಕೆ, ಕಾಡುಕುರಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳು… ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಮ್ಮ ದಿನನಿತ್ಯದ ಬದುಕಿನ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು.
ಅಂದು ಕಾಡು ಕಾಡಾಗಿತ್ತು, ಊರು ಊರಾಗಿತ್ತು. ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಅಂತರವಿತ್ತು. ಸಂಘರ್ಷಗಳೇ ಇರಲಿಲ್ಲ ಎಂದಲ್ಲ, ಆದರೆ ಇಂದು ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಆತಂಕದ ಸ್ವರೂಪವೇ ಬೇರೆಯಾಗಿದೆ.

ಇಂದು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗಿದೆ?
ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಕಾಫಿ ತೋಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಕಾರ್ಮಿಕನಿಗೆ ಮೊದಲು ನೆನಪಾಗುವುದು ಕೆಲಸವಲ್ಲ, ಎಲ್ಲಿ ಆನೆ ಎದುರಾಗುತ್ತದೋ ಎಂಬ ಭಯ! ಸಂಜೆ ತೋಟದಿಂದ ಮನೆಗೆ ಮರಳುವವನಿಗೂ ಅದೇ ಆತಂಕ.
ವರ್ಷವಿಡೀ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಬೆಳೆದ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಒಂದು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಡುಹಂದಿಗಳು ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ. ಬಾಳೆ ಬೆಳೆದರೆ ಆನೆಗಳ ಕಾಟ, ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆದರೆ ಮಂಗಗಳ ಹಾವಳಿ, ಭತ್ತ ಬೆಳೆದರೆ ಕಾಡುಹಂದಿಗಳ ಸಮಸ್ಯೆ. ನವಿಲು, ಮುಳ್ಳುಹಂದಿಗಳಿಂದಲೂ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕಾಡೆಮ್ಮೆಗಳ ಸಂಚಾರ, ಚಿರತೆಗಳ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಜನರಲ್ಲಿ ಆತಂಕವನ್ನು ಇನ್ಞೂ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಹಿಂದೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಈಗ ಅಪರೂಪವಾಗುತ್ತಿವೆ ಎಂದೆನಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಹಾಗಾದರೆ ನಮ್ಮ ಕೊಡಗಿನ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಏನಾಗುತ್ತಿದೆ? ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆಯೇ? ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆಯೇ? ಅಥವಾ ನಾವು ಅವುಗಳ ಬದುಕುವ ಜಾಗವನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ?
ಬಹುಶಃ ಈ ಮೂರೂ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ನಾವು ಉತ್ತರ ಹುಡುಕಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಕಾಡು ಯಾರದ್ದು? ಮನುಷ್ಯನದ್ದೋ, ಪ್ರಾಣಿಗಳದ್ದೋ?
ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತೇವೆ. ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆ ಬೇಕು, ಮನೆ ಬೇಕು, ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಕು, ಉದ್ಯೋಗ ಬೇಕು, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಬೆಳೆಯಬೇಕು. ಇದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೇನೂ ಇಲ್ಲ.
ಆದರೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಶ್ನೆ— ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಮನುಷ್ಯ ಬರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕೋಟ್ಯಂತರ ವರ್ಷಗಳ ಮುಂಚೆಯೇ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದವು. ಕಾಡು, ಬೆಟ್ಟ, ನದಿ, ಹಳ್ಳಗಳು ಅವುಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಾಗಿದ್ದವು.
ಇಂದು ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ರಸ್ತೆಗಳು, ಕಟ್ಟಡಗಳು, ರೆಸಾರ್ಟ್‌ಗಳು, ಕೃಷಿಭೂಮಿ, ವಿದ್ಯುತ್ ಮಾರ್ಗಗಳು ಹೀಗೆ ಒಂದೊಂದಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿವೆ. ನಾವು ‘ನಮ್ಮ ಜಾಗ’ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಂಚಾರ ಮಾರ್ಗಗಳಾಗಿದ್ದಿರಬಹುದು.
ಹಾಗಾದರೆ ಆನೆ ನಮ್ಮ ತೋಟಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದೆಯೇ? ಅಥವಾ ನಾವು ಅದರ ಹಳೆಯ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ತೋಟ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆಯೇ?
ಎಲ್ಲ ಪ್ರಕರಣಗಳಲ್ಲೂ ಇದೇ ಕಾರಣ ಎನ್ನಲಾಗದು. ಆದರೆ ಇಂತಹ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳದೆ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ಹುಡುಕುವುದು ಕಷ್ಟ.
ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಕೊಡಗಿನಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬದುಕುತ್ತಿರುವ ರೈತನನ್ನು ‘ಅತಿಕ್ರಮಣಕಾರ’ನಂತೆ ನೋಡುವುದೂ ಸರಿಯಲ್ಲ. ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬದುಕಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವೋ, ರೈತನಿಗೆ ಅವನ ತೋಟ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಭೂಮಿಯೂ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ.

ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿ – ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಯಾರಿಗಾಗಿ?
ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟವನ್ನು ಉಳಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿ ಬಂದಿದೆ. ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹಾನಿಯಾಗುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶ.
ಇದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಮೊದಲು ಅದರ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅದೇ ರೀತಿ, ಅದನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುವ ಮೊದಲು ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಬದುಕನ್ನೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಕೊಡಗಿನ ರೈತ ಕೇವಲ ಕೃಷಿ ಮಾಡುವವನಲ್ಲ. ಅವನ ಕಾಫಿ ತೋಟದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳಿವೆ, ನೆರಳಿದೆ, ಪಕ್ಷಿಗಳಿವೆ, ಅನೇಕ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಿದೆ. ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಅನೇಕ ಬೆಳೆಗಾರರು ಈ ಪರಿಸರದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಬದುಕಿದ್ದಾರೆ.
ಅಂತಹ ರೈತನಿಗೆ ತನ್ನ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಏನು ಮಾಡಬಹುದು, ಏನು ಮಾಡಬಾರದು ಎಂಬ ಗೊಂದಲ ಮತ್ತು ಭಯ ಉಂಟಾದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರ ನೀಡುವುದು ಸರಕಾರದ ಕರ್ತವ್ಯ.
ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರ ಕಸ್ತೂರಿರಂಗನ್ ವರದಿಯ ಕರಡು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳಿಗೆ ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಆತಂಕಗಳನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಪರಿಸರವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ರೈತನ ಬದುಕನ್ನು ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಬಾರದು. ಅದೇ ರೀತಿ ರೈತನ ಹಕ್ಕಿನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಸರವನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡಬಾರದು.
ಇವೆರಡರ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದೇ ನಿಜವಾದ ಆಡಳಿತದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ.

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಬೆಳೆಯಲಿ, ಆದರೆ ಯಾವ ಬೆಲೆಗೆ?
ಕೊಡಗು ಇಂದು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ. ಪ್ರವಾಸಿಗರು ಬರಲಿ, ಸ್ಥಳೀಯರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಸಿಗಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರ ಬೆಳೆಯಲಿ. ಅದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೇನೂ ಇಲ್ಲ.
ಆದರೆ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಕ್ರಮ ಕಟ್ಟಡಗಳು, ರೆಸಾರ್ಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹೋಂಸ್ಟೇಗಳು ತಲೆಎತ್ತಿದರೆ, ಅದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಯಾರು ಎದುರಿಸಬೇಕು?
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪರಿಸರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಲಯ ಮತ್ತು ಬಫರ್ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿರುವ ಅಕ್ರಮ ವಾಣಿಜ್ಯ ನಿರ್ಮಾಣಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಕುರಿತು ಸರಕಾರದ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆದಿರುವುದು ಸ್ವಾಗತಾರ್ಹ.
ಆದರೆ ಇಲ್ಲೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ — ಇಂತಹ ಅಕ್ರಮ ನಿರ್ಮಾಣಗಳು ನಡೆಯುವಾಗ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಇಲಾಖೆಗಳು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು?
ಒಂದು ಕಟ್ಟಡ ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ರಸ್ತೆ, ವಿದ್ಯುತ್, ನೀರು, ಅನುಮತಿ ಹೀಗೆ ಹಲವು ಹಂತಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಅಕ್ರಮವೆಂದು ಸಾಬೀತಾದ ನಂತರ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಒಂದು ಭಾಗವಾದರೆ, ಅದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇನ್ನೂ ಮುಖ್ಯ.
ಅಷ್ಟಕ್ಕೂ ಎಲ್ಲ ರೆಸಾರ್ಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಹೋಂಸ್ಟೇಗಳು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎನ್ನುವುದೂ ಸರಿಯಲ್ಲ. ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ, ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ನಡೆಯುವ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮವು ಸ್ಥಳೀಯ ಆರ್ಥಿಕತೆಗೆ ನೆರವಾಗಬಹುದು.
ನಮಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ನಿಷೇಧವಲ್ಲ, ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ.

ಪ್ರಪಂಚದ ಇತರ ದೇಶಗಳು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ?
ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ನಮ್ಮ ಕೊಡಗಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾದುದಲ್ಲ.
ಕೀನ್ಯಾ: ಅಲ್ಲಿನ ರೈತರೂ ಆನೆಗಳಿಂದ ಬೆಳೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳನ್ನು ದೂರವಿಡಲು ಜೇನುಗೂಡು ಬೇಲಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಬೆಳೆ ರಕ್ಷಣೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಜೇನು ಉತ್ಪಾದನೆಯ ಅವಕಾಶವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ಬೋಟ್ಸ್‌ವಾನಾ: ಆನೆಗಳ ಹಳೆಯ ಸಂಚಾರ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು (Elephant Corridors) ಉಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.
ಶ್ರೀಲಂಕಾ: ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಕೃಷಿಭೂಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ಸುರಕ್ಷಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಬೇಲಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಜಪಾನ್: ಕಾಡುಹಂದಿ, ಮಂಗ ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಗಳ ಹಾವಳಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ವಿಶೇಷ ಬೇಲಿಗಳು, ನಿಗಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಸಹಕಾರಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಕೆನಡಾ: ಕರಡಿಗಳು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಜನವಸತಿಗೆ ಬರದಂತೆ ಕಸ ಮತ್ತು ಆಹಾರ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

ನೆದರ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ಸ್: ಪ್ರಾಣಿಗಳು ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ದಾಟಲು ವಿಶೇಷ ಹಸಿರು ಸೇತುವೆಗಳು (Eco-ducts) ಮತ್ತು ಅಂಡರ್‌ಪಾಸ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ನಮೀಬಿಯಾ: ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರನ್ನೇ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲುದಾರರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದ ಆದಾಯದಲ್ಲೂ ಅವರಿಗೆ ಪಾಲು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಈ ಎಲ್ಲ ದೇಶಗಳ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿವೆ ಎಂದಲ್ಲ, ಅಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಂದಾಗ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುವುದೊಂದೇ ಪರಿಹಾರವಲ್ಲ ಎಂಬ ಅರಿವು ಅಲ್ಲಿನ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಹಾಗಾದರೆ ಇಂತಹ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಕೊಡಗಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಿಕೊಂಡು ನಾವು ಏಕೆ ಮಾಡಬಾರದು?

ಸರಕಾರ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?
ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಆನೆ ದಾಳಿಯಾದಾಗ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ, ಪರಿಹಾರದ ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬೇಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಆನೆಗಳನ್ನು ಬೇರೆಡೆಗೆ ಓಡಿಸುವ ಯತ್ನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಸಮಸ್ಯೆ!
ಇದಕ್ಕೆ ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರ ಹುಡುಕಬೇಕಾದರೆ ಕೆಲವು ಮೂಲಭೂತ ಕೆಲಸಗಳು ಆಗಲೇಬೇಕು:
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ: ಕೊಡಗಿನ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, ಅವುಗಳ ಸಂಚಾರ ಮಾರ್ಗಗಳು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆಯ ಕುರಿತು ನಿರಂತರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಯಬೇಕು.
ತುರ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಸಂಘರ್ಷ ಹೆಚ್ಚಿರುವ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ತುರ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ ತಂಡಗಳು (Rapid Response Teams), ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತ ಬೇಲಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕು.
ಸರಳ ಪರಿಹಾರ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ: ರೈತರಿಗೆ ಬೆಳೆಹಾನಿಯಾದರೆ ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೆ ಕಚೇರಿಗಳಿಗೆ ಅಲೆದಾಡಿಸುವ ಬದಲು ಸರಳ ಮತ್ತು ತ್ವರಿತ ಪರಿಹಾರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಬೇಕು.
ಕಠಿಣ ನಿಯಂತ್ರಣ: ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿನ ಅಕ್ರಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಅಥವಾ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದೆ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು.
ಸಮುದಾಯ ಸಹಭಾಗಿತ್ವ: ಸ್ಥಳೀಯ ರೈತರು, ಕಾರ್ಮಿಕರು, ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯವರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಮಿತಿ ರೂಪಿಸಬೇಕು.
ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಯೋಜನೆಗಳು ಕೇವಲ ಕಾಗದದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯದೆ ನೆಲಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಯೋಚಿಸೋಣ…
ಒಬ್ಬ ರೈತ ತನ್ನ ತೋಟದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾನೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಲ ಮಾಡಿರಬಹುದು, ಕಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಕೂಲಿ ಕೊಟ್ಟಿರಬಹುದು, ವರ್ಷವಿಡೀ ಬೆವರುತ್ತಿರ್ಬಹುದು. ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಆನೆಗಳ ಹಿಂಡು ಬಂದು ಆ ಬೆಳೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಮರುದಿನ ಆ ರೈತನಿಗೆ ನಾವು ಏನು ಹೇಳಬೇಕು?
“ಆನೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಬೇಕು, ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ” ಎನ್ನುವುದೇ?
ಅದೇ ರೀತಿ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ನೀರು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಬಂದ ಆನೆಯನ್ನು ಕಂಡು “ಇದನ್ನು ಕೊಂದುಬಿಡಿ” ಎನ್ನುವುದೂ ಸರಿಯೇ?
ಎರಡೂ ಉತ್ತರಗಳು ತಪ್ಪೇ.
ರೈತನ ನಷ್ಟವನ್ನೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಆನೆಯ ಬದುಕನ್ನೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇದರ ನಡುವೆ ಸರಕಾರ, ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಮಾಜ ಸೇರಿ ಸಮತೋಲಿತ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಕೊನೆಯದಾಗಿ…
ಕೊಡಗು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಲ್ಲ; ಅದು ಸಾವಿರಾರು ಕುಟುಂಬಗಳ ಬದುಕು. ಅದು ಕಾಫಿ ತೋಟಗಳು, ಭತ್ತದ ಗದ್ದೆಗಳು, ನದಿಗಳು, ಬೆಟ್ಟಗಳು, ಕಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಜೀವಿಗಳ ನೆಲೆ.
ಇಂದು ನಾವು ಕಾಡಾನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಹಿಂದೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕೆಲವು ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಏಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಯಬೇಕಾಗಿದೆ.
ನಾಳೆ ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳು ಆನೆ, ಜಿಂಕೆ, ನರಿ, ಕಾಡುಕೋಳಿ ಮತ್ತು ಇತರ ವನ್ಯಜೀವಿಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ, ಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಸಂಗ್ರಹಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡುವಂತಾಗಬಾರದು.

ಹಾಗೆಯೇ, ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳು ಕೃಷಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ಹೋಗುವಂತೆ, ತೋಟದ ಕಾರ್ಮಿಕರು ಜೀವಭಯದಿಂದ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಬರದಂತೆ, ರೈತರು ತಮ್ಮದೇ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಬದುಕಲಾಗದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯೂ ಬರಬಾರದು.
ಸರಕಾರದ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ‘ಎಷ್ಟು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸಿದೆ’ ಎಂಬುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅಳೆಯಬಾರದು. ಎಷ್ಟು ಮಾನವ ಜೀವಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿದೆ, ಎಷ್ಟು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದೆ, ಎಷ್ಟು ರೈತರ ನಷ್ಟವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಿದೆ ಮತ್ತು ಎಷ್ಟು ಸಂಘರ್ಷಗಳನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ ಎಂಬುದರಿಂದಲೂ ಅಳೆಯಬೇಕು.
ನಮ್ಮ ಮುಂದಿರುವ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆ ‘ಮನುಷ್ಯ ಮುಖ್ಯವೋ, ಪ್ರಾಣಿ ಮುಖ್ಯವೋ’ ಎನ್ನುವುದಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಎರಡೂ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಬದುಕುವಂತಹ ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಾವು ನಿರ್ಮಿಸಬಲ್ಲವೇ ಎನ್ನುವುದೇ ಆಗಿದೆ.
ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಯತ್ನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಮನುಷ್ಯನ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೊರೊನಾ ಮಹಾಮಾರಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾವು ಅರಿತುಕೊಂಡೆವು. ಮನುಷ್ಯನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸ್ಥಗಿತಗೊಂಡಾಗ ಪ್ರಕೃತಿ ತನ್ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ತಾನೇ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿತು.
ಆದರೆ ಒಂದು ಸತ್ಯವನ್ನು ನಾವು ಮರೆಯಬಾರದು

ಪ್ರಕೃತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ಇಲ್ಲ.
ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಪ್ರಾಣಿ, ಪಕ್ಷಿ, ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವುದಲ್ಲ; ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವೇ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು!
ಕಾಡು ಉಳಿಯಲಿ, ರೈತನೂ ಬದುಕಲಿ. ವನ್ಯಜೀವಿಗಳೂ ಬಾಳಲಿ, ಕೊಡಗಿನ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯೂ ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಜೀವಿಸಲಿ.