ಬಟುಕೇಶ್ವರ ದತ್ ಪುಣ್ಯಸ್ಮರಣೆ: ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ, ನಂತರ ತಮ್ಮದೇ ಗೌರವಕ್ಕಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ

ನವದೆಹಲಿ: 1929ರ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಬಾಂಬ್ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಹೆಗಲಿಗೆ ಹೆಗಲು ಕೊಟ್ಟು ನಿಂತ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಬಟುಕೇಶ್ವರ ದತ್, ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕ್ರೂರ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಜೀವಮಾನವಿಡೀ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು.

ಜುಲೈ 20 ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಹಾಗೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಬಟುಕೇಶ್ವರ ದತ್ ಅವರ ಪುಣ್ಯಸ್ಮರಣೆಯಾಗಿದೆ. ದೇಶದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಮಾಡಿದ ತ್ಯಾಗಗಳು ಅಗಾಧವಾಗಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅವರ ಜೀವನವು ಅನೇಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರು ಎದುರಿಸಿದ ದುರಂತದ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ತ್ಯಾಗಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರ ಹಲವು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದ ನಡವಳಿಕೆಯನ್ನೂ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಆಲೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಅಧ್ಯಾಯಗಳಿವೆ. ಬಟುಕೇಶ್ವರ ದತ್ ಅವರ ಜೀವನ ಅಂತಹದ್ದೇ ಒಂದು ಮಾರ್ಮಿಕ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕ್ರೂರ ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಂಡು ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ತಮ್ಮ ಯೌವನವನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದರೂ, ಭಾರತ ಸ್ವತಂತ್ರವಾದ ನಂತರ ಅವರು ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಣಗಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಸಲಹಲು ಅವರು ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿ (ಟೂರಿಸ್ಟ್ ಗೈಡ್) ಮತ್ತು ನಂತರ ಸಿಗರೇಟ್ ಕಂಪನಿಯೊಂದರ ಏಜೆಂಟ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ದುರದೃಷ್ಟಕರ ಘಟನೆಯೆಂದರೆ, ಪಟ್ನಾದ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬರು ಅವರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರೇ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ರೂಪದ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದರೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.

ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಜೀವನದ ಆರಂಭ:

ಬಟುಕೇಶ್ವರ ದತ್ ಅವರು 1910ರ ನವೆಂಬರ್ 18ರಂದು ಬಂಗಾಳದ ವರ್ಧಮಾನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ದೇಶಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಅವರಿಗೆ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ರಕ್ತಗತವಾಗಿ ಬಂದಿತ್ತು. ಬಟುಕೇಶ್ವರ ದತ್ ಅವರನ್ನು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ‘ಮೋಹನ್’ ಮತ್ತು ‘ಬಟ್ಟು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರ ತಂದೆ ಬಿಹಾರಿ ದತ್ ಸಮಾಜ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರೆ, ತಾಯಿ ಕಾಮಿನಿ ದೇವಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಗೃಹಿಣಿಯಾಗಿದ್ದರು.

ಬಟುಕೇಶ್ವರ ಅವರು ಚಿಕ್ಕವರಿದ್ದಾಗಲೇ ಅವರ ಕುಟುಂಬವು ಕಾನ್ಪುರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಅವರ ಬಾಲ್ಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗ ಕಳೆಯಿತು. ಪ್ರೌಢಶಾಲಾ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಅವರು ಸುರೇಂದ್ರನಾಥ ಪಾಂಡೆ ಮತ್ತು ವಿಜಯ್ ಕುಮಾರ್ ಸಿನ್ಹಾ ಎಂಬ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ಅವರು ಇವರನ್ನು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಚಳವಳಿಗೆ ಸೇರಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದರು.

ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬದಲಿಸಿದ ಘಟನೆ:

ಕಾನ್ಪುರದ ‘ಮಾಲ್ ರಸ್ತೆ’ಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘಟನೆಯೊಂದು ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಯುರೋಪಿಯನ್ನರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಿದ್ದ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೈನಿಕನೊಬ್ಬ ನಿರಪರಾಧಿ ಭಾರತೀಯ ಮಗುವನ್ನು ಕರುಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಥಳಿಸುವುದನ್ನು ಅವರು ಕಂಡರು. ಈ ಕ್ರೌರ್ಯವು ಯುವ ಬಟುಕೇಶ್ವರ ದತ್ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಡಳಿತದ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುವ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿತು.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾನ್ಪುರವು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತ್ತು. ‘ಪ್ರತಾಪ್’ ಪತ್ರಿಕೆಯು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಿಗೆ ಮುಖ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ ಬಿಂದುವಾಗಿತ್ತು. ಅದರ ಸಂಪಾದಕ ಸುರೇಶ್ ಚಂದ್ರ ಭಟ್ಟಾಚಾರ್ಯ ಅವರ ಮೂಲಕ, ಬಟುಕೇಶ್ವರ ದತ್ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (HRA) ಸೇರಿದರು ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ನಿಕಟ ಬಾಂಧವ್ಯ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರು. 1924ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ಆಜಾದ್ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರು.

ಕಾಕೋರಿ ಪಿತೂರಿ ಪ್ರಕರಣದ ನಂತರ, ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮರುಸಂಘಟಿಸಿ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನ್ ಸೋಷಿಯಲಿಸ್ಟ್ ರಿಪಬ್ಲಿಕನ್ ಅಸೋಸಿಯೇಷನ್ (HSRA) ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಬಟುಕೇಶ್ವರ ದತ್ ಅವರು ಬಾಂಬ್ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದು, ಅದರಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ನುರಿತ ತಜ್ಞರಾದರು.

1929ರ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಬಾಂಬ್ ಪ್ರಕರಣ:

1929ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಲೆಜಿಸ್ಲೇಟಿವ್ ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಬಾಂಬ್ ಪ್ರಕರಣದ ನಂತರ ಬಟುಕೇಶ್ವರ ದತ್ ಅವರ ಹೆಸರು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ತಿಳಿಯಿತು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ದಮನಕಾರಿ ಕಾನೂನುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಲು ಮತ್ತು “ಕಿವುಡ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಕೇಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಲು” ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಬಟುಕೇಶ್ವರ ದತ್ ಅವರು ಅಸೆಂಬ್ಲಿ ಒಳಗೆ ಪ್ರಾಣಾಪಾಯವಿಲ್ಲದ ಬಾಂಬ್‌ಗಳನ್ನು ಎಸೆದರು. ಘಟನೆಯ ಬೆನ್ನಲ್ಲೇ ಇಬ್ಬರೂ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ಬಂಧನಕ್ಕೊಳಗಾದರು.

ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಕ್ರೂರ ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆ:

ಈ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರಿಗೆ ಗಲ್ಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿದರೆ, ಬಟುಕೇಶ್ವರ ದತ್ ಅವರಿಗೆ ಜೀವಾವಧಿ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರನ್ನು ಮೊದಲು ಅಂಡಮಾನ್‌ನ ಭಯಾನಕ ‘ಸೆಲ್ಯುಲಾರ್ ಜೈಲಿಗೆ’ (ಕಾಳಾಪಾನಿ) ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು, ನಂತರ ಹಜಾರಿಬಾಗ್, ದೆಹಲಿ ಮತ್ತು ಬಾಂಕಿಪುರ ಜೈಲುಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು. ಜೈಲಿನಲ್ಲಿ ಅವರು ತೀವ್ರವಾದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು, ಅದು ಅವರ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಹಾಳುಮಾಡಿತು.

1938ರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕೆಂಬ ಷರತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಜೈಲಿನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದರು. ಬಿಡುಗಡೆಯ ನಂತರ ಅವರು ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಅಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಚಳವಳಿಗೆ ಸೇರಿದರು. 1942ರ ‘ಕ್ವಿಟ್ ಇಂಡಿಯಾ’ (ಭಾರತ ಬಿಟ್ಟು ತೊಲಗಿ) ಚಳವಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬಂಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂತಿಮವಾಗಿ 1945ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಜೈಲಿನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದರು.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯೋತ್ತರ ಭಾರತದ ಕಷ್ಟಗಳು

ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಿಕ್ಕ ನಂತರ ಬಟುಕೇಶ್ವರ ದತ್ ಮದುವೆಯಾಗಿ ಪಟ್ನಾದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಆದರೆ, ಅನೇಕರು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದಂತೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವು ಅವರಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ತರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೆಣಗಾಡಿದರು; ಮೊದಲು ಪ್ರವಾಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿ, ನಂತರ ಸಿಗರೇಟ್ ಕಂಪನಿಯ ಏಜೆಂಟ್ ಆಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು. ಪಟ್ನಾದ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿ ಅವರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಒದಗಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿದ್ದು, ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿಗಳು ಎದುರಿಸಿದ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ಹಿಡಿದ ಕೈಗನ್ನಡಿಯಾಗಿದೆ.

ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳು:

ಅವರಿಗೆ ಮಾನ್ಯತೆ ಸಿಗುವುದು ತಡವಾಯಿತು. 1958ರಲ್ಲಿ ಬಟುಕೇಶ್ವರ ದತ್ ಅವರಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಮಾನ್ಯತೆ ನೀಡಿ, ಬಿಹಾರ ವಿಧಾನ ಪರಿಷತ್ತಿಗೆ ನಾಮನಿರ್ದೇಶನ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅಷ್ಟರಲ್ಲಾಗಲೇ ವರ್ಷಗಳ ಜೈಲು ಶಿಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಚಿತ್ರಹಿಂಸೆಯಿಂದಾಗಿ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸಿತ್ತು. ನಂತರ ಅವರನ್ನು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಬಿಹಾರದಿಂದ ದೆಹಲಿಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಅವರ ಸ್ಥಿತಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು. ಬಟುಕೇಶ್ವರ ದತ್ ಅವರು 1965ರ ಜುಲೈ 20 ರಂದು ನಿಧನರಾದರು. ಅವರ ಪುಣ್ಯಸ್ಮರಣೆಯಂದು, ಭಗತ್ ಸಿಂಗ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ತೋರಿದ ಭಯರಹಿತ ಪಾತ್ರಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ನಂತರವೂ ಅವರು ಅನುಭವಿಸಿದ ಕಷ್ಟಗಳು, ಗೌರವ ಮತ್ತು ಉಳಿವಿಗಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ಹೋರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಬಟುಕೇಶ್ವರ ದತ್ ಅವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.