ಗೋರ್ಟಾ: ಸ್ಮಾರಕ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತೇ ಹೊರತು, ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯ ಸಿಕ್ಕಿತೇ?

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17 ಬಂದಾಗ ಮಾತ್ರ ಗೋರ್ಟಾ ನೆನಪಾಗಬೇಕೇ?

ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17ರಂದು ಧ್ವಜಾರೋಹಣ, ಪುಷ್ಪನಮನ, ಭಾಷಣಗಳು, ಹುತಾತ್ಮರ ಸ್ಮರಣೆ. ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಘೋಷಣೆಗಳು. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಮುಗಿದ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಗೋರ್ಟಾ ತನ್ನದೇ ಮೌನಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತದೆ.

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಕೇಳುವುದು ಗೋರ್ಟಾದ ಜನರಿಗೂ, ಈ ನೆಲದ ಇತಿಹಾಸ`ವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವವರಿಗೂ ಬೇಸರದ ಸಂಗತಿಯೇ ಸರಿ. ಆದರೆ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದರೂ ಅದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರ ಸಿಗದಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೇಳಲೇಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಬೀದರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹುಲಸೂರು ತಾಲೂಕಿನ ಗೋರ್ಟಾ ಕೇವಲ ಒಂದು ಗ್ರಾಮವಲ್ಲ. ಅದು ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸಂಸ್ಥಾನದ ವಿಮೋಚನಾ ಹೋರಾಟದ ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ತನ್ನ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹೊತ್ತಿರುವ ಸ್ಥಳ. 1948ರ ಮೇ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ನಿಜಾಮರ ಆಡಳಿತದ ರಜಾಕಾರರ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 200 ಜನರು ಹತ್ಯೆಗೀಡಾದರು ಎಂಬ ದಾಖಲೆಗಳು ಮತ್ತು ವರದಿಗಳಿವೆ. ಕೆ.ಎಂ. ಮುನ್ಷಿಯವರ “End of an Era” ಕೃತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಗೋರ್ಟಾ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡದ ಕುರಿತು ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.

ಆದರೆ ಇತಿಹಾಸದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕೇವಲ ಹತ್ಯೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಗೋರ್ಟಾದ ಕಥೆ ಎಂದರೆ ದಮನದ ವಿರುದ್ಧ ನಿಂತ ಜನರ ಕಥೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬಂದ ನಂತರವೂ ನಿಜಾಮರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗದ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸಂಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಜನರು ಎದುರಿಸಿದ ಸಂಕಷ್ಟದ ಕಥೆ. ಕೊನೆಗೆ 1948ರ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ನಲ್ಲಿ ಹೈದರಾಬಾದ್ ಸಂಸ್ಥಾನ ಭಾರತಕ್ಕೆ ವಿಲೀನವಾದ ವಿಮೋಚನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಒಂದು ನೋವಿನ ಅಧ್ಯಾಯ.

ಹೀಗಿರುವಾಗ ಗೋರ್ಟಾದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಕೇವಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಸ್ಮರಣೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಬೇಕೇ?
2014ರಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರಕ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಶಿಲಾನ್ಯಾಸ ನಡೆಯಿತು. 2023ರಲ್ಲಿ ಗೋರ್ಟಾ ಹುತಾತ್ಮರ ಸ್ಮಾರಕ ಮತ್ತು ಸರ್ದಾರ್ ವಲ್ಲಭಭಾಯಿ ಪಟೇಲ್ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಗೃಹ ಸಚಿವ ಅಮಿತ್ ಶಾ ಉದ್ಘಾಟಿಸಿದರು. ಅದೇ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ₹50 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲ ಸ್ಮೃತಿ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಲೈಟ್–ಸೌಂಡ್ ಶೋ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನೂ ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು.

ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸ್ಮಾರಕ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾಗಿದೆಯೇ ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದಲ್ಲ.
ಉದ್ಘಾಟನೆಯ ನಂತರ ಗೋರ್ಟಾದ ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಏನು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ?
ಒಂದು ಸ್ಮಾರಕ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಿಸುವುದರಿಂದ ಇತಿಹಾಸ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಪೂರ್ಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ಮಾರಕಕ್ಕೆ ರಸ್ತೆ ಬೇಕು. ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಬೇಕು. ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಬೇಕು. ಶೌಚಾಲಯ ಬೇಕು. ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಬೇಕು. ಪ್ರವಾಸಿಗರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಕೇಂದ್ರ ಬೇಕು. ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರು ಬೇಕು. ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಬೇಕು. ಹಳೆಯ ದಾಖಲೆಗಳು, ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು, ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಮೌಖಿಕ ಇತಿಹಾಸಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ಆರ್ಕೈವ್ ಬೇಕು.

ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ಗೋರ್ಟಾ ಏಕೆ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ದೇಶದ ಯುವಜನತೆಗೆ ತಿಳಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಬೇಕು.
ಇಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ, ದೆಹಲಿಯ ಯುವಕನಿಗೆ ಅಥವಾ ದೇಶದ ಬೇರೆ ಭಾಗದ ನಾಗರಿಕನಿಗೆ ಗೋರ್ಟಾದ ಇತಿಹಾಸ ಎಷ್ಟು ಗೊತ್ತು? ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟದ ಅನೇಕ ಅಧ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ನಾವು ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪಡೆದ ನಂತರವೂ ಭಾರತದ ಏಕೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ನಡೆದ ಹೋರಾಟದ ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸಗಳು ಎಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿಗೆ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಬಳಿಗೆ ತಲುಪಿವೆ?

ಗೋರ್ಟಾದ ಸಮಸ್ಯೆ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇದೆ. ನಾವು ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದೇವೆ; ಆದರೆ ಸ್ಮರಣೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದೇವೆಯೇ?
ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವನ್ನಾಗಿ ಘೋಷಿಸುವುದು ಸುಲಭ. ಅದನ್ನು ಜೀವಂತ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸುವುದು ನಿಜವಾದ ಸವಾಲು.

ಸರ್ಕಾರವು ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಈಗ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆ ನೀಡಬೇಕಿದೆ. ಗೋರ್ಟಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಹಣ ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ? ಯಾವ ಇಲಾಖೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊತ್ತಿದೆ? ₹50 ಕೋಟಿ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸ್ಥಿತಿ ಏನು? ಕಾಮಗಾರಿಗೆ ಗಡುವು ಏನು? ನಿರ್ವಹಣೆ ಯಾರ ಹೊಣೆ? ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಇಲಾಖೆಯ ಪಾತ್ರವೇನು? ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಪಾತ್ರವೇನು?

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರ ನೀಡುವುದು ಯಾರ ಮೇಲೂ ಉಪಕಾರ ಮಾಡುವುದಲ್ಲ; ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಣ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಇತಿಹಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ನೀಡಬೇಕಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ಉತ್ತರವಾಗಿದೆ.

ಗೋರ್ಟಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲ. ಸ್ಥಳೀಯ ಜನರ ಜೀವನಮಟ್ಟವೂ ಅದರ ಭಾಗವಾಗಬೇಕು. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮದಿಂದ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಬೇಕು. ಸ್ಥಳೀಯ ಯುವಕರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ, ನಿರ್ವಹಣೆ, ಆತಿಥ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶಗಳು ಸಿಗಬೇಕು. ಸ್ಥಳೀಯ ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಆಹಾರ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ಜನಪದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನೂ ಈ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸಬೇಕು.

ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ಗೋರ್ಟಾದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸುವ ಕೆಲಸ ತುರ್ತಾಗಿ ನಡೆಯಬೇಕು. ಬದುಕುಳಿದವರ ಕುಟುಂಬಗಳ ಮೌಖಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು, ಹಳೆಯ ದಾಖಲೆಗಳು, ಸ್ಥಳೀಯ ಹಾಡುಗಳು, ಛಾಯಾಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಈಗಿರುವ ಪೀಳಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸದಿದ್ದರೆ, ನಾಳೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಕಳೆದುಹೋಗಬಹುದು.

ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಹೂವು ಹಾಕುವುದು ಅಲ್ಲ. ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಉಳಿಸುವುದು. ಗೋರ್ಟಾದ ಹುತಾತ್ಮರನ್ನು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂದು ದಿನ ಸ್ಮರಿಸಿ ಉಳಿದ 364 ದಿನ ಮರೆತುಬಿಡುವುದು ಅವರ ತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ನ್ಯಾಯವಲ್ಲ. ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 17 ಒಂದು ಆಚರಣೆಯ ದಿನವಾಗಿರಬಹುದು; ಆದರೆ ಗೋರ್ಟಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸ ಸಂರಕ್ಷಣೆ 365 ದಿನಗಳ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಬೇಕು.

ಇದು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಪಕ್ಷದ ವಿರುದ್ಧದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ. ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿರುವವರು ಯಾರು ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತ, ಗೋರ್ಟಾದ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸ್ಥಾನವಿದೆ ಎಂಬುದೇ ಮುಖ್ಯ.

ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸರ್ಕಾರಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ನಾಯಕರು ಬದಲಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇತಿಹಾಸ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ಗೋರ್ಟಾ ಕೇಳುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸರಳ. “ನಮ್ಮನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಸಾಕೇ? ನಮ್ಮ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಉಳಿಸುವುದಿಲ್ಲವೇ?”
ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಷಣದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಅಗತ್ಯವಿರುವುದು ಕಾರ್ಯಯೋಜನೆ.
ಅಗತ್ಯವಿರುವುದು ಅನುದಾನ.
ಅಗತ್ಯವಿರುವುದು ಸಮಯಮಿತಿ.
ಅಗತ್ಯವಿರುವುದು ಜವಾಬ್ದಾರಿ.
ಗೋರ್ಟಾ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ಪುಟವಲ್ಲ. ಅದು ನಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ಏಕೀಕರಣದ ಬೆಲೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಜೀವಂತ ಸಾಕ್ಷಿ.
ಆ ಸಾಕ್ಷಿಗೆ ಕೇವಲ ಸ್ಮಾರಕವಲ್ಲ—ಸಂಪೂರ್ಣ ಗೌರವ ಬೇಕು. ಮತ್ತು ಆ ಗೌರವವನ್ನು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಘೋಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಬೇಕು.

• ಸಿದ್ದು ವಾಲೆ