ಛಬ್ಬಿಯ ವರಸಿದ್ಧಿ ವಿನಾಯಕ, ತಿಲಕರಿಗಿಂತಲೂ ಮೊದಲೇ ಛಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ

ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕರು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣೋಶೋತ್ಸವ ಆರಂಭಿಸುವ ಮುನ್ನವೇ, ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಕೆಂಪು ಸಿಂಧೂರದ ಗಣೇಶೋತ್ಸವವು ಸಾರ್ವಜನಕೀಕರಣವಾಗಿ, ಈ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಎರಡು ಶತಮಾನ ಗಳಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಅದೇ ಕುಟುಂಬದ ಏಳು ತರೆಮಾರಿನವರು, ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ಬಳಿಯ ಛಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅದ್ದೂರಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸುವ ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳ ಮೇಲೊಂದು ಬೆಳಕು.

ವಕ್ರತುಂಡ ಮಹಾಕಾಯ ಸೂರ್ಯಕೋಟಿ ಸಮಪ್ರಭಃ ।
ನಿರ್ವಿಘ್ನಂ ಕುರು ಮೇ ದೇವ ಸರ್ವಕಾರ್ಯೇಷು ಸರ್ವದಾ ॥

ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಶುಭಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲು ನೆನೆಯುವ ಮೊದಲ ದೇವರು ಶ್ರೀ ಗಣಪತಿ. ವಿಘ್ನಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವವನು, ಬುದ್ಧಿ–ವಿದ್ಯೆ ನೀಡುವವನು, ಸಿದ್ಧಿ–ಸಂಪತ್ತು ಕರುಣಿಸುವವನು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ಗಣೇಶನು ಕೋಟ್ಯಂತರ ಭಾರತೀಯರ ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಊರಿಗೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ಗಣಪತಿ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಸ್ಥಳೀಯ ಆಚರಣೆ ಅಥವಾ ಭಕ್ತಿಯ ಪರಂಪರೆ ಇದೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ, ಆರು–ಏಳು ತಲೆಮಾರುಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಇಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಸಾವಿರಾರು–ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿರುವುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಪರೂಪ. ಅಂತಹ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕ್ಷೇತ್ರವೇ ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಛಬ್ಬಿ ಗ್ರಾಮದ ವರಸಿದ್ಧಿ ವಿನಾಯಕ.

ಇಲ್ಲಿನ ಗಣಪತಿಯ ವಿಶೇಷತೆ ಕೇವಲ ಅವನ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿಲ್ಲ. 1827ರಿಂದ ಮುಂದುವರಿದು ಬಂದಿರುವ ಕುಟುಂಬ ಪರಂಪರೆ, ಸಂತಾನಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ನಂಬಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿರುವ ಕಥೆ, ಕೇವಲ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ, 21 ಇಂಚಿನ ಸಿಂಧೂರ ಗಣಪತಿ, ಏಳು ಕುಲಕರ್ಣಿ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯಂದು ಹರಿದುಬರುವ ಭಕ್ತಸಾಗರ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಛಬ್ಬಿಯನ್ನು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಕೇಂದ್ರ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಸಚಿವಾಲಯದ ಉತ್ಸವ್ ಪೋರ್ಟಲ್ ಕೂಡ ಛಬ್ಬಿ ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು 1827ರಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ದಾಖಲಿಸಿದೆ.

ಛಬ್ಬಿ ಎಲ್ಲಿದೆ?
ಛಬ್ಬಿ ಗ್ರಾಮವು ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ತಾಲ್ಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 15–18 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದಲ್ಲಿದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮ. ಆದರೆ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯ ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮವೇ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಭಕ್ತಿಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

1827ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಕಥೆ
ಛಬ್ಬಿಯ ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಕಥೆಯ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮಪ್ಪ ಶಾನುಭೋಗ/ಕುಲಕರ್ಣಿ ಎಂಬ ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯರ ಹೆಸರು ಬರುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 1827ರಲ್ಲಿ ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದೆ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ತಮ್ಮಪ್ಪಣ್ಣನ ಮನೆಗೆ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಎಂಬ ಅವಧೂತರು/ಸಂತರು ಆಗಮಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಕುಟುಂಬದ ಪರಂಪರೆ. ಅವರ ಆತಿಥ್ಯದಿಂದ ಸಂತುಷ್ಟರಾದ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು, ಸಿಂಧೂರದ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಗಣೇಶನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೂರು ದಿನ ಪೂಜಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದರು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಅದರಂತೆ ತಮ್ಮಪ್ಪಣ್ಣ ಕುಟುಂಬವು ಕೆಂಪು ಗಣೇಶನನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿತು. ಮುಂದೆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸಂತಾನಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು ಎಂಬುದು ಈ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನಂಬಿಕೆ. ಈ ಘಟನೆ ನಡೆದ ನಂತರ ಆ ಪೂಜೆ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ.

ಒಂದು ವರ್ಷ… ಎರಡು ವರ್ಷ… ಒಂದು ತಲೆಮಾರು… ಎರಡು ತಲೆಮಾರು… ಹೀಗೆ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲ ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಮುಂದುವರಿಯಿತು. ಇಂದಿಗೆ ಆ ಕುಟುಂಬದ ಆರು–ಏಳು ತಲೆಮಾರುಗಳು ಈ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿವೆ.
ಇದು ದೇವಾಲಯದ ಗಣಪತಿಯಲ್ಲ. ಒಂದು ಮನೆತನದ ಗಣಪತಿ ಉತ್ಸವ!

ಛಬ್ಬಿ ಗಣಪತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಅಪರೂಪದ ಸಂಗತಿಯೇ ಇದು. ಇದು ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ದೊಡ್ಡ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿತವಾಗಿದ್ದ ಗಣಪತಿಯಲ್ಲ. ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಆರಂಭವಾದ ಮನೆತನದ ಗಣಪತಿ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಭಕ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಒಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಿಕರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು. ಅವರು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು. ಛಬ್ಬಿಗೆ ಹೋಗಿ ಗಣಪತಿ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದರೆ ಹರಕೆ ಈಡೇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಹರಡಿತು. ಹೀಗೆ ಮನೆಯ ಹಬ್ಬ ಕ್ರಮೇಣ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಕ್ತಿಯ ಉತ್ಸವವಾಯಿತು.

2026: ದ್ವಿಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ಸಂಭ್ರಮ!
1827ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಪರಂಪರೆ 2026ಕ್ಕೆ 200ನೇ ವರ್ಷದ ಆಚರಣೆಯ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದೆ. ಅಂದರೆ 2026ರ ಛಬ್ಬಿ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾರ್ಷಿಕ ಹಬ್ಬವಲ್ಲ. ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಸ್ಮರಣೆಯ ವರ್ಷ. 2026ರ ದ್ವಿಶತಮಾನೋತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 14ರಿಂದ 16ರವರೆಗೆ ಮೂರು ದಿನಗಳ ವಿಶೇಷ ಆಚರಣೆಯ ಮಾಹಿತಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತು. ಏಳು ಕುಲಕರ್ಣಿ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುವ ಪರಂಪರೆ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. 1827ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಪೂಜೆ 2026ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ನಿಂತಿರುವುದು ಛಬ್ಬಿಯ ವಿಶೇಷತೆ.

ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಗಣಪತಿಯೇ ಏಕೆ?
ಛಬ್ಬಿ ಗಣಪತಿಯನ್ನು ನೋಡಿದ ತಕ್ಷಣ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುವುದು ಅದರ ಸಿಂಧೂರದ ಕೆಂಪು ವರ್ಣ. ಇಲ್ಲಿನ ಗಣಪತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಹಳದಿ, ಕಿತ್ತಳೆ, ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಿಂಧೂರದ ಕೆಂಪು ಸ್ವರೂಪ. ಇದೇ ಛಬ್ಬಿ ಗಣಪತಿಯ ದೊಡ್ಡ ಗುರುತು. ವರ್ಷದಿಂದ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಈ ಕೆಂಪು ಗಣಪತಿಯ ಪರಂಪರೆ ಮುಂದುವರಿದಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಛಬ್ಬಿ ಸಿಂಧೂರ ಗಣಪತಿ ಎಂಬ ಹೆಸರೇ ಪ್ರಚಲಿತವಾಗಿದೆ.

21 ಇಂಚಿನ ಗಣಪತಿ
ಛಬ್ಬಿಯ ಗಣಪತಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಗಮನಾರ್ಹ ವಿಶೇಷತೆ ಅದರ ಗಾತ್ರ. ಸುಮಾರು 21 ಇಂಚಿನ ಸಿಂಧೂರ ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಹೊಸದಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಯಾಗುವ ಈ ಮೂರ್ತಿಯ ರೂಪ, ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಪೂಜಾ ವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬ ಪರಂಪರೆಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 2022ರ ವರದಿಗಳೂ 21 ಇಂಚಿನ ಸಿಂಧೂರ ಗಣಪತಿಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ದಾಖಲಿಸಿವೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಣಪತಿಯಂತಿಲ್ಲ ಇಲ್ಲಿನ ಗಣಪತಿ!
ಛಬ್ಬಿ ಗಣಪತಿಯ ವಿಗ್ರಹದ ಮುದ್ರೆ ಮತ್ತು ಕೈಗಳಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುಗಳೇ ಅದರ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುರುತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಣಪತಿಯ ಒಂದು ಕೈ ಅಭಯ ಅಥವಾ ಆಶೀರ್ವಾದದ ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ನಾವು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಛಬ್ಬಿಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಗಣಪತಿಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ:

ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮುರಿದ ದಂತ
ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಲಿಂಗ
ಹಿಂಬದಿಯ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಆಯುಧಗಳು
ಇರುವ ರೂಪವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸ್ಥಳೀಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದಲೇ ಛಬ್ಬಿಯ ಗಣಪತಿಯ ಮೂರ್ತಿ ಇತರೆ ಗಣಪತಿ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಗಿಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ.

ಮೂರು ದಿನ ಮಾತ್ರ!
ಛಬ್ಬಿಯ ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಅತ್ಯಂತ ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಅಂಶವೇ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಆಚರಣೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯಂದು ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ, ಅಭಿಷೇಕ, ಅಲಂಕಾರ, ಆರತಿ, ಪಾರಾಯಣ ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ದರ್ಶನ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಮೂರನೇ ದಿನದ ರಾತ್ರಿ ವಿಸರ್ಜನಾ ವಿಧಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ವರದಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಗಣಪತಿಯನ್ನು ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯ ದಿನ ಸಂಜೆ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ, ಮೂರನೇ ದಿನ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ನಂತರ ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವಿದೆ. ಅಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಗಣೇಶೋತ್ಸವವು ಹತ್ತು ದಿನಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲ. ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಪೂರ್ಣವಾಗುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕುಟುಂಬ–ಭಕ್ತಿ ಪರಂಪರೆ.

ಹಗಲು–ರಾತ್ರಿ ದರ್ಶನ!
ಮೂರು ದಿನಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಪಾರವಾಗುವುದರಿಂದ ಹಗಲು–ರಾತ್ರಿ ಎನ್ನದೆ ದರ್ಶನದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಹಲವು ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳಷ್ಟು ಉದ್ದದ ಸರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತು ದರ್ಶನ ಪಡೆದಿರುವ ವರದಿಗಳೂ ಬಂದಿವೆ. ಮೂರು ದಿನಗಳ ಉತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಕ್ತರು ಛಬ್ಬಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ್ದರೆ, ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರ ಸಂಖ್ಯೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿದೆ ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಮೂರು ಲಕ್ಷದವರೆಗೆ ಭಕ್ತರು ಛಬ್ಬಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಲಕ್ಷದವರೆಗಿನ ಭಕ್ತರು ಮೂರು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿರುವುದೂ ಇದೆ. ಈ ಸಂಖ್ಯೆ ಕುಟುಂಬ/ಸ್ಥಳೀಯ ಅಂದಾಜು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ.

ಗಣಪತಿ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದಲೂ ಭಕ್ತರು!
ಛಬ್ಬಿ ಈಗ ಕೇವಲ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಬ್ಬವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ, ಧಾರವಾಡ, ಗದಗ, ಹಾವೇರಿ, ಬೆಳಗಾವಿ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ಕೊಪ್ಪಳ ಸೇರಿದಂತೆ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಂದ ಭಕ್ತರು ಆಗಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಿಂದಲೂ ಭಕ್ತರು ಬರುವುದಾಗಿ ಹಲವು ವರದಿಗಳು ದಾಖಲಿಸಿವೆ. ಅಂದರೆ ಛಬ್ಬಿ ಗಣೇಶೋತ್ಸವವು ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಭಕ್ತಿ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ.

ಅಡಿಕೆ ಬೆಟ್ಟದ ಹರಕೆ — ಛಬ್ಬಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷ ನಂಬಿಕೆ
ಛಬ್ಬಿ ಗಣಪತಿಯ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಅಡಿಕೆ ಬೆಟ್ಟದ ಹರಕೆ ಎಂಬ ವಿಶೇಷ ಆಚರಣೆಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಸ್ಥಳೀಯ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಕೃಷ್ಣೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಅಡಿಕೆ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ನೀಡಿ, ಗಣಪತಿ ಪೂಜೆಯೊಂದಿಗೆ ಅದನ್ನು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿ ಉಳಿಸುವಂತೆ ಸೂಚಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬ ಕಥೆಯಿದೆ. ಭಕ್ತರು ಈ ಅಡಿಕೆ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಗಣಪತಿಯ ಪಾದಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ಹರಕೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡರೆ ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ.

ಮೂರು ಬಾರಿ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದರೆ ಇಷ್ಟಾರ್ಥ ಸಿದ್ಧಿ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ
ಛಬ್ಬಿ ಗಣಪತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಯೂ ಇದೆ. ನಿರಂತರ ಮೂರು ಬಾರಿ ದರ್ಶನ ಪಡೆದರೆ ಅಥವಾ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಉತ್ಸವದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದರೆ ಮನೋಕಾಮನೆಗಳು ಈಡೇರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ. ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಅಥವಾ ಐದು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಸತತವಾಗಿ ದರ್ಶನ ಪಡೆದರೆ ಬಹುಕಾಲದ ಆಸೆಗಳು ಈಡೇರುತ್ತವೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಇಂತಹ ನಂಬಿಕೆಗಳೇ ಕ್ಷೇತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಭಕ್ತರ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

ಸಂತಾನಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ವರಸಿದ್ಧಿ ವಿನಾಯಕ
ಛಬ್ಬಿ ಗಣಪತಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆ ಸಂತಾನಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ತಮ್ಮಪ್ಪಣ್ಣನಿಗೆ ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣೇಂದ್ರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಗಣೇಶನ ಪೂಜೆ ಆರಂಭಿಸಿದ ನಂತರ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸಂತಾನಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು ಎಂಬ ಕಥೆಯೇ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಭಕ್ತಿಪರಂಪರೆಯ ಹೃದಯ. ಹೀಗಾಗಿ ಮಕ್ಕಳಾಗದ ದಂಪತಿಗಳು, ಕುಟುಂಬದ ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವವರು, ವಿವಿಧ ಸಂಕಲ್ಪಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹರಕೆ ಹೊತ್ತು ಬರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ, ವರ ನೀಡುವ ವಿನಾಯಕ, ವರಸಿದ್ಧಿ ವಿನಾಯಕ ಎಂಬ ಭಕ್ತಿಯ ಹೆಸರು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಗೊಂಡಿದೆ.

ತಿಲಕರಿಗಿಂತಲೂ ಮೊದಲೇ ಛಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ
ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಲೋಕಮಾನ್ಯ ಬಾಲಗಂಗಾಧರ ತಿಲಕರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. 1890ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ತಿಲಕರು ಗಣೇಶೋತ್ಸವವನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಆಳ್ವಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜನರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಸಾಮಾಜಿಕ–ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಛಬ್ಬಿಯ ಕುಟುಂಬ ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಪರಂಪರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನದು. 1827ರಿಂದಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ ಮೂರ್ತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಂದರೆ ತಿಲಕರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಗಣೇಶೋತ್ಸವಕ್ಕೂ ಸುಮಾರು ಆರು ದಶಕಗಳ ಮೊದಲು ಛಬ್ಬಿಯ ಈ ಕುಟುಂಬ ಆಚರಣೆ ಆರಂಭವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ನೆನಪಿಡಬೇಕು: ತಿಲಕರ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ- ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ–ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಳವಳಿಯ ರೂಪ. ಛಬ್ಬಿಯ ಗಣೇಶೋತ್ಸವ — ಕುಟುಂಬದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ನಂತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಕ್ತಿಯ ಉತ್ಸವವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಪರಂಪರೆ.

ಏಳು ಮನೆಗಳು — ಒಂದೇ ಪರಂಪರೆ
ಒಂದು ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಆಚರಣೆ ಇಂದು ಏಳು ಮನೆಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಅಂದರೆ ಭಕ್ತರು ಒಂದೇ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡಲು ಮಾತ್ರ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದೇ ಪರಂಪರೆಯ ಏಳು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಿಂಧೂರ ಗಣಪತಿಗಳ ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಛಬ್ಬಿ ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ರೂಪವೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಮನೆಗೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನ, ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಪರೂಪದ ಪರಂಪರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಕರು, ನೆರೆಹೊರೆಯವರು ಬರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಛಬ್ಬಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ತಲೆಕೆಳಗು. ಮನೆಯ ಗಣಪತಿಯ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಬೇರೆ ಜಿಲ್ಲೆ, ಬೇರೆ ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದಲೂ ಜನ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಆಚರಣೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಕ್ತಿಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗುವುದು ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮುಖ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಛಬ್ಬಿಯ ಕಥೆ ಕೇವಲ ಗಣಪತಿಯ ಕಥೆಯಲ್ಲ. ಇದು ಒಂದು ಆಚರಣೆ ಹೇಗೆ ಪರಂಪರೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಪರಂಪರೆ ಹೇಗೆ ಜನನಂಬಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜನನಂಬಿಕೆ ಹೇಗೆ ಒಂದು ಗ್ರಾಮದ ಗುರುತಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಥೆ.

ಛಬ್ಬಿ ಗಣಪತಿಯ ಸುತ್ತ ಬೆಳೆದಿರುವ ಭಕ್ತಿಯ ವಲಯ
ಭಕ್ತರು ತಮ್ಮ ಹರಕೆಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ, ಹೂವು, ದುರ್ವೆ, ಮೋದಕ, ನೈವೇದ್ಯ ಅರ್ಪಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ತಮ್ಮ ಸಂಕಲ್ಪ ಈಡೇರಿದ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಬಂದು ದೇವರಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಪರಂಪರೆಯೂ ಇದೆ. ಯಾರಿಗಾದರೂ ಉದ್ಯೋಗ ಸಿಕ್ಕಿದೆ. ಯಾರಿಗಾದರೂ ಮದುವೆ ನೆರವೇರಿದೆ. ಯಾರಿಗಾದರೂ ಸಂತಾನವಾಗಿದೆ. ಯಾರಿಗಾದರೂ ವ್ಯಾಪಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಗತಿಯಾಗಿದೆ. ಯಾರಿಗಾದರೂ ಕುಟುಂಬದ ಸಂಕಷ್ಟ ದೂರವಾಗಿದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಭಕ್ತರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಗಳು. ಇಂತಹ ಅನುಭವಗಳೇ ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಮೇಲೆ ಪೀಳಿಗೆಗಳ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತವೆ.

ಛಬ್ಬಿಯ ಗಣಪತಿ ಏಕೆ ಜಾಗೃತ ಕ್ಷೇತ್ರ?
ಜಾಗೃತ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂಬುದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಒಂದು ದೇವಾಲಯ ಅಥವಾ ದೇವರ ಸನ್ನಿಧಿಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ, ಹರಕೆ ಈಡೇರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಕ್ಷೇತ್ರವೆಂದು ಅನುಭವಿಸುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪದ. ಛಬ್ಬಿಯ ಗಣಪತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಇಂತಹ ನಂಬಿಕೆ ಬಹಳ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಅದರ ಹಿಂದೆ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ.

1827ರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಆರಂಭವಾದ ಪೂಜೆ, ತಲೆಮಾರುಗಳ ನಿರಂತರತೆ, ಕೆಂಪು ಸಿಂಧೂರದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ವರೂಪ, ಮೂರು ದಿನಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಆಚರಣೆ, ಅಡಿಕೆ ಬೆಟ್ಟದ ಹರಕೆ, ಸಂತಾನಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಜನನಂಬಿಕೆ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರ ದರ್ಶನ, ಇವೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಛಬ್ಬಿಯ ವರಸಿದ್ಧಿ ವಿನಾಯಕನಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿವೆ.

ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿಯಿಂದ ಕೆಲವೇ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮ. ಒಂದು ಮನೆ. ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದೆ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕುಟುಂಬ. ಒಬ್ಬ ಸಂತ. ಒಂದು ಕೆಂಪು ಗಣಪತಿ. 1827ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ಒಂದು ಪೂಜೆ. ಇಂದು ಏಳು ಮನೆಗಳು. ಸಾವಿರಾರು–ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರು. ಮೂರು ದಿನಗಳ ಹಗಲು–ರಾತ್ರಿ ದರ್ಶನ. ಮತ್ತು 2026ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ಸಂಭ್ರಮ! ಇದೇ ಛಬ್ಬಿಯ ಶ್ರೀ ವರಸಿದ್ಧಿ ವಿನಾಯಕನ ಕಥೆ.
ಇಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿ ದೊಡ್ಡ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿಲ್ಲ. ದೊಡ್ಡ ಗೋಪುರದ ಹಿಂದೆ ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲ. ಒಂದು ಮನೆತನದ ನಂಬಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ, ಇಂದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರ ಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅವರು ವರಸಿದ್ಧಿ ವಿನಾಯಕ. ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ಇದು ಒಂದು ಅಪರೂಪದ ಜೀವಂತ ಜನಪದ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಪರಂಪರೆ. ಇತಿಹಾಸಾಸಕ್ತರಿಗೆ ಇದು 1827ರಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಸಾಗಿದ ಕುಟುಂಬ ಪರಂಪರೆಯ ದಾಖಲೆಯಾಗಿದೆ.

ಛಬ್ಬಿ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಇದು ಅದರ ಹೆಮ್ಮೆ, ಅದರ ಗುರುತು, ಅದರ ಎರಡು ಶತಮಾನಗಳ ನೆನಪು. ವಿಘ್ನವಿನಾಶಕ ಶ್ರೀ ಗಣೇಶನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆರೋಗ್ಯ, ಸಂತೋಷ, ನೆಮ್ಮದಿ, ಸಮೃದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಸಕಲ ಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ಕರುಣಿಸಲಿ ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸೋಣ ಅಲ್ವೇ?
ಏನಂತೀರೀ? ಗಣಪತಿ ಬಪ್ಪಾ ಮೋರಯಾ…
ವರಸಿದ್ಧಿ ವಿನಾಯಕ ಮಹಾರಾಜ್ ಕೀ ಜೈ!