ಹಿಂದಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಹಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ, ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಹಾಗೂ ಹಕ್ಕುಗಳಿಗಾಗಿ ಧ್ವನಿಯೆತ್ತಿದ ಮಹಾದೇವಿ ವರ್ಮಾ ಅವರ ಪುಣ್ಯಸ್ಮರಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರ ಬದುಕು, ಬರಹ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಗಳ ವಿವರ ಇಲ್ಲಿದೆ:
ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದ ಪ್ರಮುಖ ಕವಯಿತ್ರಿ
ಮಹಾದೇವಿ ವರ್ಮಾ (26 ಮಾರ್ಚ್ 1907 – 11 ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 1987) ಅವರು ಆಧುನಿಕ ಹಿಂದಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ‘ಛಾಯಾವಾದಿ’ ಯುಗದ ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ಸ್ತಂಭಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಭಾವಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕಾವ್ಯ ಶೈಲಿಯಿಂದಾಗಿ ಅವರನ್ನು “ಆಧುನಿಕ ಯುಗದ ಮೀರಾ” ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ ಸೂರ್ಯಕಾಂತ್ ತ್ರಿಪಾಠಿ ‘ನಿರಾಲಾ’ ಅವರು ಮಹಾದೇವಿ ವರ್ಮಾ ಅವರನ್ನು “ಹಿಂದಿ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬೃಹತ್ ಮಂದಿರದ ಸರಸ್ವತಿ” ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸಿದ್ದರು.
ಅದುವರೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ‘ಬ್ರಜ್ ಭಾಷೆ’ಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಕಾವ್ಯ ಶೈಲಿಯನ್ನು ‘ಖಡೀ ಬೋಲಿ’ (ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಳಕೆಯ ಹಿಂದಿ) ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸರಳವಾಗಿ, ಮಧುರವಾಗಿ ತರುವಲ್ಲಿ ಅವರು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು. ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಗಳ ಶಬ್ದಸಂಪತ್ತನ್ನು ಬಳಸಿ ಹಿಂದಿ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಮೆರುಗನ್ನು ನೀಡಿದರು.
ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಬದುಕು
ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಫರೂಖಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಮಹಾದೇವಿ ವರ್ಮಾ ಅವರು, ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ವಿವಾಹವಾದರೂ ಸಹ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನದ ಬಂಧನಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗದೆ ಸರಳ ಹಾಗೂ ಸನ್ಯಾಸಿ ಮಾದರಿಯ ಜೀವನವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡ ಅವರು, ಪ್ರಯಾಗ ಮಹಿಳಾ ವಿದ್ಯಾಪೀಠದ ಪ್ರಾಂಶುಪಾಲರಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸಂಚಾಲಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.
ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೋರಾಟ
ಮಹಾದೇವಿ ವರ್ಮಾ ಅವರು ಕೇವಲ ಸಾಹಿತಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಒಬ್ಬ ಮಹಾನ್ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಕಿಯಾಗಿದ್ದರು.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಗೃತಿ: 1923ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಹಿಳೆಯರ ಪ್ರಮುಖ ಪತ್ರಿಕೆಯಾದ ‘ಚಾಂದ್’ (Chand) ನಿಯತಕಾಲಿಕದ ಸಂಪಾದಕತ್ವ ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಮಹಿಳೆಯರ ಜಾಗೃತಿಗೆ ಶ್ರಮಿಸಿದರು.
ಮಹಿಳಾ ಕವಿ ಸಮ್ಮೇಳನ: ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಕವಿಗಳಿಗಾಗಿಯೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳನ್ನು ಸಂಘಟಿಸುವ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.
ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ: 1937ರಲ್ಲಿ ನೈನಿತಾಲ್ ಬಳಿಯ ರಾಮ್‌ಗಢದಲ್ಲಿ ‘ಮೀರಾ ಮಂದಿರ’ ಎಂಬ ಮನೆ ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಮಹಿಳೆಯರ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಗಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರು.
ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಪರ ಧ್ವನಿ: ತಮ್ಮ ಪ್ರಬಂಧಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಮೂಲಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಶೋಷಣೆ, ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ತಾರತಮ್ಯಗಳ ವಿರುದ್ಧ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದರು.
ಗೌರವ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು
ಹಿಂದಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮಾಜಸೇವೆಗೆ ನೀಡಿದ ಅನನ್ಯ ಕೊಡುಗೆಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ದೇಶದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಒಲಿದುಬಂದವು:
ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ: ತಮ್ಮ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕಾವ್ಯಸಂಕಲನ ‘ಯಾಮಾ’ (Yāma) ಗಾಗಿ ೧೯೮೨ರಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ‘ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ’ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಭಾಜನರಾದರು.
ಪದ್ಮ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು: ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಅವರಿಗೆ ಪದ್ಮಭೂಷಣ (1956) ಮತ್ತು ಪದ್ಮವಿಭೂಷಣ (1988- ಮರಣೋತ್ತರ) ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸಿದೆ.
ಸಾಹಿತ್ಯ ಆಕಾಡೆಮಿ ಫೆಲೋಶಿಪ್: 1979ರಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ ಆಕಾಡೆಮಿ ಫೆಲೋಶಿಪ್ ಪಡೆದ ಮೊದಲ ಮಹಿಳೆ ಎಂಬ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಗೆ ಪಾತ್ರರಾದರು.
ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲೇ ಮಹಿಳೆಯರ ಶಿಕ್ಷಣ, ಹಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿಗಾಗಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ ಮಹಾದೇವಿ ವರ್ಮಾ ಅವರು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 11, 1987ರಂದು ಅಲಹಾಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ (ಪ್ರಯಾಗ್‌ರಾಜ್) ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದರು. ತಮ್ಮ ಪ್ರಭಾವಿ ಬರಹಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾರ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳೆಯರ ದನಿಗೆ ಶಕ್ತಿ ತುಂಬಿದ ಅವರ ಹೆಸರು ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಎಂದೆಂದಿಗೂ ಅಮರ.
ವಿಕ್ರಮ ಓದುಗರ ವಾಟ್ಸಪ್ ಬಳಗಕ್ಕೆ ಸೇರಲು ಈ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಮೊಬೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೇವ್ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಮಗೊಂದು ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸಿ. ಮೊಬೈಲ್ ಸಂಖ್ಯೆ: 98800 21122
