ಕರ್ನಾಟಕದ ಜೀಜಾಬಾಯಿ: ಸುರಪುರದ ವೀರಮಾತೆ ರಾಣಿ ಈಶ್ವರಮ್ಮ ದೇವಿ

ಭಾರತದ ಪ್ರಥಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ (1857) ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಸುರಪುರ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಾಗೂ ರೋಮಾಂಚನಕಾರಿ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಝಾನ್ಸಿ ರಾಣಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಬಾಯಿ, ತಾತ್ಯಾ ಟೋಪೆಯಂತಹ ವೀರರು ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ತೊಡೆ ತಟ್ಟಿ ನಿಂತರೆ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ನಿದ್ದೆಗೆಡಿಸಿದ ಮಹಾನ್ ನಾಯಕ ಸುರಪುರದ ರಾಜಾ ನಾಲ್ವಡಿ ವೆಂಕಟಪ್ಪ ನಾಯಕ. ಅತ್ಯಲ್ಪ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಈಷ್ಟ್ ಇಂಡಿಯಾ ಕಂಪನಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಮಹಾಸಮರ ಸಾರಲು ಅವರಲ್ಲಿದ್ದ ಅಪ್ರತಿಮ ದೇಶಪ್ರೇಮ ಹಾಗೂ ಕ್ಷಾತ್ರ ತೇಜಸ್ಸೇ ಕಾರಣ. ಇಂತಹ ಧೀರ ನಾಯಕನ ಹಿಂದೆ, ಆತನನ್ನು ಜೀಜಾಬಾಯಿಯಂತೆ ರೂಪಿಸಿ ದೇಶಭಕ್ತಿಯ ಕಿಚ್ಚನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸಿದ ಮಹಾನ್ ಶಕ್ತಿ ಅವರ ತಾಯಿ ರಾಣಿ ಈಶ್ವರಮ್ಮ ದೇವಿ. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಮರೆತುಹೋದ ಈ ತ್ಯಾಗಮಯಿ ವೀರಮಾತೆಯನ್ನು “ಕರ್ನಾಟಕದ ಜೀಜಾಬಾಯಿ” ಎಂದೇ ಗೌರವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸುರಪುರ ರಾಜಮನೆತನದ ಹೆಮ್ಮೆ: ಹನುಮಾನ್ ಧ್ವಜ

ಸುರಪುರ ಸಂಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭಾರತೀಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಮತ್ತಾವ ರಾಜಮನೆತನಕ್ಕೂ ಇರದ ಅಪರೂಪದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸೊಂದಿದೆ. ಅದುವೇ ‘ಹನುಮಾನ್ ಧ್ವಜ’ವನ್ನು ತನ್ನ ಅಧಿಕೃತ ರಾಜಧ್ವಜವನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿದ್ದು. ಈ ಸಂಸ್ಥಾನದ ದೊರೆಗಳು ಹನುಮಾನ್ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಧರ್ಮ, ದೇಶ ಹಾಗೂ ಗೋರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು, ಸುಲ್ತಾನರು ಮತ್ತು ನಿಜಾಮರ ವಿರುದ್ಧ ಸಮರ ಸಾರಿ ಪ್ರಾಣತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದರು.

ಧ್ವಜ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ: ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮಾಷ್ಟಮಿಯ ‘ಗರುಡಗಂಬದ ದಿನ’ದಂದು ಅರಮನೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಈ ಧ್ವಜವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ನಿರಂತರ ಹಾರಾಟ: ವರ್ಷವಿಡೀ ಗಾಳಿ, ಮಳೆ, ಸಿಡಿಲು ಏನೇ ಬಂದರೂ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಧ್ವಜವನ್ನು ಇಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಹನುಮಾನ್ ಧ್ವಜದ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿಯೇ ರಾಣಿ ಈಶ್ವರಮ್ಮ ದೇವಿ ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಬಹುಪಾಲು ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆದು, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಕಚೇರಿಯ ಮೇಲೆಯೂ ಇದನ್ನು ನೆಟ್ಟು ಸ್ವದೇಶಿ ಅಭಿಮಾನದ ಕಿಚ್ಚು ಹಚ್ಚಿದ್ದರು.

ಮಗನನ್ನು ಶಿವಾಜಿಯಂತೆ ಸಾಕಿ ಬೆಳೆಸಿದ ವೀರಮಾತೆ

ಛತ್ರಪತಿ ಶಿವಾಜಿ ಮಹಾರಾಜರಿಗೆ ತಾಯಿ ಜೀಜಾಬಾಯಿ ನೀಡಿ ಬೆಳೆಸಿದ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ರಾಣಿ ಈಶ್ವರಮ್ಮ ದೇವಿಯವರೂ ನಡೆದುಕೊಂಡರು. ಸುರಪುರದ ರಾಜಾ ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ ನಾಯಕರ ನಿಧನದ ನಂತರ ಸಂಸ್ಥಾನದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪವಯಸ್ಕ ಪುತ್ರ ವೆಂಕಟಪ್ಪ ನಾಯಕರ ಭವಿಷ್ಯ ಈಶ್ವರಮ್ಮ ದೇವಿಯ ಹೆಗಲೇರಿತು.

ವೀರ ಶಿಕ್ಷಣ: ಮಗನನ್ನು ಕೇವಲ ಸುಖಭೋಗದ ರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡದೆ ನಾಡಿನ ರಕ್ಷಕನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ರಾಮಾಯಣ, ಮಹಾಭಾರತದ ವೀರ ಕಥೆಗಳು, ವಿಜಯನಗರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವೈಭವ ಹಾಗೂ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರ, ಕುದುರೆ ಸವಾರಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು.

ದೇಶಪ್ರೇಮದ ಬೀಜ: ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಿಜಾಮರ ಕಣ್ಣು ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಸುರಪುರವನ್ನು “ನಾವು ಯಾರ ಅಧೀನಕ್ಕೂ ಒಳಪಡಿಸಬಾರದು; ಸುರಪುರ ಎಂದಿಗೂ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರಬೇಕು” ಎಂದು ಮಗನಿಗೆ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದ ಪಾಠ ಬೋಧಿಸಿದರು.

ಮೆಡೋಸ್ ಟೇಲರ್ ಸಂಪರ್ಕ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಕುತಂತ್ರದ ಅರಿವು

ವೆಂಕಟಪ್ಪ ನಾಯಕರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಲು ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರ ಕ್ಯಾಪ್ಟನ್ ಮೆಡೋಸ್ ಟೇಲರ್‌ನನ್ನು ರೆಸಿಡೆಂಟ್ ಆಗಿ ನೇಮಿಸಿತು. ಟೇಲರ್ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಆಂಗ್ಲ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಸಂಸ್ಥಾನದ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಆತನೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಲೇ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪರೋಕ್ಷ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಬಗ್ಗೆ ರಾಣಿ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿದ್ದರು.

“ಬ್ರಿಟಿಷರ ನಗುವಿನ ಹಿಂದೆ ಕುತಂತ್ರವಿದೆ, ಅವರ ಆಮಿಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಗುಲಾಮಗಿರಿಯ ಬಲೆಯಿದೆ” ಎಂದು ಮಗನಿಗೆ ಸದಾ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ, ಅವರಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ವದೇಶಿ ಅಭಿಮಾನ ಕುಂದದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಂಡರು.

1857ರ ಕ್ರಾಂತಿ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕರಿಗೆ ವಾತ್ಸಲ್ಯ

1857ರ ವೇಳೆಗೆ ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ ದಂಗೆಯ ಕಿಡಿ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಾಗ, ನಾನಾ ಸಾಹೇಬ ಹಾಗೂ ತಾತ್ಯಾ ಟೋಪಿಯಂತಹ ನಾಯಕರೊಂದಿಗೆ ರಹಸ್ಯ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧಿಸಲು ಮಗನಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಿದರು. ಮಂಡರಗಿ ಭೀಮರಾವ್, ನರಗುಂದದ ಬಾಬಾಸಾಹೇಬ ಮುಂತಾದವರನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದರು. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಹಬ್ಬಗಳಲ್ಲಿ ಕೈತುತ್ತು ನೀಡಿ ಸ್ವಂತ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೂ ‘ಜೀಜಾಬಾಯಿ’ಯಂತೆ ತಾಯಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು.

ರಾಣಿ ಈಶ್ವರಮ್ಮ ದೇವಿ ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ರಾಜಮಾತೆಯಾಗಿರದೆ, ಕ್ರಾಂತಿಯ ತಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಸುರಪುರ ನಡೆಸಿದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ರಾಜಾ ವೆಂಕಟಪ್ಪ ನಾಯಕ ತೋರಿದ ಅಭೂತಪೂರ್ವ ಧೈರ್ಯದ ಹಿಂದೆ ಈಶ್ವರಮ್ಮ ದೇವಿಯವರ ರಕ್ತದಲ್ಲಿದ್ದ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಹಾಗೂ ಸಂಸ್ಕಾರವೇ ಕಾರಣ. ಮಗನನ್ನು ಶಿವಾಜಿಯಂತೆ ಸಾಕಿ ಬೆಳೆಸಿದ ರಾಣಿ ಈಶ್ವರಮ್ಮ ದೇವಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ “ವೀರಮಾತೆ ಜೀಜಾಬಾಯಿ”ಯಾಗಿ ಚಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.